LOGISTIKA TEXNOLOGIYALARINI KORXONALARGA JORIY QILISH HAMDA XORIJIY MAMLAKATLARDA JORIY QILINGAN INTELLEKTUAL TIZMLARNI O‘RGANISH

Аннотация

Maqolada korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga logistika axborotlar tizimlarini joriy qilish, korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga logistika axborotlar tizimlarini joriy etish orqali muammolarni yechish hamda logistika sohasida innovatsion texnologiyalarni qo‘llash va ulardan amalda samarali foydalanish bo‘yicha masalalar tahlil qilingan.Shuningdek, shahar transportida yo‘lovchi va yuklarni tashishda innovatsion texnologiyalar, transport oqimlari hamda kelgusida mintaqaviy transport-logistika tizimiga intellektual transport texnologiyalarini joriy etish masalalari ko‘rib chiqildi. Kalit so’zlar: JIT(just-in time – aniq o’z muddatida), TQM (Total Quality Manaqement – sifatni kompleks boshqarish), ISCLS, DDT — Demand-driven Techniques / Logistics. Hozirgi vaqtda iqtisodiy vaziyat ishlab chiqarish korxonalarini bosh-qarishda moslashuvchanlik va harakatchanlikni talab qilib, korxonalarni ichki va tashqi moddiy imkoniyatlarini optimallashtirishda logistika axborotlar tizimlaridan keng foydalangan holda axborotlar va moliyaviy resurslarning umumiy xarajatlarini minimallashtirish maqsadida biznes jarayonlarini optimallashtirish imkoniyatlari qidirilmoqda. So‘nggi yillarda zamonaviy logistika axborotlar tizimlari konsepsiyalarini rivojlangan mamlakatlar kompaniyalari tomonidan biznesning asosiy yo‘nalishlarini strategik va operativ boshqarishda muvaffaqiyatli qo‘llanilmoqda. Mamlakatimizda ijtimoiy-iqtisodiy masalalar va vazifalarni hal etishda raqamlashtirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini ahamiyatini muhimligini e’tiborga olgan holda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Выпуск журнала №-22 Часть–4_ Март –2025 57 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT “Raqamli O‘zbekiston- 2030” strategiya-sini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida" Farmoni[1], O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi davlat boshqaruviga raqamli iqtiso-diyot, elektron hukumat hamda axborot tizimlarini joriy etish bo‘yicha qo‘shimcha chora- tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmoni[2], O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli iqtisodiyot va elektron hukumatni keng joriy etish chora tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori[3], O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish maqsadida raqamli infratuzilmani yanada modernizatsiya qilish chora tadbirlari to‘g‘risida”gi[4], qarorlari qabul qilingan bo‘lib, korxonalarda logistika axborot tizimlarini keng joriy etishga xuquqiy asos bo‘lib xizmat qiladi. Shuningdek, umuman korxonalar ishlab chiqarish jarayonlariga logistika axborotlar tizimlarini joriy qilish murakkab jarayon bo‘lib, ishlab chiqarishni boshqarish, savdoni boshqarish, maxsulotlarni yetkazib berish, kadrlarni joy-joyiga qo‘yish kabi muammolar dolzarb masalalardan bo‘lib qolmoqda. Ma’lumki, yo‘lovchi va yuk tashish davlat iqtisodiyotining yuksalishi va rivojlanishida ulkan rol o‘ynaydi. Shu sababli, transport ehtiyojlarini eng kam xarajat bilan maksimal darajada qondirish uchun transportning barcha turlari uchun innovatsion texnologiyalarni qo‘llash bugungi kunda odamlar va tovarlar har qachongidan ham tezroq va tez-tez arzonroq harakatlanishi mumkin. Biroq shahar avtomobillari, avtobus va yuk mashinalari tirbandlikda qolib ketadi. Kelgusida transport yuqori tezlikda harakatlanuvchi shahar va shaharlararo avtomobil yo‘llarining mavjudligi, chekka hududlarning transportdan foydalanish imkoniyati, transport yo‘laklarini rivojlantirish va xalqaro tashishlarni samarali tashkil etish, keng ko‘lamli yuqori sifatli xizmatlar mavjudligi bilan ajralib turishi kerak, shuningdek, harakatlanuvchi tarkibning ishonchliligi va ekologik tozaligi. Avtomobil transportida yo‘lovchilar va yuklarni tashishning innovatsion texnologiyasi quyidagi muammolarni hal qilishga qaratilgan bo‘lishi kerak: Yuqori sifatli transport xizmatlari; past xarajatlar; tovarlar va yo‘lovchilarni o‘z vaqtida yetkazib berish; yuklarning yuqori xavfsizligi; yo‘lovchi tashish xavfsizligi va qulayligi [6,7]. Hozirgi vaqtda kompyuterda modellashtirish va matematik usullar yordamida tashish Выпуск журнала №-22 Часть–4_ Март –2025 58 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT jarayonini takomillashtirish katta ahamiyatga ega. Ushbu usullar yordamida yuk tashishda iste’molchilarni tashuvchilarga biriktirish, avtomobillarni marshrutlarga taqsimlash va boshqa vazifalar muvaffaqiyatli hal qilinmoqda. Xorijiy mamlakatlarda JIT(just-in time – aniq o’z muddatida), TQM (Total Quality Manaqement – sifatni kompleks boshqarish) kabi jismoniy taqsimlashning integrallashgan usuli tizimlaridan foydalaniladi. Integrallashtirish yondaShuvi asosida ISCLS tizimi, ya’ni logistik tizim, uning zvenolari, makro va mikro darajalarda xizmat ko’rsatuvchi tizim yaratildi. U material va axborot oqimlarining telekommunikatsiya tarmog’ini onlayn rejimi yordamida logistik tizim doirasida boshqarishga imkon beradi. Bu albatta transport tizimining uzluksiz ish faoliyatini ta’minlashga zamin yaratadi. CHunki logistik tizim zanjirining a