YOSHLAR ORASIDA DINIY E’TIQOD VA DUNYOQARASHDAGI O‘ZGARISHLAR

Аннотация

Ushbu maqolada zamonaviy jamiyatda yoshlar orasida diniy e’tiqod va dunyoqarashdagi o‘zgarishlar sotsiologik yondashuv asosida tahlil qilinadi. Globalizatsiya, internet texnologiyalari va ijtimoiy tarmoqlarning ta’siri, shuningdek, ta’lim tizimi va oilaviy muhit kabi omillar yoshlarning ruhiy-ma’naviy holatiga qanday ta’sir ko‘rsatayotgani ko‘rib chiqiladi. Maqolada turli sotsiolog olimlarning qarashlari, statistik ma’lumotlar va empirik kuzatuvlar asosida tahlil qilinadi. Xususan, diniy e’tiqodning shakllanishi, kuchayishi yoki zaiflashishining sabablariga e’tibor qaratilib, yoshlarning diniy bilimga bo‘lgan ehtiyoji va unga yondashuvi ochib beriladi. Maqolayakunida yechim vatakliflar beriladi. Kalit so‘zlar: yoshlar, diniy e’tiqod, dunyoqarash, globalizatsiya, modernizatsiya, sotsiologiya, ijtimoiytarmoqlar, ruhiy-ma’naviy holat, ijtimoiyinstitutlar. Zamonaviy dunyoda yoshlar – har qanday jamiyatning kelajagini belgilovchi asosiy ijtimoiy guruh hisoblanadi. Ayniqsa, diniy e’tiqod va dunyoqarash yoshlarning ruhiy-ma’naviy rivojida muhim o‘rin tutadi. O‘zbekiston kabi an’anaviy va diniy qadriyatlar bilan boy tarixiy jamiyatlarda bu mavzu alohida dolzarbdir. So‘nggi yillarda global omillar ta’siri ostida yoshlarning diniy qarashlari va umuman hayotga bo‘lgan munosabatlarida jiddiy o‘zgarishlar kuzatilmoqda. Ushbu maqolada shu o‘zgarishlarning sabablari, shakllanish omillari va oqibatlari sotsiologik nuqtai nazardan o‘rganiladi. Diniy e’tiqod inson ruhiyatining ajralmas qismidir. Sotsiologiyada Emil Dyurkgeym dinni jamiyatni birlashtiruvchi kuch sifatida ko‘rgan. Maks Veber esa dinga insonning iqtisodiy va ma’naviy hayotiga ta’sir qiluvchi ijtimoiy institut sifatida yondashgan. Yoshlar orasida diniy e’tiqodning shakllanishi jamiyatdagi ijtimoiy tizimlar, oila, maktab, media va do‘stlar muhitiga chambarchas bog‘liq. Bugungi kunda diniy e’tiqod ko‘proq shaxsiy tanlov sifatida qaralayapti va buorqali yoshlar o‘z“men”iniizlashadi. Globalizatsiya jarayonida dunyo miqyosida madaniyatlar aralashuvi, axborot oqimining kuchayishi, diniy pluralizm (ko‘p dinlilik) tendensiyalari kuchaydi. Bu holat O‘zbekiston yoshlari orasida ham o‘z aksini topmoqda. Bir tomondan, bu diniy bilimga bo‘lgan qiziqishni oshirayotgan bo‘lsa, boshqa tomondan esa, radikal g‘oyalarga ochiqlik, noto‘g‘ri manbadan olingan diniy axborotlar sababli diniy savodsizlik va ziddiyatlar yuzaga kelmoqda. Shuningdek, modern hayot tarzining kuchayishi bilan diniy urf-odatlar va ibodatlar ikkinchi darajaga tushmoqda. Yoshlar orasida diniy tushunchalarning shakllanishida ijtimoiy tarmoqlarning o‘rni beqiyos. TikTok, YouTube, Instagram kabi platformalarda diniy kontentlarning ko‘pligi ijobiy va salbiy 851 natijalarga olib kelmoqda. Bir tomondan, bu diniy ma’lumotlarning ommalashuviga olib kelmoqda, ikkinchi tomondan esa, noto‘g‘ri diniy tushunchalarning tarqalish xavfini keltirib chiqarmoqda. Psixolog va sotsiolog olimlar ijtimoiy tarmoqlardagi “influencer”lar yoshlarning dunyoqarashini shakllantirishdakattakuchga ega ekanligini ta’kidlaydilar. Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 8,issue1,Iyun 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. Oila – diniy e’tiqodning eng birinchi manbasi. Ota-onaning diniy qarashlari ko‘pincha farzandlarda ham o‘sha yo‘nalishda shakllanadi. Ammo, zamonaviylik va individualizm tendensiyalari natijasida yoshlar ko‘p hollarda ota-onadan mustaqil e’tiqod shakllantirmoqda. Ta’lim muassasalari, ayniqsa, maktab va oliy o‘quv yurtlarida ma’naviy tarbiya tizimi yoshlarning dunyoqarashiga muhim ta’sir ko‘rsatadi. Ammo bu tizimda hali to‘liq metodik yondashuv yetishmayotgani ko‘rinmoqda. Yoshlar orasida diniy e’tiqodning kuchayishi ularning hayotga nisbatan mas’uliyatliroq munosabatda bo‘lishiga xizmat qilmoqda. Ko‘pchilik yoshlarda axloqiy me’yorlar mustahkamlanmoqda, zararli odatlardan voz kechishga intilish kuchaymoqda. Shu bilan birga, diniy e’tiqodning noto‘g‘ri talqin qilinishi ekstremistik g‘oyalarga moyillikni oshirishi mumkin. Bu esa profilaktika choralarini kuchaytirishni talab etadi. Shu sababli ham diniy savodxonlikni oshirishva ishonchlidiniy manbalarni targ‘ibqilishzarur. Yoshlar orasida diniy e’tiqodning sog‘lom shakllanishini ta’minlash, ularni radikal g‘oyalardan himoya qilish va ma’naviy immunitetni mustahkamlash maqsadida bir qator aniq chora- tadbirlarni amalga oshirish zarur. Eng avvalo, maktab va oliy ta’lim muassasalarida maxsus ma’naviy-ma’rifiy kurslar joriy etilishi lozim. Bu kurslar diniy savodxonlikni oshirish, diniy qadriyatlar haqida to‘g‘ri bilim berish hamda zamonaviy dunyoqarashni shakllantirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, internet va ijtimoiy tarmoqlarda faoliyat yuritayotgan diniy blogerlar faoliyatining monitoringi yo‘lga qo‘yilishi muhimdir. Ularning targ‘ibot faoliyati davlat tomonidan belgilangan diniy siyosat, milliy qadriyatlar va ijtim