ЎТКИР ЗОТИЛЖАМНИ БОШҚА КАСАЛЛИКЛАР БИЛАН БИРГА КЕЧГАНДА КЛИНИК КЕЧИШИНИ ЎЗИГА ХОСЛИГИ

Аннотация

Зотилжам касаллиги ўпка паренхимасини ўткир инфекцион касаллиги ҳисобланиб, вируслар, бактериялар замбуруғлар билан чақирилиши мумкин. Шунинг учун зотилжам билан беморларни иммунизация қилиш , тўғри овқатлантириш ва экологик зарарли омилларни четлатиш билан олдини олиш мумкин. Бактериялар билан чақирилган зотилжамни антибиотиклар билан даволаш мумкин, аммо зотилжам билан 30% болалар керакли антибиотикларни олишади. Бутун дунёда болалар ўлимини асосий сабабларидан бири зотилжам ҳисобланади. Ҳар йили I,I миллион 5 ёшгача бўлган болалар зотилжамдан ўлади. Зотилжам касаллиги кенг тарқалган бўлиб, агар бу касалликни эрта аниқлаб, вақтида шифохонага ётқизиб, даволаса асоратсиз ўтади. Калит сўзлари: эрта ёшдаги болаларда пневмония, пневмонияни экссудатив диатез, рахит билан оқсил-энергитик етишмовчилиги, астматик синдром тимомегалия билан кечиши Текшириш мақсади: Бошқа патологиялар билан бирга кечадиган ўткир зотилжамни клиник кечишини ўрганиш. Материаллар ва усуллар: 200 та беморларни касаллик тарихи таҳлил қилинди. Текшириш натижалари ва адабиётдаги маълумотларга қараганда охирги 20 йилларда эрта ёшдаги болаларда пневмонияни клиникасида ва этиологиясида ўзгаришлар кузатилди. Аммо эрта ёшдаги болаларда пневмонияни даволаш тактикасида баъзи хатолар кузатилади, яъни антибиотиклар ва вирусга қарши препаратларга кўпроқ баҳо бериш, бир қанча Выпуск журнала №-23 Часть–2_ Март –2025 169 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT препаратларни сезувчанлигини ҳисобга олмаган ҳолда бериш,бола организмига юборилган дориларга бўлган реакциясини ҳисобга олмаслик. Эрта ёшдаги болаларда пневмония кўпинча рахит, оқсил-энергитик етишмовчилиги , экссудатив диатезо ва бошқа касалликлар билан бирга кечади. Бу касалликлар ўпкани яллиғланиш жараёнига, оғирлик даражасига ва касалликни оқибатига ҳам таъсир қилади. Агар пневмонияни кечиши атипик бўлса ташҳис қуйишни қийинлаштиради. Ишнинг мақсади эрта ёшдаги болаларда пневмонияни бошқа патологиялар билан бирга кечганда клиник кечишини хусусиятларини баҳолаш. Буни учун биз 200 та эрта ёшдаги беморни касаллик тарихини урганиб чиқдик. Натижаси. Бизнинг маълумотимиз буйича ҳозирги кунда эрта ёшдаги болаларда пневмонияни оқсил-энергитик етишмовчилиги билан бирга учраши -18-20%, рахит 17%, экссудатив диатез билан 10-12% ташкил қилди. Ундан ташқари аллергик касалликларни кенг тарқалиши тўфайли ўткир зотилжамни астматик синдром билан учраши кузатилди, яъни 50-55% ташкил қилди. Бир ёшгача бўлган болаларда зотилжамда астматик синдромни келиб чиқишига сабаб аллергияга бўлган наслий мойиллик, аллергик касалликлар 11% (бронхиал астма, экссудатив диатез ва бошқалар), тимусни катталашиши 22%, , вирусли ва бактериал респиратор инфекциялар билан тез-тез касалланиш 38%, дори препаратларини норационал қўллаш, айниқса антибиотикларни 40%. Норационал овқатланишлар яхши парвариш қилмаслик каби омиллар ҳам асосий омилни ташкил қилди. Эрта ёшдаги болаларда зотилжамда астматик синдром белгилари касалликни биринчи кунидан ривожланди 15% беморларни астматик синдром билан умумий аҳволи кучли ёмонлашиб, бир неча кун давом этган ва қайталаниб турган.Астматик синдром билан зотилжамни клиник белгиларига хос: тери қопламаларини оқариши 85%, бурунлаб уч бурчагида цианоз 86%, баъзан 40% беморларда тери қопламаларини мармар рангда бўлиши аниқланди. Бу беморларни қуруқ азоб бурувчи ёпишқоқ йўтал безовта қилиб, ҳансираш, Выпуск журнала №-23 Часть–2_ Март –2025 170 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT нафас чиқаришни қийинлаши кузатилган. Перкуссияда ўпкада тимпаник товуш, баъзи жойларда қутичасимон товуш аниқланди. Аускультацияда кўп миқдорда қуруқ ва ҳар хил калибрли намли хириллашлар аниқланди ва асосан қуруқ хириллашлар узоқ вақт сақланиб турган. Рентгенда 78% болаларда ўпкада ва ўпка илдизи соҳасида тиниқликни сусайиши аниқлпнди Беморларни 45% юрак уриши тезлашган, 24% да жигари катталашган, 4% талоғи . Электрокардиограммада беморларни 48% миокарда дистрофик ўзгаришлар аниқланди. Умумий қон таҳлилида 57% беморларда лейкоцитоз кузатилди, 74% лимфоцитоз 23% эозинофилия(бу ўзгаришлар касалликни 2-нчи ҳафталарида ривожланган) Қонда оқсил фракцияларида ўзгариш кузатилди, қонда гаммаглобилин миқдори 27% беморда кўпайди, сийдикда 28% беморда (кўпинча касалликни бошларида) протеинурия,эритроцитурия, пиурия кузатилди. Эрта ёшдаги болаларда ўткир зотилжамни кечишига салбий таъсир кўрсатадиган фон экссудатив катарал диатез билан бирга келиши ҳисобланди. Бу беморларда ўпкани яллиғланиши икки хил патогенез билан, яъни аллергик ва инфекцион компонент билан кечади Зотилжамда аллергик патогенез билан инфекциясиз 34% беморларда экссудатив ўзгаришлар аста-секинлик билан , субфебрил ёки нормал температура фонида тўлқинсимон бошланган,аралаш ҳансираш билан, бурунҳалқум томондан ўзгаришлар- ринит,конъюктивит, фарингит белгилари кузатилди, йўталиши тез-тез намли, ўпкасида кўп миқдорда кичик ва ўрта калибрли намли хириллашлар аниқланди. Антибиотиклар билан даволаганда эффекти кам кузатилди. Беморларда бир вақтни ўзида терисида ва шиллиқ пардаларда ҳар хил э