КИЧИК БИЗНЕС УЧУН ЭЛЕКТРОН ТИЖОРАТ ПЛАТФОРМАЛАРИНИНГ АҲАМИЯТИ

Аннотация

Ушбу мақолада электрон тижорат, унинг турлари, афзалликлари ва камчиликлари ҳақида маълумот берилган. Шунингдек, Ўзбекистонда электрон тижорат қандай ривожланаётгани, рақамлаштириш шароитида электрон тижоратни солиққа тортишни ҳуқуқий тартибга солиш ва интернет орқали амалга оширилаётган транзакциялар сонининг ўсишига оид масалалар кўрсатилган. Бундан ташқари, электрон тижорат соҳасида тадбиркорлик субъектлари томонидан содир этилган рақобатга қарши ҳаракатларни ўрганиш масалалари кўриб чиқилди. Калит сўзлар: Электрон тижорат, маҳсулот ва хизматлар, платформа, маҳаллий тадбиркорлар, интернет, тўлов тизимлари. КИРИШ Ўзбекистонда кичик бизнес учун электрон тижорат платформасининг аҳамияти жуда катта. Бу платформалар кичик бизнес эгаларига ўз маҳсулотлари ва хизматларини кенг аудиторияга тақдим этиш, янги бозорларга кириш ва рақобатбардошлигини ошириш имконини беради. Электрон тижорат платформаларининг аҳамиятини қуйидаги жиҳатлардан кўриб чиқиш мумкин: 1. Бозорларга кириш имкониятини кенгайтириш: - Электрон тижорат платформалари кичик бизнес эгаларига ўз маҳсулотлари ва хизматларини маҳаллий ва халқаро бозорларга тақдим этиш имконини беради. Бу эса уларнинг мижозлар сонини кўпайтириш ва даромадларини оширишга ёрдам беради. Выпуск журнала №-23 Часть–1_ Март –2025 21 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT - Платформалар орқали кичик бизнес эгалари янги мижозларни топиш, рақобатчилари билан танишиш ва ўз бизнесларини кенгайтириш имконига эга бўладилар. 2. Рақобатбардошликни ошириш: - Электрон тижорат платформалари кичик бизнес эгаларига ўз маҳсулотлари ва хизматларини онлайн тақдим этиш, мижозлар билан мулоқот қилиш ва буюртмаларни қабул қилиш имконини беради. Бу эса уларнинг рақобатбардошлигини оширишга ёрдам беради. - Платформалар орқали кичик бизнес эгалари ўз маҳсулотлари ва хизматларини маркетинг қилиш, реклама бериш ва мижозларни жалб қилиш учун янги имкониятларга эга бўладилар. 3. Харажатларни камайтириш: - Электрон тижорат платформалари кичик бизнес эгаларига ўз бизнесларини юритиш харажатларини камайтиришга ёрдам беради. Масалан, улар физик дўконларни ижарага олиш, ходимларни ишга олиш ва бошқа харажатларни камайтиришлари мумкин. - Платформалар орқали кичик бизнес эгалари ўз маҳсулотлари ва хизматларини онлайн тақдим этиш, мижозлар билан мулоқот қилиш ва буюртмаларни қабул қилиш учун янги имкониятларга эга бўладилар. 4. Мижозлар билан мулоқотни яхшилаш: - Электрон тижорат платформалари кичик бизнес эгаларига мижозлар билан мулоқот қилиш ва уларнинг фикр-мулоҳазаларини олиш имконини беради. Бу эса уларнинг маҳсулотлари ва хизматларини яхшилашга ёрдам беради. - Платформалар орқали кичик бизнес эгалари мижозлари билан онлайн мулоқот қилиш, уларнинг саволларига жавоб бериш ва муаммоларини ҳал қилиш имконига эга бўладилар. 5. Янги технологияларни жорий этиш: - Электрон тижорат платформалари кичик бизнес эгаларига янги технологияларни жорий этиш имконини беради. Масалан, улар онлайн тўлов Выпуск журнала №-23 Часть–1_ Март –2025 22 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT тизимлари, электрон ҳисоб-китоблар ва бошқа технологиялардан фойдаланишлари мумкин. - Платформалар орқали кичик бизнес эгалари ўз бизнесларини автоматлаштириш, маълумотларни таҳлил қилиш ва мижозларни яхшироқ хизмат кўрсатиш имконига эга бўладилар. Хулоса қилиб айтганда, Ўзбекистонда кичик бизнес учун электрон тижорат платформаларининг аҳамияти жуда катта. Бу платформалар кичик бизнес эгаларига ўз бизнесларини ривожлантириш, рақобатбардошлигини ошириш ва муваффақиятга эришиш учун кенг имкониятлар яратади. АСОСИЙ ҚИСМ Жаҳонда рақамлаштириш жараёни кечмоқда. Бу термин иқтисодиётга ҳам кириб келган. Барча соҳалар замонавий рақамлаштиришга ўтиб боряпти. Баъзи тармоқлар аллақачон ахборот технологияларининг кучли таъсирига учраган бўлса, бошқалари бу йўлнинг бошида турибди. Ўзбекистондаги рақамли иқтисодиёт ривожи эса охирги йилларда сезиларли тарзда жадаллашди. Айниқса, унинг асосий қисми ҳисобланган электрон тижорат фаол ривожланиш йўлида ҳаракатланяпти. Ҳозир онлайн тижорат ҳар қандай тармоқ вакиллари учун мижоз топишнинг энг қулай ва осон усули ҳисобланади. Интернет дўкон, онлайн савдо каби тушунчалар турмушимизда анчайин оммалашиб улгурди. Бир пайтлар “ўта замонавийлик” белгиси бўлган бу каби савдолар бугун аҳоли учун қулай харидлар, тадбиркорлар учун эса бизнесини ривожлантирувчи манбалардан бирига айланди. Мамлакат иқтисодиётида электрон тижоратни ривожлантиришнинг аҳамияти янада муҳим. Янги Ўзбекистоннинг 2022—2026 йилларга мўлжалланган Тараққиёт стратегиясида рақамли иқтисодиётни иқтисодий ривожланишнинг асосий “драйвери”га айлантириш ва унинг ҳажмини камида 2,5 баравар ошириш режалаштирилган бўлиб, бунда электрон тижорат асосий ўринлардан бирини эгаллайди. Выпуск журнала №-23 Часть–1_ Март –2025 23 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Ҳозир дунёда электрон тижорат интенсив ўсиш босқичида ва у бир неча йил давом этади. Бу тенденция бизни ҳам четлаб ўтмайди. Шу боис, мазкур йўналиш охирги йилларда юртимизда жадал ривожланаётганига гувоҳмиз. Биргина мисол, ах