METABOLIK SINDROMDA KO‘Z TOMIRLARI ENDOTELIYSIDAGI PATOLOGIK O‘ZGARISHLARNI BIOKIMYOVIY MARKERLAR ORQALI BAHOLASH

Аннотация

В данной статье была изучена роль биохимических маркеров в оценке патологических изменений эндотелия сосудов глаза у пациентов с метаболическим синдромом (МС). В исследование были включены 12 пациентов с диагнозом МС. В сыворотке крови больных определяли уровни оксида азота (NO), эндотелина-1, VCAM-1, ICAM-1 и E-селектина, а также оценивали микроангиопатические изменения в сосудах глаза с помощью офтальмоскопии. Результаты показали прогрессирование эндотелиальной дисфункции при снижении уровня NO и повышении других маркеров. Установлено, что это состояние связано с нарушением микроциркуляции, воспалением и повышением проницаемости стенок сосудов глаза. Биохимические маркеры предлагаются в качестве важного диагностического инструмента при оценке состояния микрососудов глаза при МС. Ключевые слова: Метаболический синдром, эндотелиальная дисфункция, оксид азота, эндотелин-1, ICAM-1, VCAM-1, E-селектин, микроангиопатия, сосуды глаза, биохимические маркеры, офтальмоскопия. https://scientific-jl.com 2 7 3 48-son_1-to’plam_Iyul -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Annotation. In this article, the significance of biochemical markers in assessing pathological changes in the endothelium of the eye vessels in patients with metabolic syndrome (MS) was studied. The study involved 12 patients diagnosed with MS. In the blood serum of patients, the levels of nitric oxide (NO), endothelin-1, VCAM-1, ICAM-1, and E-selectin were determined, and microangiopathic changes in the eye vessels were assessed by ophthalmoscopy. The results showed an increase in endothelial dysfunction with a decrease in the level of NO and an increase in other markers. It was established that this condition is associated with impaired microcirculation, inflammation, and increased permeability of the walls of the eye vessels. Biochemical markers are proposed as an important diagnostic tool for assessing the state of eye microvessels in MS. Keywords: Metabolic syndrome, endothelial dysfunction, nitric oxide, endothelin-1, ICAM-1, VCAM-1, E-selectin, microangiopathy, ocular vessels, biochemical markers, ophthalmoscopy. Kirish. Metabolik sindrom (MS) — bu bir vaqtning o‘zida bir nechta xavf omillari: abdominal semizlik, gipertoniya, dislipidemiya va giperglikemiya bilan kechadigan holatdir. Bu holat mikrotomirlar, xususan, ko‘z tomirlari endoteliysida strukturaviy va funksional buzilishlarga olib keladi. Endotelial disfunktsiya — bu tomirlar normal fiziologik holatining buzilishi bo‘lib, yurak-qon tomir, nevrorologik va oftalmologik asoratlarning ilk bosqichidir. Uni baholashda biokimyoviy markerlar, ayniqsa azot oksidi (NO), endotelin-1, VCAM-1, ICAM-1, E-selectin muhim rol o‘ynaydi. Metabolik sindromga chalingan bemorlarda ko‘z tomirlari endoteliysidagi o‘zgarishlarni biokimyoviy markerlar asosida baholash va endotelial disfunktsiyaning erta belgilarini aniqlash. Materiallar va metodlar. Tadqiqotda 12 nafar metabolik sindrom tashxisi qo‘yilgan bemor (6 nafar ayol va 6 nafar erkak) ishtirok etdi. Ishtirokchilarning yoshi 42 dan 63 yoshgacha bo‘lib, ularning barchasida metabolik sindrom IDF (International Diabetes Federation) mezonlari asosida aniqlangan. Tadqiqot 2025-yilning mart oyidan may oyigacha bo‘lgan davrda amalga oshirildi. Tanlovga qo‘yilgan asosiy mezonlar quyidagilardan iborat: metabolik sindrom tashxisining mavjudligi, 40 yoshdan katta bo‘lish, va og‘ir ko‘z kasalliklarining yo‘qligi. Baholash quyidagi metodlar asosida amalga oshirildi: 1. Klinik va antropometrik ko‘rsatkichlar: Har bir bemorda tana vazni va bo‘yiga nisbatan tana massasi indeksi (BMI), bel atrofi o‘lchami va arterial qon bosimi aniqlandi. 2. Biokimyoviy tahlillar: https://scientific-jl.com 2 7 4 48-son_1-to’plam_Iyul -2025 ISSN:3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Endotelial disfunktsiyani baholash uchun quyidagi biokimyoviy markerlar o‘rganildi:  NO (azot oksidi)  Endotelin-1  VCAM-1 (vascular cell adhesion molecule-1)  ICAM-1 (intercellular adhesion molecule-1)  E-selektin Bu ko‘rsatkichlar o‘rta vena qonidan olingan namunalar asosida ELISA (ferment bilan bog‘langan immunosorbent tahlil) usuli yordamida aniqlandi. 3. Ko‘z tomirlari holatini baholash: Oftalmoskopik tekshiruv orqali bemorlarning ko‘z tubidagi o‘zgarishlar, xususan gipotonik faza, mikroanevrizmalar mavjudligi va arterio-venulyar (AV) nisbat baholandi. Bundan tashqari, ko‘z mikrosirkulyatsiyasining yanada aniq tahlili uchun Doppler ultratovush tekshiruvlari o‘tkazildi. № Yos NO Endotelin VCAM ICAM- E- Ko‘z tomir h (μmol/L -1 -1 1 selectin holati ) (pg/mL) (ng/mL (ng/mL (ng/mL ) ) ) 1 45 18.2 9.1 782 412 52.3 Mikroanevrizma + 2 53 16.7 11.3 820 440 60.1 AV torayish 3 58 15.9 12.0 855 470 63.2 Ekssudat + 4 49 17.8 10.5 798 430 58.9 Mikroangiopatiy a 5 63 14.6 13.1 890 488 65.4 Gemorragik nuqtalar 6 60 15.2 12.8 872 476 62.1 AV nisbat buzilishi 7 42 19.1 8.9 750 402 50.7 Normal holatga yaqin 8 55 16.2 11.7 805 445 59.3 Mikroanevrizma + 9 48 18.6 9.5 760 410 53.2 AV torayis