PEDAGOGIK PSIXOLOGIYA YOʻNALISHINING BOSHQA PSIXOLOGIYA YOʻNALISHLARIDAN FARQI

Аннотация

This article illuminates the essence, research object, and subject of pedagogical psychology, revealing its differences through comparison with other psychological fields - general psychology, social psychology, clinical psychology, and developmental psychology. Also, scientifically based opinions are presented on the practical significance of pedagogical psychology, its role in the personal and cognitive development of students. Keywords: pedagogical psychology, educational process, teacher-student relationships, general psychology, social psychology, applied psychology. ОТЛИЧИЕ НАПРАВЛЕНИЯ ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ ПСИХОЛОГИИ ОТ ДРУГИХ НАПРАВЛЕНИЙ ПСИХОЛОГИИ Аннотация. В данной статье освещается сущность, объект и предмет исследования педагогической психологии, раскрываются ее отличия путем сравнения с другими направлениями психологии - общей психологией, социальной психологией, клинической психологией, психологией возрастных периодов. Также приводятся научно обоснованные мнения о практической значимости педагогической психологии, ее роли в личностном и когнитивном развитии учащихся. Ключевые слова: педагогическая психология, образовательный процесс, отношения учитель-ученик, общая психология, социальная психология, прикладная психология. Psixologiya fanining turli yoʻnalishlari inson psixikasining har tomonlama tadqiq etilishiga xizmat qiladi. Bu yoʻnalishlar ichida pedagogik psixologiya alohida ahamiyatga ega boʻlib, u insonning taʼlim olish jarayonidagi psixik holatlari, o‘zgarishlari, rivojlanish bosqichlarini o‘rganadi. Ushbu maqolada pedagogik psixologiyaning boshqa psixologik yo‘nalishlardan qanday farqlanishi, uning o‘ziga xos jihatlari tahlil qilinadi. Pedagogik psixologiya — taʼlim va tarbiya jarayonlarida ishtirok etuvchi shaxslarning (oʻquvchi, talabalar, oʻqituvchilar) psixik rivojlanishini, o‘quv faoliyatidagi motivatsiyani, e’tibor, xotira, tafakkur, emotsiyalarni va ularning o‘zgarishini oʻrganuvchi fan sohasidir. Uning asosiy vazifasi — o‘quv jarayonining psixologik mexanizmlarini ochib berish, shaxsni rivojlantirishga qaratilgan ta’lim muhitini shakllantirishdir [2]. Bu yoʻnalish asosan ikki asosiy yoʻnalishda tadqiqot olib boradi: 39 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7 Taʼlim jarayonining psixologik asoslari Shaxsning rivojlanish bosqichlari va o‘qitish samaradorligi Umumiy psixologiyadan farqi: Umumiy psixologiya inson psixikasining umumiy qonuniyatlarini o‘rganadi: his-tuyg‘ular, idrok, xotira, fikrlash, iroda kabi asosiy psixik jarayonlar tahlili bilan shug‘ullanadi. Biroq bu o‘rganish abstrakt holatda olib boriladi. Pedagogik psixologiya esa bu jarayonlarni aynan o‘quvchi va o‘quv jarayoni kontekstida tahlil qiladi, ya'ni: Bilim olishga bo‘lgan motivatsiyani Yod olish uslublarini Darsda ishtirok etishdagi psixologik omillarni o‘rganadi Ijtimoiy psixologiyadan farqi: Ijtimoiy psixologiya odamlarning jamiyatdagi xatti- harakatlarini, guruhlararo munosabatlarni va shaxs-guruh o‘rtasidagi psixologik mexanizmlarni o‘rganadi. Pedagogik psixologiya esa taʼlim kontekstidagi ijtimoiy-psixologik omillar (sinf ichidagi munosabatlar, o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi interaktsiya) ni ko‘proq chuqur o‘rganadi. Klinik psixologiyadan farqi: Klinik psixologiya ruhiy kasalliklar, nevrozlar, psixozlar, emotsional buzilishlarni aniqlash va korreksiya qilish bilan shug‘ullanadi. Pedagogik psixologiyada esa asosiy diqqat psixik rivojlanishdagi individual farqlar, o‘qitish metodikasi va shaxs shakllanishiga qaratilgan. Klinik yondashuvdan farqli ravishda, bu yo‘nalish sog‘lom bolalarning rivojlanishini o‘rganadi. Pedagogik psixologiya o‘qituvchilarga quyidagi yo‘nalishlarda yordam beradi: Har bir o‘quvchining o‘ziga xos psixologik tipini aniqlash Mos metod va yondashuvlarni tanlash Shaxsiy yondashuv asosida individual ta’lim yo‘llarini ishlab chiqish. O‘quv muammolarini aniqlab, ularni psixologik yondashuv bilan hal qilish XXI asrda psixologiya fani chuqur integratsiyalashgan tizimga aylandi. Unga tegishli bo‘lgan har bir yo‘nalish insonning turli psixik holatlari, xatti-harakatlari, rivojlanish bosqichlari yoki psixologik muammolarini tahlil qilish bilan shug‘ullanadi. Shular orasida pedagogik psixologiya o‘zining aniq yo‘naltirilgan ob’ekti va predmeti bilan ajralib turadi. U ta’lim-tarbiya jarayonida ishtirok etayotgan shaxslarning — asosan o‘quvchilarning psixik rivojlanish qonuniyatlarini, shaxsiy xususiyatlarini va o‘qitish metodlarining psixologik asoslarini o‘rganadi [1]. Pedagogik psixologiya boshqa psixologik yo‘nalishlarga nisbatan ko‘proq amaliy xarakterga ega bo‘lib, ta’lim tizimidagi mavjud psixologik muammolarni hal qilishga qaratilgan. Umumiy psixologiya inson psixikasining umumiy qonuniyatlarini o‘rganadi: sezgi, idrok, xotira, fikrlash, emotsiya va iroda kabi psixik jarayonlar bu yo‘nalishning markaziy ob’ekti hisoblanadi. Biroq, bu jarayonlar har qanday kontekstdan holi holda — ya’ni abstrakt tarzda o‘rganiladi [3]. Pedagogik psixologiya esa aynan taʼlim jarayonida yuz bera