Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
11-ASRDA YARATILGAN MUHIM YODGORLIK “DEVONI LUG‘OTIT TURK”DAGI ADABIY PARCHALARDA MEHMONDORCHILIK VA MEHMONNAVOZLIK ODOB AXLOQLARI HAQIDA
AXLOQLARI HAQIDA · Narziyeva Dilnoza Inoyatovna
Журнал научных исследований и их решений · 5 · 2025
Аннотация
В данной статье рассматриваются литературные отрывки из произведения «Девону лугатит-турк», созданного Махмудом Кашгари в XI веке. На основе этих текстов раскрываются особенности гостеприимства у тюркских народов. Кашгари представляет заботу о госте как не только культурную традицию, но и моральное обязательство. Автор подчёркивает необходимость уважительного и доброжелательного отношения к каждому гостю, независимо от его положения, что отражает высокий уровень нравственной и духовнойкультуры тюркского общества. Ключевые слова: Девону лугатит-турк, Кашгари, гостеприимство, нравственность, традиции, культура,тюркскиенароды,уважениекгостю,человеколюбие,щедрость. Annotation: This article analyzes literary excerpts from Devonu lugatit turk, a work written by Mahmud al-Kashgari in the 11th century. These passages highlight the traditions of hospitality among Turkic peoples. Al-Kashgari presents hospitality not only as a cultural practice but also as a moral duty. He emphasizes the importance of treating every guest — regardless of status — with respect, kindness, and generosity, reflecting the high ethical and spiritual standards of Turkic society. Keywords: Devonu lugatit turk, Kashgari, hospitality, ethics, traditions, culture, Turkic peoples, guest respect, humanity, generosity. Ech kyok qamug‘kіshіnіңјalіnuqo‘zä alіm bіl, Ezgu ӱgӱgagancha yolіgіңbіäteіm qіl. "O‘ch, kek degan narsalar odamlarga qarz kabidir. Buni bil-da, kuching yetgancha qo‘ling bilan ko‘p-ko‘pyaxshilik kil”. O‘ch, kek degan narsalar odamlarga qarz kabidir, olmay qo‘ymaslar, undan chekin. Shuni bil-da, musofirlarga, begonalarga kuching yetgancha, qo‘lingdan kelgancha yaxshilikqil. (I tom,79-b.). worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 5, ISSUE 02, IYUN 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI Kӧrklӱt tonug‘ӧzӱna, Tatlіg‘ashїg‘ azӱnka, Tutg‘їl qonuk ag‘їrlїg‘, Јazsun jashіңbuzunqa. “Ko‘rkam, chiroyli to‘ning o‘zinga, shirin ovqatingni boshqalarga ata; Ko‘noqlarni hurmatla, toki, shuhrating el-yurtga taralsin”. Chiroyli to‘ningni uzing kiy, lekin shirin taomlaringni boshqalarga tut, mehmondo‘st bo‘l, tokishuhrating olamga yoyilsin. (I tom,80-b.). Bardїkӧzӱm јarukї, Aldї ӧzӱm qonukї, Kanda yorїnch qanїkї, Emdі uzіnuzurur. “Ko‘zimning nuri ketdi, mening ruhimni ham olib ketdi. U hozir qayerda ekan? Endi meni uyqudan uyg‘otadi”. Ko‘z qorachig‘im (sevikligim) ketdi. U ketishi bilan mening ruhimni ham o‘zi bilan birga olib ketdi. Endi u qayerda ekan? Uning yo‘qligi meni uyqudan uyg‘otadi, uykuga yo‘l bermaydi. (1 tom, 81-b.). Ashich aјurtӱbӱm altun, kamїch aјurmen qaјdaman? “Qozonaytur: tubimoltin,cho‘mich aytur: men kaydaman?” Kozon tubni oltin deb maqtansa, cho‘mich: “Unday bo‘lsa, men qaydaman?”, - deydi. (І tom., 86- b.). Bardїeran qonuq,kӧrӱbqutqasaqar, Kaldїјa uwzuјuk,kӧrӱbewnі јїqar. “Mehmonni davlat va barakatdan sanaydiganlar o‘lib ketdi, sahrolarda ko‘ringan qoralarni va manzillarni belgilash uchun qo‘yilgan toshlarni ko‘rib, odam deb o‘ylab,u kelib qo‘nib qolmasin, deb chodirini buzuvchilargina koldi”.(Іt., 112-b.). ... Kelsa qalї јarlіg‘bolub јunchіxuma, Keldӱranuq bolmіsh ashіg‘tutmauma. “Bechora, ojiz, g‘arib mehmon kelsa, hozir bo‘lgan (o‘zingda bo‘lgan) narsani mehmonga tezlik bilan taqdim kil,kechiktirib, beparvolik qilibmehmonga malol keltirma”(1 t.,118-b.). Ӧtruk otun ag‘rїlaјuјӱzga baqar, worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 5, ISSUE 02, IYUN 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI Elkіntashub bermіsh ashyog‘ bashqa qaqar. “Erlarning hiylakori, pasti, baxili qoldi, mehmon uning oldida o‘g‘ridek ko‘rinadi, musofir mehmonga yeydigan narsasini minnat qilib, bergan narsasi bilan mehmonning boshiga uradi (qoqadi)”.(1 t., 127-b.). Kelsä kіshіetma anar ӧrtärkÿlä, Baqqіl aңarezgӱІӱgӱnag‘zіnkÿlä. “Senga kular yuzli bir kishi kelsa, sen uning yuziga issik - kaychoq kul chochma, yaxshilik kil, yokimli kilik bilan xurmatla”.(1t.,149-b.). Bardіeran qonuk, Bolub kutqasaqar, Kaldіalіg‘ uјuq Kӧrӱbewnі јіqar. “Mehmonni baxt deb hisoblovchi erlar o‘tib ketdi sharpani sezsa, kirib qolmasin deb chodirini buzadiganlar qoldi” (1 t.,365-b.). Erdіashїntaturg‘an, Јashlak јag‘ї qachurg‘un, Ograq sӱsіnqaјtarg‘an, Bastі ӧӱm axtaru. “Bir kishining o‘limiga achinib aytadi: u qo‘noqlarga ovkat beradigan, dushmanni qochiradigan, O‘g‘roq askarini bahodirligi bilan qaytarib yuboradigan edi, (afsus) o‘lim uni yerga yotqizdi”. (Oshini mehmonlarga tutadigan, yomon dushmanni qochiradigan, O‘g‘loq askarini qaytarib yuboradigan edi, afsus, o‘lim uniyanchdi, ezdi)(1 t., 471-b.). Kösä umatӱshӱrgіl Tіnsіnanің aruqluq Arpa saman јag‘utg‘їl Bulsіnatїјaruqluq. “Senikiga mehmon kelsa, uni qo‘ndir, u hordiq chikarib, dam olsin, otiga arpa, somon sol, oti yoruglik rohatidan bahra olsin”.(I t., 367-b.). KÿІsakіshіјӱzіңäkӧrkІӱgјӱzіnkӧrӱngі worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL O
Доказательный фрагмент
«В данной статье рассматриваются литературные отрывки из произведения «Девону лугатит-турк», созданного Махмудом Кашгари в XI веке.»
Образец извлечения
Демо-превьюВ данной статье рассматриваются литературные отрывки из произведения «Девону лугатит-турк», созданного Махмудом Кашгари в XI веке. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Devonu lugatit turk, Kashgari, hospitality, ethics, traditions, culture, Turkic peoples, insoniy burch, Devonu lug‘atit turk, turkiy xalqlar, Qoshg‘ariy, mehmondorchilik, urf-odat, axloq, saxovat., mehmonnavozlik, madaniyat, qadriyat
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025