MIGRATSIYA JARAYONLARINING O‘ZIGA XOS TASNIFI

Аннотация

Mazkur maqola so‘nggi yillarda dunyoda yuz berayotgan jadal o‘zgarishlar barobarida migratsiya jarayonlarining globallashuvi jahon jamoatchiligini keng tashvishga solayotgan muammolardan biriga aylanayotganligi, bu borada Xalqaro migratsiya tashkiloti tomonidan Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qochqinlar bo‘yicha agentligi tomonidan amalga oshirilayotgan ishlar borasidagi ma’lumotlar tahliliga bag‘ishlangan. Аннотatsiя. Статья посвящена анализу данных о работе, проводимой Международной организatsiей по мигрatsiи и Управлением ООН по делам беженцев в этом направлении, что в связи со стремительными изменениями, происходящими в мире в последние годы, становится одной из проблем, вызывающих всеобщую обеспокоенность мирового сообщества. Annotation. This article is devoted to the analysis of data on the work carried out by the International Organization for Migration and the United Nations Refugee Agency in this regard, which, in line with the rapid changes taking place in the world in recent еars, is becoming one of the problems of widespread concern to the world community. Kalit so‘zlar: migrant, migratsiya, Xalqaro migratsiya tashkiloti, BMTning qochqinlar bo'yicha agentligi. Ключевые слова: мигрант, мигрatsiя, Международной организatsiей по мигрatsiи, Управлением ООН по делам беженцев. Keywords: migrant, migration, International Organization for Migration, UN Refugee Agency. Выпуск журнала №-22 Часть–3_ Март –2025 398 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT So‘nggi yillarda dunyoda yuz berayotgan jadal o‘zgarishlar barobarida migratsiya jarayonlarining globallashuvi jahon jamoatchiligini keng tashvishga solayotgan muammolardan biriga aylanmoqda. Bu borada ko‘plab izlanishlar olib borishga va dolzarb masalalardan biri sifatida uni ilmiy jihatdan tahlil etish va bu boradagi turli soha vakillari tomonidan ilgari surilayotgan yondashuvlardagi umumiylikni aniqlab, yakuniy xulosalar chiqarish hayotiy muhim bo‘lgan zaruratga aylanmoqda. Migratsiya so‘zi lotin tilida “migratio”so‘zidan olingan bo‘lib, “ko‘chish” ma’nosini anglatadi. Aholi migratsiyasi deganda, yashash hududidan insonlarning bir hudud (davlat)dan boshqasiga, aksariyat hollarda yirik guruhlarda va yirik masofalar bo‘ylab ko‘chishi tushuniladi. Dunyo olimlari o‘z asarlarida migratsiya masalasiga bunday ta’rif berib o‘tishgan, Migratsiya bu-aholining ichki va tashqi ma’muriy hududiy birliklar chegarasidan kechib o‘tib, doimiy yashash joyini o‘zgartirish yoki еtaklovchi va jalb qiluvchi omillarning ta’siridan qat’iy nazar ta’lim olish va mehnat faoliyati bilan shug‘ullanish maqsadida amalga oshirilgan har qanday hududiy ko‘chishni aholi migratsiyasi sifatida qaralgan. Qadim zamonlardan beri odamlar bir joydan ikkinchi joyga ko'chib kelishgan. Ba'zilar yaxshiroq ish, ta'lim, iqtisodiy manfaatlar yoki oilasiga qo'shilish uchun harakat qilsalar, boshqalari mojaro, terrorizm yoki inson huquqlari buzilishidan qochishga majbur. Iqlim o'zgarishi, tabiiy ofatlar yoki boshqa ekologik omillar ta'sirida ko'chirilganlar soni ortib bormoqda. Bugungi dunyoda misli ko'rilmagan miqyosda odamlar harakatining guvohi bo'lmoqdamiz. Har qachongidan ham ko'proq odamlar o'zlari tug'ilgan mamlakatlardan boshqa mamlakatlarda yashaydilar. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iqtisodiy va ijtimoiy masalalar boʻyicha departamentining aholi boʻlimi maʼlumotlariga koʻra, 2020-yil 1-iyul holatiga koʻra, dunyo boʻylab xalqaro migrantlar soni 281 million kishini tashkil etadi. Xalqaro muhojirlar dunyo aholisining qariyb 3,5% ni tashkil qiladi, 2000-yilda 2,8% va 1980-yilda 2,3%. Выпуск журнала №-22 Часть–3_ Март –2025 399 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Kimlar uchun migratsiya o‘z ixtiyori, boshqalari uchun esa hayot-mamot masalasidir. Aksariyat odamlar o'z xohishiga ko'ra migratsiya qilishsa, boshqalari zarurat tufayli ko'chib ketishadi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qochqinlar bo‘yicha agentligi (UNHCR) hisob-kitoblariga ko‘ra, 2022-yil oxirigacha dunyo bo‘ylab qariyb 35,3 million qochqin bo‘ladi, ulardan 5,9 millioni BMT yordam va ishlar agentligi (UNRWA) mandati ostidagi falastinlik qochqinlar va 5,4 million boshpana izlovchilardir. Migrant kim? Statistik maqsadlar uchun BMTning muhojir taʼrifi xalqaro chegara yoki davlat ichida harakatlanayotgan yoki koʻchib oʻtgan va shaxsning huquqiy maqomidan qatʼi nazar, doimiy yashash joyini tark etgan har qanday shaxsdir; harakatning ixtiyoriy yoki ixtiyorsizligi; harakatlanish sabablari; yoki qolish muddati. Migrantlar va Barqaror rivojlanish maqsadlari 2030 yilgacha Barqaror rivojlanish kun tartibi migratsiyaning barqaror rivojlanishga ijobiy hissasini tan oladi. 17 ta Barqaror rivojlanish maqsadlaridan 11 tasida migratsiya va mobillikka taalluqli maqsad va koʻrsatkichlar mavjud. Kun tartibidagi “hech kimni ortda qoldirmaslik” asosiy tamoyili barcha odamlarga, jumladan, migrantlarga ham tegishli. Kun tartibining 10.7 maqsadi “odamlarning tartibli, xavfsiz, muntazam va mas’uliyatli migratsiya va harakatchanligini, shu jumladan rejalashtiril