YASHIL MAKON, BARQAROR O`RMON - SOG`LOM KELAJAK

Аннотация

Butun dunyo o‘rmonlarini muhofaza qilish inson salomatligi uchun eng asosiy vazifadir, qolaversa suv resurslarini tejash, atrof-muhitni muhofaza qilish, barqaror o‘rmonning atrof-muhiti, yovvoyi tabiati va o‘rmon jamoalarining ehtiyojlarini muvozanatlashtirish, o‘rmonning tabiat vainsonhayotidagi ahamiyati tog’risidama’lumotlar keltirilgan. Kalit so‘zlar: o‘rmon, suv resurslari, tuproq, suv va shamol eroziyasi, muhofaza, sayyoramizdagi kislorod, to‘qaylar, noqonuniy daraxt kesish. O‘rmonlar inson va butun biosfera uchun muhim ahamiyatga ega. O‘rmon tuproqdagi namlikni saqlab, suv muvozanatini barqarorlashtiradi. Nam yerlar o‘simliklar va hayvonlarning o‘sishiga yordam beradi. O‘rmon zonalaridagi yer osti suvlari daryo va ko‘llarni oziqlantiradi. Shuningdek, uhayvonlar va qushlar, dorivoro‘simliklarvamevalar uchun boshpana, yashash joyidir. Bu qishloq xo‘jaligi ekin maydonlarini muhofaza qilishda ham muhim o‘rin tutadi. Oʻrmon yerlarida tuproq, suv va shamol eroziyasi kuzatilmaydi. O‘rmonsiz yerlarning tuprog‘i esa qurib, cho‘lga aylanadi. Daraxtlar qorni o‘zida saqlash uchun ekiladi. O‘rmon havoni tozalash xususiyatiga ham ega. O‘rmonda sayohat qilishda eng xavfli narsa - bu yong‘in. Yong‘inlarning aksariyati odamlarning ehtiyotsizligi tufayli sodir bo‘ladi. Ignabargli o‘rmon yong‘inlarini o‘chirish ayniqsa qiyin. Har yili minglab gektar o‘rmonlar, to‘qayzorlar, o‘rmonzorlar odamlarning ehtiyotsizligi tufayli yong‘inga uchraydi. Dunyoda sodir bo‘layotgan yong‘inlarning 97 foizi odamlarning tabiatga e’tiborsizligi tufayli sodir bo‘ladi. Ba’zitropik o‘rmonlardagi yong‘inlar2-3 oydavom etadi va kattaxavf tug‘diradi. O‘rmon yong‘inlari quyi, yuqori va yer ostiga bo‘linadi. O‘z navbatida, pastki va yuqori, barqaror va beqaror bo‘ladi. Tabiiy yong‘inlar chaqmoq chaqishi natijasida yuzaga keladi. Ayniqsa, tez-tez worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 5, ISSUE 02, IYUN 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI yong‘inlar noqulay meteorologik sharoitda yuqori havo harorati va uzoq vaqt davomida yomg‘ir yog‘masligi sababli sodirbo‘ladi. Yong‘inga qarshi kurashish butun xalqning ishi, shuning uchun atrof-muhitni muhofaza qilish uchun birgalikda harakat qilish zarur! O‘rmonning foydasi va uni muhofaza qilishda birinchi navbatda inson salomatligi uchun foydalidir. Daraxtlar orasidan dam olish uylari, dam olish maskanlari quriladi. Uyerdagi havo tozavashifobaxsh. O‘rmonlarsiz sayyoramizdagi kislorod odamlar nafas olishi uchun yetarli bo‘lmaydi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentyabrdagi PF 158-sonli “O‘zbekiston-2030” strategiyasi (5 ustuvor yo‘nalish 100 maqsaddan iborat) Farmonining “Suv resurslarini tejash va atrof-muhitni muhofaza qilish” (62-73 maqsad) 3- yo‘nalishi bo‘yicha tinglovchilarga dars mashg‘ulolarida daraxtlar shoxini sindirmaslik, o‘simlik dunyosini asrash; qushlar va hayvonot dunyosini asrash; daraxtlarni kesish javobgarlikga tortilishi haqida batafsil tushunchalari takomillashtiriladi. Iqtisodiyotda o‘rmon mahsulotlaridan foydalanmaydigan birorta tarmoq yo‘q. O‘rmon - saxovatli tabiatning insonga tuhfasi, u boyliklarning muqaddas omboridir. O‘rmonlar, to‘qaylar bebaho tabiiy boylik, xalq boyligidir. Shuning uchun davlat o‘rmonlar va to'qaylarni himoya qiladi. O‘rmon zonalarida qo‘riqxonalar tashkil etilgan, daraxtlarni kesish va hayvonlarni ovlash qat’iyan man etiladi. Barqaror o‘rmon xo’jaligi nima? O‘rmonlar uglerodni saqlash orqali global iqlimni tartibga solishga yordam beradi va ular bizning qazib olinadigan yoqilg‘i chiqindilarining taxminan 40 foizini o‘zlashtiradi. Oʻrmonlar ham koʻpchilikni yogʻoch, dorivor oʻsimliklar, oziq-ovqat, yashash joyi, toza suv, maʼnaviy-madaniy toshlar va tirikchilik vositalari bilan taʼminlaydi. Quruqlikdagi hayvonlar va o‘simliklarning 70 foizi o‘rmonlarda o‘z uylarini quradi va dunyo aholisining 25 foizdan ortig‘i, taxminan 1,6 milliard kishi o‘rmonlardan o‘z hayotini kechiradi va ularning 1,2 milliardi oziq- ovqat, pul uchun daraxtlardan foydalanadi. Ushbu ekotizim xizmatlarining iqtisodiy qiymati yiliga 33 trillion dollarga baholanadi, bu Qo‘shma Shtatlar yalpi ichki mahsulotidan ikki baravar ko‘pdir. Odamlar bu sayyorada bo‘lgan ekan, yog‘och, selliloza va boshqa o‘rmon resurslariga talab mavjud bo‘ladi. Bu talabni qondirishga harakat qiladigan korxonalar paydo bo‘ladi. Bundan tashqari, o‘rmonda yashaydigan va ishlaydigan odamlar doimo o‘z oilalarini boqishlari va boshlariga tom yopishlari kerak bo‘ladi. Global iqtisodiyotimizdagi keskin tengsizliklar noqonuniy daraxt kesish va brakonerlikka olib keladigan iqtisodiy nochorlikni kuchaytirmoqda. O‘rmonlarni himoya qilishning yagona haqiqiy yo‘li -barqaror o‘rmon boshqaruvi amaliyotiniamalga oshirishdir. worldlyjournals.com ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS VOLUME 5, ISSUE 02, IYUN 2025 WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI Barqaror o‘rmon xo‘jaligi atrof-