YOSHLAR ONGIDA VIRTUAL "MEN" OBRAZINING SHAKLLANISHI

Аннотация

This article analyzes the psychological impact of social networks on the psyche of young people. Such negative factors as the formation of the image of the virtual "I" in the minds of young people, social comparison, dependence on external assessments, emotional instability, cyber-violence, and internet addiction are highlighted. At the same time, the positive aspects of social networks - the ability to receive information, freely express one's opinion, psychological support, and access to educational content - are also noted. The article substantiates the need for measures to improve the digital culture of young people, the formation of media literacy, and psychological prevention. Recommendations are given based on international research, statistical data, and national legislation. Keywords: social networks, youth psychology, emotional instability, virtual "I," media literacy, cyberbullying, internet addiction, digital culture, mental health, social comparison. Аннотация. В данной статье с психологической точки зрения анализируется влияние социальных сетей на психику молодежи. Освещены такие негативные факторы, как формирование образа виртуального "я" в сознании молодежи, социальное сравнение, зависимость от внешних оценок, эмоциональная нестабильность, кибернасилие, интернет-зависимость. В то же время были отмечены положительные стороны социальных сетей - доступ к информации, свободное выражение своего мнения, психологическая поддержка и образовательный контент. В статье обоснована необходимость повышения цифровой культуры молодежи, формирования медиаграмотности и проведения психологических профилактических мероприятий. Рекомендации даны на основе международных исследований, статистических данных и национального законодательства по данной теме. Ключевые слова: социальные сети, психология молодежи, эмоциональная нестабильность, виртуальное "я," медиаграмотность, кибернасилие, интернет- зависимость, цифровая культура, психическое здоровье, социальное сравнение. 1 44 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Zamonaviy raqamli jamiyatda ijtimoiy tarmoqlar yoshlar hayotining ajralmas qismiga aylangan. Ularga oid virtual maydonlar – Facebook, Instagram, TikTok, Telegram va boshqa platformalar orqali yoshlar o‘zaro muloqot qiladi, axborot oladi va o‘z shaxsiyatini namoyon etishga urinadi. Biroq, bu jarayonlar psixologik holatga, shaxsiy o‘sishga va ijtimoiy moslashuvga ijobiy hamda salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ijtimoiy tarmoqlar yoshlar ongida o‘ziga xos virtual “men” konsepsiyasini shakllantiradi. Ular o‘zlarini boshqalar e’tiboriga havola etar ekan, ko‘proq vizual baholash, "layk"larga bog‘lanish, ideal tasvirlarga ergashish orqali o‘zini qadrlash darajasini tashqi tasdiqqa qaratadi [1]. Bu esa, ayniqsa, o‘sib kelayotgan yoshlarning past o‘z-o‘zini baholashi, tashqi ko‘rinishga ortiqcha e’tibor, ijtimoiy taqqoslash va natijada ruhiy zo‘riqish, depressiya, xavotir kabi salbiy psixologik holatlarga olib keladi [2]. Bugungi raqamli davrda ijtimoiy tarmoqlar yoshlar hayotida asosiy kommunikatsiya vositasi sifatida faol ishlatilmoqda. Internet texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida o‘smirlar va yoshlar ko‘p vaqtlarini virtual maydonda o‘tkazmoqda. Psixologik nuqtai nazardan qaralganda, bu holat ularning ruhiy holati, ijtimoiy moslashuvi, shaxsiy o‘sishi va psixik barqarorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, yoshlar orasida ijtimoiy tarmoqlar foydalanuvchilari soni yil sayin ortib bormoqda. 2023-yilgi "Digital Global Report" ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo yoshlarining 89 foizi kunlik ravishda ijtimoiy tarmoqlardan foydalanadi, shundan o‘rtacha foydalanish muddati 2–4 soatni tashkil qiladi [1]. Bu esa, yoshlar ongining shakllanishi, o‘z-o‘zini anglash va baholash jarayoniga kuchli ijtimoiy-psixologik bosimlar keltirib chiqaradi. Avvalo, ijtimoiy tarmoqlarda mavjud bo‘lgan ideal tasvirlar, muvaffaqiyatli hayot haqidagi stereotiplar, doimiy ravishda boshqa foydalanuvchilar bilan o‘zini taqqoslash holati yoshlarning o‘ziga bo‘lgan ishonchini pasaytiradi, ularni emotsional beqarorlikka olib keladi. Tadqiqotchi J.Tvengening fikricha, “raqamli avlod” vakillarida o‘ziga nisbatan salbiy qarash, ijtimoiy taqqoslash natijasida depressiv holatlar, yolg‘izlik hissi, tashvish darajasining ortishi kuzatilmoqda [2]. Yoshlar orasida ijtimoiy tarmoqlarga haddan ziyod bog‘lanish holatlari psixologik qaramlik shaklida namoyon bo‘lmoqda. Ular real hayotdagi muloqotdan ko‘ra, virtual aloqani afzal ko‘radilar, bu esa shaxslararo munosabatlarning yuzaki tus olishiga olib keladi. Bu jarayon, ayniqsa, o‘smirlik davrida — shaxsiy identitet shakllanayotgan murakkab bosqichda — salbiy oqibatlarga sabab bo‘lishi mumkin: ya’ni ijtimoiy chekinish, real hayotdagi muvaffaqiyatsizliklardan qo‘rquv, hamda psixik barqarorlikning buzilishi [3]. Shuningdek, TikTok, Instagram kabi tarmoqlarda tez-tez uchraydigan tajov