O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA RESTAVRATSIYA QILINADIGAN MADANIY MEROS OBYEKTLARINI O‘RGANISH VA ULARNI REKONSTRUKSIYA QILISH UCHUN MALAKALI RESTAVRATSIYA ISHLARINI OLIB BORADIGAN KADRLARNI TAYORLASH

Аннотация

This article is devoted to the problem of the lack of highly qualified personnel in restoration work. The measures taken by the Government of the Republic of Uzbekistan to preserve cultural heritage are studied. Foreign experience in this regard is considered and measures to improve the situation are proposed. Keywords: restoration, restoration specialists, cultural heritage of Uzbekistan, foreign experience. Выпуск журнала №-23 Часть–3_ Апрель –2025 246 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Kirish. Hozirgi vaqtda madaniy meros obyektlarini asrab-avaylash masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. O‘zbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti, I. A. Karimov: “O‘z tarixini bilmagan, kechagi kunini unutgan xalqning kelajagi yo‘q!” deb ta’kidlagan, madaniy qadriyatlarni, maishiy turmush tarzini, hatto muayyan davrning siyosiy sharoitlarini ham o‘zida aks ettiruvchi yaqqol meros bugungi kungacha saqlanib qolgan me’moriy yodgorliklardir. Hukumatimiz shuni anglagan holda 2021-2022 yillarga mo‘ljallangan chora-tadbirlar dasturini tasdiqladi, uning vazifasi O‘zbekiston madaniy merosi obyektlarini aniqlash, hisobga olish, muhofaza qilish, asrab-avaylash, shuningdek, targ‘ib qilish va ulardan oqilona foydalanishdan iborat. Hokimiyat oldiga Madaniyat vazirligi huzuridagi Madaniy meros departamenti faoliyatini modernizatsiya qilish vazifasini qo‘ydi. So‘nggi yillarda davlat muhofazasiga olingan moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan foydalanish qoidalarini buzganlik, shuningdek, yo‘q qilganlik yoki shikastlaganlik uchun ma’muriy va jinoiy javobgarlik kuchaytirildi. Darhaqiqat, restavratsiya moddiy madaniyat yodgorliklarini keyinchalik vayron qilishning oldini olish va uzoq muddatli saqlash uchun maqbul sharoitlarga erishish, uning yangi, ilgari noma'lum bo'lgan xususiyatlarini yanada kashf qilish imkoniyatini berishga qaratilgan chora-tadbirlar majmuidir. U nafaqat qo'l mehnati majmuasini o'ziga singdirgan, balki madaniy ob'ektning tarixi va ahamiyatini, ushbu ob'ekt xizmat qilgan va gullab-yashnagan davrlarni o'rganishga qaratilgan tasviriy san'atga o'xshaydi. Bu san’atni to‘laqonli amalga oshirish uchun esa o‘z hunarini mukammal biladigan mutaxassislar shaklida “rassomlar” kerak. O‘zbekiston hududida bir asrdan ko‘proq vaqt davomida shakllangan mashhur hunarmandchilik va restavratsiya maktablari vakili bo‘lgan hunarmandlar oilalari xorijga ketgani yoki faoliyatini to‘xtatganini qalbimda achchiqlik bilan tan olaman. Bu omil restavratsiya ishlarining madaniy meros ob'ekti uchun restavratsiyadan ko'ra ko'proq halokatli bo'lishi holatlarini keltirib chiqaradi, chunki malakasiz mutaxassislar ish jarayonida qo'pol xatolarga yo'l qo'yadilar. Metodologiya. Bizning oldimizda mazkur qonun loyihalarining nafaqat to‘g‘ri bajarilishini, balki ularning ijrosi ustidan nazoratni ham ta’minlaydigan yuqori Выпуск журнала №-23 Часть–3_ Апрель –2025 247 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT malakali kadrlar tayyorlash bo‘yicha dolzarb vazifa turibdi. Madaniy meros obyektlarini konservatsiya qilish, restavratsiya qilish, rekonstruksiya qilish, ta’mirlash, ilmiy va ilmiy-texnikaviy tadqiq etish uchun kadrlar tayyorlash hamda ushbu sohaga yetakchi mutaxassislarni jalb qilish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi birinchi Prezidentining 2008 yil 20 dekabrdagi 1-son Farmoni qabul qilindi. 06.04.2021 yildagi 5054-sonli “Turizm va sport vazirligi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida”gi qarori Turizm va sport vazirligi, Qurilish vazirligi, Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi, Iqtisodiy rivojlanish va kambagʻallikni qisqartirish vazirliklarining 2021-yildan boshlab oʻquv yilini tashkil etish boʻyicha takliflarini tasdiqlashni nazarda tutadi. - Toshkent arxitektura-qurilish universiteti va Samarqand davlat arxitektura- qurilish universitetida madaniy meros obyektlarini saqlash fakultetlari; - Buxoro arxitektura-qurilish kollejida madaniy meros obyektlarini asrab- avaylash yo‘nalishlari. Bu chora-tadbirlar yangi avlod yuqori malakali kadrlarni tarbiyalash, O‘zbekistonning ko‘plab me’moriy yodgorliklarini asrab-avaylash va keyingi avlodlarga yetkazish, ularning aksariyati YUNESKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan. Tahlil/natijalar. Masalan, YUNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga Oʻzbekistonning birqancha madaniy obʼyekti kiritilgan: SHulardan Buxoro tarixiy markazi (1993-yilda roʻyxatga olingan), Shahrisabz tarixiy markazi (2000-yilda roʻyxatga olingan), Ichan-qalʼa (1990-yilda roʻyxatga olingan), Samarqand – madaniyatlar chorrahasi (2012-yilda roʻyxatga olingan) 2016-yilda Shahrisabz tarixiy markazi ham Xavf ostidagi Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan. Bundan tashqari, Oʻzbekistonning Dastlabki roʻyxatida 30 ta obʼyekt mavjud boʻlib, bu obʼyektlarning milliy roʻyxati (Arab-Ota maqbarasi, Qoʻqon shahrining tarixiy markazi, Shoximardon, Boysun, Paykent, Hazorasp, Vobkent minorasi, Shayx Muxtor Valiy majmuasi va boshqalar) har bir ishtirokchi davlat koʻrib chiqmoqchi. Bularning barchasi ona zaminimiz madaniy merosi butun dunyo