MAKTABGACHA TA`LIM MUASSASALARI KELAJAK POYDEVOR

Аннотация

Mazkur maqolada maktabgacha taʼlim muassasalarining jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Ilk bolalik davridagi ta’lim-tarbiya jarayonlarining bolalar shaxsini shakllantirishdagi roli, shuningdek, maktabgacha ta’lim sifatini oshirish yo‘llari ilmiy-nazariy asosda ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda soha bo‘yicha mavjud adabiyotlar tahlili, so‘rovnoma va kuzatuv metodlari asosida natijalar olingan. Kalit so‘zlar: Maktabgacha ta’lim, bolalik davri, pedagogika, ta’lim sifati, kelajak poydevori, ijtimoiylashuv. Jamiyat taraqqiyoti, avvalo, inson kapitali sifatiga bog‘liq. Ushbu jarayonda bolalarning ilk rivojlanish bosqichlari, xususan, maktabgacha ta’lim davri muhim ahamiyat kasb etadi. Maktabgacha yoshdagi bolalarda bilish faoliyatini rivojlantirish, axloqiy-psixologik asoslarni shakllantirish orqali ularning keyingi ta’lim bosqichlariga tayyorgarligi ta’minlanadi. Shu bois maktabgacha ta’lim muassasalari bolalar kelajagining poydevori sanaladi. Bugungi kunda mamlakatimizda taʼlim tizimini isloh qilish, uning sifatini oshirish va zamon talablari asosida takomillashtirish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda. Ayniqsa, maktabgacha taʼlim tizimi alohida eʼtiborga ega. Zero, bola shaxsining shakllanishi aynan maktabgacha yoshda boshlanadi. Shu sababli maktabgacha taʼlim muassasalari farzandlarimiz kelajagi uchun mustahkam poydevor yaratadi. Maktabgacha yoshdagi davr – hayotning poydevori Psixologlar va pedagoglarning fikricha, bolalikning dastlabki yillari – inson ongining shakllanishida eng muhim bosqichdir. Aynan shu davrda bola atrof-muhitni Выпуск журнала №-23 Часть–3_ Апрель –2025 201 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT anglaydi, ilk tushunchalarni o‘zlashtiradi va xarakterining asosi qo‘yiladi. Maktabgacha taʼlim muassasalari esa ushbu jarayonni to‘g‘ri yo‘naltirishda beqiyos rol o‘ynaydi. Bolaning intellektual va ruhiy rivoji Maktabgacha taʼlim muassasalarida bolalar quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha rivojlanadi: Nutq va til ko‘nikmalari Maqsad: Bola o‘z fikrini ravon ifoda eta olishi, boshqalar bilan samarali muloqot qila olishi. - Hikoya aytish va eshitish. - She’rlar yodlash, ertaklar tinglash. - Savol-javoblar o‘tkazish, rolli o‘yinlar. - So‘z boyligini oshirish uchun lug‘at ishlari. Matematika asoslari Maqsad: Bolada elementar matematik tushunchalar shakllanishi. - Raqamlarni tanish, sanash (1 dan 10 gacha va undan ortiq). - Geometrik shakllarni farqlash (doira, kvadrat, uchburchak). - Buyumlarni taqqoslash (katta-kichik, uzun-qisqa). - Tartiblash va guruhlash (rang, shakl, hajm bo‘yicha). Ijodiy faoliyat Maqsad: Bolaning estetik didi va ijodiy fikrlashini rivojlantirish. - Erkin rasm chizish va bo‘yash. - Qo‘shiq aytish va musiqa tinglash. - Raqs elementlarini o‘rganish. - Oddiy rolli spektakllarda ishtirok etish. Jismoniy rivojlanish Maqsad: Bola sog‘lom va faol bo‘lishi, asosiy harakat ko‘nikmalarini egallashi. - Yugurish, sakrash, to‘g‘ri yurish mashqlari. - Harakatli o‘yinlar (to‘p bilan o‘yinlar, labirintdan o‘tish). Выпуск журнала №-23 Часть–3_ Апрель –2025 202 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT - Sog‘lom turmush tarziga oid mashg‘ulotlar (toza havo, gigiyena). - Koordinatsiya va muvozanatni rivojlantirish. Ijtimoiy moslashuv Maqsad: Bolani jamoadagi odob-axloq qoidalariga o‘rgatish. - Do‘stlik, yordam, navbat kutish kabi ijtimoiy ko‘nikmalarni shakllantirish. - Guruhda ishlash, fikr aytish va boshqalarni tinglash. - O‘z his-tuyg‘ularini anglash va ifodalash. - Qoidalarni tushunish va amal qilish. Erta taʼlimning afzalliklari Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, maktabgacha taʼlim olgan bolalar: - Maktabda o‘qishni yengilroq boshlaydi, - Bilimlarni tez o‘zlashtiradi, - Mustaqil fikrlaydi va kreativ yondashuvga ega bo‘ladi. Erta yoshda berilgan sifatli taʼlim kelajakda muvaffaqiyatli shaxs shakllanishiga xizmat qiladi. Ota-onalar va jamiyat bilan hamkorlik Maktabgacha taʼlim faqatgina tarbiyachi va bola o‘rtasidagi jarayon emas, balki ota-onalar, pedagoglar va jamiyatning hamkorlikdagi mehnatidir. Zamonaviy maktabgacha muassasalar ota-onalarni ham tarbiyaviy faoliyatga jalb etadi, ularni pedagogik maslahatlar bilan taʼminlaydi. Bu esa bola tarbiyasining sifatini oshiradi. Raqamli va interfaol taʼlim texnologiyalari Bugungi kunda raqamli texnologiyalar maktabgacha taʼlim tizimiga ham jadal kirib kelmoqda. Multimedia vositalari, interfaol darslar, virtual hikoyalar va elektron darsliklar bolalarning qiziqishini oshiradi va o‘qituvchiga metodik jihatdan yordam beradi. Davlat siyosatida maktabgacha taʼlimning o‘rni O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan qabul qilingan qaror va farmonlarda maktabgacha taʼlim tizimini rivojlantirishga alohida eʼtibor qaratilmoqda. “Maktabgacha taʼlim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish Выпуск журнала №-23 Часть–3_ Апрель –2025 203 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT kontseptsiyasi” doirasida ko‘plab yangi bog‘chalar barpo etilmoqda, nodavlat muassasalar soni oshmoqda, pedagoglar malakasi doimiy ravishda oshirilmoqda. Maktabgacha taʼlim muassasalar