XALQARO MUNOSABATLARDA KLASSIK REALIZM NAZARIYASI EVOLUTSIYASINING IJTIMOIY-FALSAFIY TAHLILI

Аннотация

В данной статье исследуются основные философские идеи эволюции классического реализма, основной теории международных отношений. Кроме того, в статье рассматривается исторический контекст и истоки реализма, прослеживая его корни у таких мыслителей, как Фукидид, Макиавелли и Гоббс. Это также выражает то, как классический реализм подчеркивал анархическую природу международной системы, корысть государств и вечную борьбу за власть. Ключевые слова: Политический реализм, классика, структурный реализм, международная политика, итерация, неореализм. Annotation: This article analyses philosophical underpinnings of one of the crucial theories of International Relations, classical realism. It also examines the historical context and origins of realism, tracing its roots to thinkers such as Thucydides, Machiavelli and Hobbes. It also highlights how classical realism emphasized the anarchic nature of the International system, the self-interest of states, and the eternal struggle for power. Key words: Political Realism, classical, structural realism, international politics, iteration, neorealism Annotatsiya: Ushbu maqolada, xalqaro munosabatlarning asosiy nazariyasi bo‘lgan klassik realizm evolutsiyasining asosiy falsafiy g‘oyalari tadqiq etiladi. Bundan tashqari, maqola realizmning tarixiy konteksti va kelib chiqishini o‘rganadi, uning ildizlarini Fukidit, Makiavelli va Gobbs kabi mutafakkirlarga qaratadi. Выпуск журнала №-23 Часть–4_ Апрель –2025 398 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Shuningdek, klasssik realizm xalqaro tuzumning anarxik tabiatini, davlatlarning o‘z manfaatlarini va kuch uchun abadiy kurashni qanday ta’kidlaganini ifodalaydi. Maqolada qo’llanilgan tadqiqot usullari. Maqolani tayyorlash jarayonida bir nechta turli tadqiqot usullari qo'llanildi, jumladan: tarixiy-tahliliy usul, bu bizga o'sha davrdagi voqealar va hujjatlar bilan bog'liq manbalarni tahlil qilish imkonini berdi. Shu o‘rinda, qo‘llanilgan usullar qadimgi dunyo tarixidaan tortib hozirgi davrgacha bo’lgan klassik realism evolutsiyasini ilmiy jihatdan o‘rganish hamda uning ma’nosini kengroq yoritishga yordam berdi. Kalit soʻzlar: Siyosiy realizm, klassik, strukturaviy realizm, xalqaro siyosat, iteratsiya, neorealizm Klassik realizm xalqaro munosabatlarni o‘rganishdagi eng katta ta’sirga ega bo‘lgan nazariy asoslardan biridir. U inson tabiati va tarixiy asoslarni chuqur tushunishga asoslangan bo‘lib, unga ko‘ra davlatlar xatti-harakatlari va global siyosat dinamikasini tahlil qilish uchun umumiy nazariya taqdim etiladi. “Klassik” atamasi ushbu tafakkur maktabini XX asr oʻrtalarida paydo boʻlgan strukturaviy realizm yoki neorealizm kabi realizmning ya’ni o‘zidan keyingi amaliy shakllaridan farqlash uchun qo‘llaniladi. Ushbu maqola klassik realizmning falsafiy asoslarini, uning asosiy tamoyillarini va «klassik» atamasining uni belgilashdagi ahamiyatini o‘rganadi. Klassik realizm eng qadimgi va eng ta’siri kuchli nazariy asoslardan biri sifatida xalqaro munosabatlar nazariyasi asoslarini tushunish uchun lozim bo‘lgan eng asosiy paradigmalardan biri sanaladi. Uning falsafiy asoslarini o‘rganish orqali o‘quvchilar zamonaviy xalqaro munosabatlar nazariyasining intellektual ildizlarini chuqurroq tushunishadi. Bu bilim liberalizm, konstruktivizm va neorealizm kabi boshqa nazariy yondashuvlarni kontekstuallashtirish va tanqid qilish uchun zarur hisoblanadi. Klassik realizm xalqaro siyosatni shakllantirishda inson tabiati va kuch uchun kurashning rolini ta’kidlaydi. Ushbu tushunchalarni o‘rganish nega davlatlar ko‘pincha o‘z manfaati, xavfsizligi va kuchni axloqiy yoki umuminsoniy nuqtai nazardan ustun qo‘yishini tushuntirishga yordam beradi. Bu istiqbol tarixiy va Выпуск журнала №-23 Часть–4_ Апрель –2025 399 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT zamonaviy qarama-qarshiliklarni, masalan, buyuk kuchlar raqobati, urushlar va diplomatik muzokaralarni tahlil qilish uchun juda muhimdir. Maqolada klassik realizmning asosiy g‘oyasi bo‘lgan xalqaro tizimdagi anarxiya tushunchasi o‘rganiladi. Markaziy hokimiyatning yo‘qligi davlat xatti-harakatlariga qanday ta’sir qilishini tushunish ittifoqlar, kuchlar muvozanati va Birlashgan Millatlar Tashkiloti kabi xalqaro institutlarning cheklovlari kabi muammolarni tahlil qilish uchun asos yaratadi. Ushbu nazariyaning yana bir asosiy tamoyillaridan biri bu davlatlarning o’z manfaatini ko’zlab ish tutishidir. Milliy manfaatlar deganda bir davlatning boshqa davlatlar bilan o‘zaro munosabatlarida erishmoqchi bo‘lgan maqsad va vazifalari tushuniladi. Bularga xavfsizlik, iqtisodiy farovonlik, hududiy yaxlitlik, madaniy yoki mafkuraviy qadriyatlarni targ‘ib qilish kiradi. Milliy manfaatlar klassik realizmda kuch tushunchasi bilan chambarchas bog‘liq. Davlatlar boshqalarga nisbatan o'z kuchlarini maksimal darajada oshirishga intiladi, shuning uchun ushbu manfaatlarni tushunish xalqaro munosabatlardagi kuch dinamikasini yaxshiroq tahlil qilish imkonini beradi. Siyosatchilar uchun milliy manfaatlarni aniq tushunish xalqaro munosabatlarnin