O’ZLASHTIRMOVCHI O’QUVCHILAR PSIXOLOGIYASI

Аннотация

O’zlashtirishda orqada qolgan o’quvchilar bilan ishlashda muvaffaqiyatga erishish uchun, eng avvalo, ularning oilasi, do’stlari to’g’risida ma’lumotga ega bo’lishimiz lozim. Barcha mamlakatlarda bo’lgani kabi yoshlarimiz orasida ham ta’lim olishda qiyinchilikga uchraydigan ammo qaysidir tamonlama iqtidorli farzandlar mavjud bo’lib, ularning ta’limiga alohida e’tibor qaratish lozim bo’ladi. “O’zlashtirishda orqada qolgan” bolalar bilan ishlash azaldan dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Mazkur maqolada shu masalaga to’xtalib o’tamiz. Kalit so’zlar: Maktab jamoasi,qiziqarli ish, oilaviy sharoit, nazoratga olinish, O’zlashtirishda orqada qolgan bolalar, korreksin mashg’ulotlar, Fil mashqi, muammoni yechish, vaqtni tog’ri taqsimlash, Xushmuomala, iqtidor , ishonch, tortinchoq, mehr, erkatoy, qalb og`rig`i. Kirish. Jamiyatimizda yoshlar tarbiyasida ayrim bo’shliqlar vujudga kelayotganini dunyoqarashi past, bilimi zaif, yosh bo’lsada, jinoyatga qo’l urgan, giyohvandlikga moyil, ichkilik va chekishga ruju qo’ygan, o’qishga qiziqmaydigan, tarbiyasi og’ir bolalarning borligi tashvishli holdir. Bolaning maktab vaqtida shakllanishida o’qituvchi, mutaxassis pedagog xodimlar, ya’ni sinf rahbarlari va boshlang’ich sinf o’qituvchilarining roli kattadir. O’zlashtirishda orqada qolgan o’quvchi qanday bo’ladi? Past o'zlashtirishuvchi o'quvchi o'quv fanlarni davlat ta'lim standartlarida belgilab qo'yilgan darajada o'zlashtira olmayotgan ,bilim olishga ishtiyoqi pasayib ketgan va o'ziga ishonchi yuqolgan o'quvchilardan biri bo'ladi. Xo'sh, buning sabablari va muammo yechimi qanday bo'ladi? Vaziyatni sabablari tahlili quyidagilarni keltirmoqda. O'quvchilarning past o'zlashtirishga quydagi holatlardan biri yoki bir nechtasi bo'lishi mumkin. -O'quv materialining umuman yoki qisman tushunmasligi. Выпуск журнала №-23 Часть–4_ Апрель –2025 85 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT - O'qituvchining mahorati yetishmasligi. - O'quvchininig sinfda o'zini luda yomon his qilishi. -O'rtog'lari oldida kamsitilishi. - Tengdoshlari orasida yupin kiyinishi va nochorligi tufayli o'zini o'zi kamsitishi. -O'quvchini o'yinqaroqligi dankasaligi va xayol parastligi tufayli diqqatni jamlay olmasligi. -O'quvchi davomatini pastligi. - O'qituvchi tomonidan past o'zlashtiruvchi o'quvchilar o'z vaqtida aniqlanmasligi va e'tabor qaratilmaganligi. -O'qituvchi past o'zlashtiruvchi o'quvchi hamda uning ota onasi bilan muntazam, izchil reja asosida ish olib bormasligi. - O'quvchining oilaviy ijtimoiy muhtidagi salbiy omillar. - O'quvchining sog'ligi va psixikasi bilan bog'liq holatlar. -O'quvchining dars qilishi, o'zlashtirishi va mustaqil ishlash uchun shart - sharoitni yo'qligi. -Ota- onasining doimiy nazorati va yordami yetishmasligi. - O'quvchi ota-onasidan uzoqdaligi. - Ota-ona va o'quvchi o'rtasida aloqa yo'qligi, bor bo'lsada ota-ona e'tiborsizligi. -O'quvchi tarbiyasi birovlar qo'lida mutloqa nazoratsizligi tufayli va boshqalar Ta’lim muassasasida o’zlashtirishda orqada qolgan o’quvchilar bilan amalga oshiriladigan ishlar tartibi: O’zlashtirishda orqada qolgan bolalar uchun alohida kuzatuv ishlarini olib borish; O’zlashtirishda orqada qolgan bolaning yashash joyida ham nazoratga olinishini ta’minlash; Voyaga yetmagan oquvchilarning ijobiy yoki salbiy tomonga o’zgarishini doimiy nazorat qilib borish; Mahallada hamda maktabda O’zlashtirishda orqada qolgan bolaning qiziqarli ish bilan shug’ullanishini ta’minlash. Maktab psixologi bilan hamkorlikda O’zlashtirishda orqada qolgan o’quvchilarning psixik holatlarini kuzatib borish. Zamonaviy raqamli texnologiyalari davrimizda ta’limning eng muhim sifatlari uchun sharoyitlar, imkoniyatlar juda xam ko‘pdir. Выпуск журнала №-23 Часть–4_ Апрель –2025 86 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT O‘qituvchi dars mashg‘ulotlarida maqsadga erishishda o‘zining mahorati, qo‘llanilgan dars uslubi, o‘quv xonasining jihozlanganligi albatta o‘quvchini ko‘nikma olishida muhim ro‘l hisoblanadi. Dars mashg’uloti maqsadi, mazmuni, shakl, uslub va vositalari ta’lim jarayonlari mazmunini tahlil qilish uchun qo‘llaniladigan an'anaviy kategoriyalar bo‘lib hisoblanadi. Aynan shu kategoriyalar ma'lum predmet, mutaxassislik yoki ixtisoslik bo‘yicha o‘quv-tarbiyaviy jarayonni tashkil qiluvchi pedagog faoliyatining predmeti sifatida yuzaga chiqadi. Qayd etilgan pedagogik yo‘naltirilgan pedagogik faoliyatning qonuniyat va mezonlarini tizimlashtiruvchi omil vazifasini bajaradi. Hozirgi kunning zamonaviy o‘qituvchisi dars jarayonida «aktyor» emas, aksincha «rejissyor» bo‘lishi kerakligini anglashi lozim. Buning uchun esa u bir necha yangicha ta’lim usullarini yaxshi bilishi kerak. Shu yerda Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev "Mustaqil o‘ylay oladigan tafakkur yuritib to‘g‘ri ma’qqul va maqbul ish tuta oladigan vatanparvar shaxslarni shakillantirish va tarbiyalash kerak deb ta'kidlaydi hurmatli yurtboshimiz o‘z nutqlarida. Ushbu yuqoridagi prezidentimiz ta’kidlaganidek, bugungi kunning o’qituvchisi xar tomonlama yetuk, bilim saviyaga ega bo’lgan, dunyo q