LABARATORIYDA BOSHQARUV TIZIMINI RAQMLASHTIRISH LIMS BO‘YICHA ILMIY ISHLARNING ADABIYOTLAR TAHLILI.

Аннотация

This article aims to demonstrate the growing demand for LIMS learning by analyzing the collection of articles, books, and research papers on Laboratory Information Management System (LIMS) in the sciencedirect database. Ключевые слова: LIMS, ISO/IEC 17025, sciencedirect, обзор литературы, лаборатория, база данных. Аннотация: Целью данной статьи является демонстрация растущего спроса на изучение LIMS путем анализа коллекции статей, книг и научных работ по системам управления лабораторной информацией (LIMS) в базе данных sciencedirect. Kirish. Laboratoriya ma’lumotlarini boshqarish tizimi (LIMS) - bu laboratoriyada yaratilgan ma’lumotlarni to‘playdigan, qayta ishlaydigan va saqlaydigan kompyuterlashtirilgan tizim. Dastlab, LIMS oddiygina eksperimental ma’lumotlarni avtomatlashtirish uchun ixtiro qilingan bo‘lsa-da, endi u ko‘plab laboratoriya tadbirlarining raqamli markaziga aylanish potentsialiga ega.[1–2 ] Laboratoriyadan tashqarida, klinik va analitik laboratoriyalarda mavjud bo‘lgan ko‘plab LIMSlar tarmoqqa asoslangan hisobot tizimi tufayli test natijalarini mijozlar/sinovchilarga taqdim etish jarayonini sezilarli darajada tezlashtirdi.[2] https://scientific-jl.com 2 3 8 65-son_1-to’plam_Iyul-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali LIMS qanday funksiyalarga ega bo‘lishidan qat’i nazar, LIMSning maqsadi inson mehnatini tejash va ma’lumotlar sifatini yaxshilash (ya’ni, aniqlik, ishonchlilik va dolzarblik).[3] Bajariladigan ishlar ketma-ketligi: Ushbu maqolani tayyorlashda asosan sciencedirect ma’lumotlar bazasidagi ma’lumotlar asos qilib olindi. 1-rasm. Bajariladigan ishlar ketma-ketligi.  Dastlabki bosqichda ma’lumotlar bazasini tanlab olish lozim, bunda asosan uchta ma’lumotlar bazasiga murojat qilindi va eng maqbuli sifatida Sciencedirect ba’zasi tanlandi.  Ikkinchi bosqichda ushbu bazadan “Laboratory Information Management System-LIMS” atamasini kiritdik va bizga Sciencedirect bazasidan ushbu mavzuga aloqador 24 409 ta ilmiy ishlar topildi.  Uchinchi bosqichda topilgan ma’lumotlarni uch guruh bo‘yicha saralab oldik.  Yillardagi taqsimot (bunda so‘ngi o‘n yillik ma’lumotlar olindi, saralovdan so‘ng 13 647 ta ilmiy ishlar)  Ma’lumot turi bo‘yicha (saralovdan so‘ng 12 548 ta ilmiy ishlar)  Mavzu sohalari Tahlil: LIMS bo‘yicha Sciencedirect ma’lumotlar bazasida ilmiy ishlar 2001- yildan buyon ko‘rinish bera boshlagan. Shu boshlanish yili 153 ta ilmiy ishlar nashr qilingan. Biz ma’lumotlarni tahlillash va vizuallashishni qulay bo‘lishi uchun so‘nggi o‘n yillikdagi ma’lumotlardan foydalandik. https://scientific-jl.com 2 3 9 65-son_1-to’plam_Iyul-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali 2-rasm. Yillar bo‘yicha tahlili. LIMS ga doir ilmiy izlanishlar 2-rasmdagi diogrammada ko‘rsatilganidek doimiy o‘sishda davom etmoqda, bu esa o‘z navbatida LIMS ni qnchalik ahamiyatli ekanini ko‘rsatib bera oladi. 2024-yildagi ilmiy izlanishlar soni 2015-2024- yillar orasidagi umumiy yig‘indini 19,8 % ni tashkil qilmoqda.[4,5] Ma’lumot turi bo‘yicha saralash natijasida bizda quyidagi turdagi ma’lumotlar qoldi. 1-jadval. Ma’lumot turi bo‘yicha olingan natijalar. № Ma’lumot turi Soni 1 Maqolalarni ko‘rib chiqish 2217 2 Tadqiqot maqolalari 8661 3 Entsiklopediya 149 4 Kitob bo‘limlari 1178 5 Konferentsiya tezislari 296 6 Konferentsiya haqida ma’lumot 8 7 Yangiliklar 6 8 Amaliy ko‘rsatmalar 31 9 Dasturiy nashrlar 2 https://scientific-jl.com 2 4 0 65-son_1-to’plam_Iyul-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali 3-rasm. Ma’lumot turi tahlil Ma’lumot turi bo‘yicha tahlilda 2015-2024- yillar orasidagi asosiy ilmiy izlanishlar “Tadqiqot maqolalari” ko‘rinishida bo‘lib shu yillardagi umumiy miqdorni 69 % ini tashkil qilmoqda.[8] Sohalar bo‘yicha tahlil o‘nta sohani o‘z ichiga qamrab oldi. 2-jadval. Sohalar bo‘yicha olingan natijalar. № Mavzu sohalari Soni 1 Atrof-muhit fani 2565 2 Tibbiyot va stomatologiya 2209 3 Muhandislik 2165 Qishloq xo‘jaligi va biologiya 4 1759 fanlari 5 Energiya 1514 6 Kompyuter fanlari 1256 7 Biokimyo, molekulyar biologiya 1212 8 Ijtimoiy fanlar 948 9 Yer va sayyoralar haqidagi fanlar 849 10 Qaror qabul qilish fanlari 646 https://scientific-jl.com 2 4 1 65-son_1-to’plam_Iyul-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali 4-rasm. Mavzu sohalari bo‘yicha tahlil. Sohalar bo‘yicha tahlil shuni ko‘rsatadiki LIMS bo‘yicha 2015- 2024- yillar orasida qilingan ishlarni asosiy qismini atrof-muhit, tibbiyot va muhandislik fanlari tashkil qilmoqda. Hulosa: Laboratoriyada LIMS ning ahamiyati boshida juda past bo‘lsa-da, kompyuter va tarmoq texnologiyalarining jadal rivojlanishi bilan LIMS asta-sekin ko‘proq turli xil rollarni o‘ynash uchun rivojlandi va ko‘plab laboratoriyalarda almashtirib bo‘lmaydigan qismga aylandi. LIMS foydalanuvchilari doirasi ham kengaydi, asosan analitik laboratoriyalardan, mexanik sinov va ko‘plab umumiy tadqiqot laboratoriyalari.[6,7] Ushbu maqola orqali LIMS ni o