К содержанию
РецензированоRU2025

SINTAKTIK SATHDA TRANSFORMATSIYA HODISASI

Ergashev Sardor Kosimovich · Ergashev Sardor Kosimovich (Doctoral student of Karshi State University)

Современное образование и развитие · 2025

Аннотация

The article discusses the occurrence of the transformation phenomenon among some units of the syntactic level. Theories and examples of this phenomenon are also presented. Keywords: subordinate-dominant transform, derivative transform, syntactic division, linguistic means, formal change. ЯВЛЕНИЕ ТРАНСФОРМАЦИИ НА СИНТАКСИЧЕСКОМ УРОВНЕ Выпуск журнала №-22 Часть–2_ Март –2025 72 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Каршинский государственный университет, докторант Эргашев Сардор Косимович sardorergashev654@gmail.com Аннотация: В статье рассматривается феномен трансформации между некоторыми единицами синтаксического уровня. Также приводятся теории и примеры этого явления. Ключевые слова: подчиненная-властная трансформация, производная трансформация, синтаксическое членение, лингвистическое средство, формальное изменение. KIRISH. Bugungi kunda transpozitsiya hodisasi til birliklari va ularni chuqur o‘rganishda katta ahamiyatga ega unsurlardan biri hisoblanmoqda. Milliy tilimiz taraqqiy etib, tobora sayqallashib borar ekan, uni tadqiq etish, hozirda yechim kutayotgan ayrim noaniq qarashlar haqida aniq nazariyalar ishlab chiqish tilshunoslar oldiga muhim vazifalarni qo‘ymoqda. Bugungi kunda tilimizni o‘rganishda tilshunoslarimiz umumiy va maxsus usullarni qo‘llamoqdalar. Ilmiy-texnik jihatdan rivojlanayotgan hozirgi davr tilshunos mutaxassislar uchun alohida qiyinchiliklar tug‘dirmoqda. Tezlashgan zamon tilimizga ham o‘z ta’sirini o‘tkazmasdan qolmayapti. Sintaktik transformatsiya til hodisalarining bir turi bo‘lib, u faqat manba va tarjima tillarida parallel sintaktik tuzilmalar mavjud bo‘lgan hollardagina sodir bo‘ladi. Transformatsion hodisalar tilimizda mavjud boshqa hodisalar singari tarjima amaliyotida ham kam hollarda uchraydi. ВВЕДЕНИЕ. В настоящее время явление транспозиции считается одним из важнейших элементов в глубоком изучении языковых единиц. По мере развития и совершенствования нашего национального языка его исследование, а также разработка конкретных теорий о некоторых неопределенных взглядах, требующих разрешения, ставят перед лингвистами важные задачи. Сегодня при Выпуск журнала №-22 Часть–2_ Март –2025 73 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT изучении нашего языка лингвисты применяют как общие, так и специальные методы. Современный этап научно-технического развития создает особые трудности для специалистов в области языкознания. Ускоренный темп времени неизбежно оказывает влияние и на наш язык. Синтаксическая трансформация представляет собой разновидность языковых явлений, которая происходит только при наличии параллельных синтаксических структур в исходном и переводящем языках. Трансформационные явления, как и другие явления, существующие в нашем языке, редко встречаются в переводческой практике. ASOSIY QISM. Ma’lumki, tilimizning sintaktik sathi boshqa til sathlarining imkoniyatlarini ko‘rsatib beruvchi, tilimizning ko‘zgusi hisoblanadi. Shu bois, aynan shu sath imkoniyatlarini o‘rganish va ushbu sathda transformatsiyaning o‘rni haqida to‘xtalib o‘tish asosiy vazifalardan biridir. O‘zbek tilida so‘z tartibida ko‘proq moslashuvchanlikni namoyon etishda nutqiy almashishlar tez-tez yuzma-yuz kelganligi kuzatiladi. Shunday ekan, bunday almashtirishlar mantiqqa ta’sir qilmay, balki so‘z birikmasi va gapning tuzilishini o‘zgartirishi kuzatiladi. Bunday transformatsiyalar garchi passiv bo‘lsa-da, til sathlarida o‘z o‘rniga ega. Tilshunos olim R.Rasulov ta’kidlaganidek “Transformatsion tahlil usuliga ko‘ra sintaktik konstruksiyalar (qurilmalar) muayyan qoidalar asosida o‘zgaradi, ya’ni boshqacha shaklga, ko‘rinishga ega bo‘ladi, transformatsiyalashadi. Bunday transformatsiyalar orqali muayyan sintaktik konstruksiyaning - qurilmaning bir necha shakllari aniqlanadi, o‘zaro farqlanadi, ularning mohiyatiga, tarkibiga chuqurroq kiriladi”. [1; 278] Hozirgi o‘zbek adabiy tilining sintaktik sathida transformatsiyaning bir necha ko‘rinishlari mavjud bo‘lib, ular quyidagicha tasniflanadi: 1. So‘z birikmasi va gap transformatsiyasi 2. Ergashgan qo‘shma gaplarning sodda gapga transformatsiyasi 3. Qo‘shma gap turlarining o‘zaro transformatsiyasi 4. Ko‘chirma gaplarning o‘zlashtirma gapga transformatsiyasi Выпуск журнала №-22 Часть–2_ Март –2025 74 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Grammatik tobe-hokim bog‘lanishning bir turi sifatida so‘z birikmalari orqali gaplarni hosil qilish, ya’ni so‘z birikmalaridan gaplarning o‘zgarishini yuzaga keltirish an’anaviy tilshunoslikda uchraydigan hodisalardan biridir. Bu taqqoslashdagi har ikkala birlikning tobe-hokim aloqa asosida shakllanishi hech kimga sir emasdir. Biroq, so‘z birikmalari gaplarga o‘zgartirilganda ularning farqlari kesimlik shaklining mavjud yoki mavjud emasligida namoyon bo‘ladi. Shu sababli, so‘z birikmalarini gaplarga o‘zgartirishda ot yoki fe’l kesimini yuzaga keltiruvchi vositaga tayanish maqsadga muvofiqdir. Misol uchun: obod mahalla, mehribon ustoz, qadimiy shahar kabi birikmalarning o‘zgarishlari quyidagi jadvalda yaqqol ko‘rinadi. 1-jadval So‘z birikmasi Tran

Доказательный фрагмент

«The article discusses the occurrence of the transformation phenomenon among some units of the syntactic level.»

Образец извлечения

Демо-превью

The article discusses the occurrence of the transformation phenomenon among some units of the syntactic level. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
subordinate-dominant transform, derivative transform, syntactic, формальное изменение., производная трансформация, tobe-hokim transforma, formal change., shakliy o‘zgarish., sintaktik bo‘linish, подчиненная-властная трансформация, syntactic division, linguistic means, hosila transforma, лингвистическое средство, синтаксическое членение, lingvistik vosita
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники