OQIWSHILAR BILIMIN BAHALAWDIŃ TÁLIM-TÁRBIYALIQ ÁHMIYETI

Аннотация

The scientific article comprehensively discusses the pedagogical significance of testing and assessing the knowledge, skills and abilities of schoolchildren, types of assessment, and requirements for assessing knowledge. Keywords: Testing knowledge, skills and abilities, types of assessment, some features of testing and assessing students' knowledge, assessment criteria. Oqıtıw ámeliyatinda oqıwshılar bilim, uqıplılıq hám kónlikpelerin tekseriwdiń bir neshe túrleri bar. Alar: oqıwshıniń bilimin aldın ala tekseriw, kúndelik tekseriw, aralıq tekseriw hám juwmaqlawshi tekseriwler bolıp bolsaplanadi. Alar awizeki, jazba, tájiriybe isler, laboratoriyalıq jumıslar, baqlawlar, siziw, sxema, diagramma, karta t. b.jollarda ámelge asirilip bariladi. Aldın ala tekseriw hám bahalawdiń tiykarǵi maqseti oqıwshılardiń jańa oqıw materialinan qanday dárejede xabardar ekenligin biliwge múmkinshilik beredi. Oqıtıwshı jańa material boyinsha sorawlar berip, juwaplar alıp oqıwshılardiń usi materiallar boyinsha qanday dárejede bilimi bar ekenin biledi. Eger material boyinsha kópshilik maǵliwmatlardi ózlestirgen bolsa, onda oqıtıwshı materialdı quramalastirip alıp baradi. Olay etpese oqıwshılarǵa kóp materiallardı bayanlaw alardı jaliqtirip jiberedi. Eger jańa material boyinsha bilimleri tómen bolsa, onda materiallardı ápiwayidan quramaliǵa, ańsattan qıyınǵa baǵdarlaǵan halda tolıq bayanlawǵa tuwra keledi. Aldın ala tekseriw hám bahalaw oqıw jiliniń basında, oqıw shereginiń basında, jańa bólimdi jetkiliklilerde ótkeriw múmkin. Oqıw materiallarındaǵi temalar bir-biri menen baylanisli, sanıń ushin taza material boyinsha soraǵanda ótken eski materialǵa salıstırıp, ótilgen materiallardaǵi bilimlerdi eske túsiriwde múmkin. Nátiyjede balaniń taza material hám ótilgen material boyinsha ózlestirgen bilimleriniń kólemi anıqlanadı. Oqıwshılar bilimin kúndelikli bahalawdiń bilim beriwde, tárbiya beriwde áhmiyeti oǵada ulli. Kúndelikli tekseriw barliq pánlerde barliq temalardi ótiwde keń qollanıladı. Bul oqıw materialların túsindiriwde bilimdi bekkemlew, ótkenlerdi tákirarlaw, teoriyaliq bilimlerdi ámeliyatta qollaniw hám t. b. oqıw protsesiniń eń áhmiyetli waziypalarin 1 44 9 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ iske asiriwda úlken ról aynaydı. Tájiriybeli oqıtıwshılardiń kórsetiwinshe, oqıwshılardiń jańa materiallardı ózlestiriwindegi payda balatuǵin hár qanday qıyınshiliqlar usi jańa bilim menen búrinǵi ózlestirgen bilim ortasindaǵi baylanistiń jetkilikli emesliginen dep kórsetedi. Oqıwshılar bilimin kúndelikli bahalaw belgilengen waqitta awizsha sorawlar, úy tapsirmasin bahalaw, óz betinshe jumıslardi orinlawin qadaǵalaw taǵi basqa de jollar menen alıp bariladi. Geyde soraw hám tapsirma formasında, túsindiriw barisinda, búrinǵi ótilgenlerdi tákirarlaw maqsetinde túsingenlerin aytip beriw taǵi basqa de maqsetlerde qollanılsa, ayrım jaǵdaylarda oqıwshılardiń biliw aktivliligin, qabillaw ózgesheliklerin, este saqlaw qásiyetlerin, uqıplılıqlarin anıqlawlarda de keń qollanıladı. Bilimlerdi tekseriw hám bahalaw arqali oqıwshılarǵa barliq ózgesheliklerdi anıq biliw múmkin boladı. Hár qanday oqıw materialları boyinsha oqıtıwshı bala menen sáwbetlesip, hár túrli qatnaslarda bolıp alardiń temperament ózgesheliklerin, xarakterlerin, uqıplılıq hám talantlarin, múmkinshiliklerin, qıziǵiwshiliqlarin bilip aladi. Balalardiń psixikasina tán jáne bir nárse «Jarisiwshiliq», alar hámme waqit bir-biri menen jarisip otiradi. Oqıtıwshılar balalardiń bunday psixikaliq ózgesheliklerinen paydalanip alardı oqıw materialların yadlawda, yadlaǵan tekstlerin ayttiriwda, óz betinshe jumıslardi orinlawda jaristiradi. Misalı: «Mina Katardaǵi oqıwshılardiń úshewi «bes» aldı, eginwi Katardiń oqıwshılarinan tórt bala «bes» aldı hám t. b. » dep jaristirip oqıwshılardiń bilimin tekseriw hám bahalawda keń qollanadı. Aralıq bahalaw. Basqa bahalawlar siyaqli oqıwshılardiń bilimin aralıq bahalaw barliq pánlerdiń, barliq temalarinda balalardiń materiallardı ózlestiriw dárejelerin tekseriwde, bahalawda oǵada keń qollanıladı. Bunda úyrenilip atirǵan temalardiń mazmunı tekseriledi. Materiallardı sistemalastiriwda bul tekseriwdiń roli oǵada ulli, bala belgili materialdıń mazmunın aytip beriwi kerek yamasa sal tema boyinsha testler sheshiwi múmkin. Bahalawdiń bul túri balalardiń oylawdaǵi qásiyetleriniń rawajlaniwina kúshli tásirin jasaydi. Hár túrli testlerdi sheshiwde alar oylanadi, pikirleydi, belgili bir juwmaqqa keledi. Nátiyjede oylawdiń tezligi, oylawdiń keńligi, oylawdiń iykemligi, oylawdiń kritikaliq tárepleri, oylawdiń logikaliq formaları belgili dárejede rawajlanadi. Bul oylawlardi ámelge asiriwda balalar oylawdiń hár túrli operatsiyalarinan qollanadı. Ásirese «analiz», «sintez» túrlerinen kóbirek paydalanadi. Nátiyjede oqıwshılar sal materialǵa baylanisli bilimlerdi ózleriniń túsiniklerinshe, múmkinshiliklerinshe ózlestiredi. Ózlestirilgen materiallar álbette oqıwshılar tárepinen