DOS VA DDOS HUJUMLARNI ANIQLASH TIZIMINING MATEMATIK MODELINI ISHLAB CHIQISH VA TADQIQ ETISH BO‘YICHA MAQOLA

Аннотация

This article discusses modern cybersecurity threats, particularly the nature of DoS (Denial of Service) and DDoS (Distributed Denial of Service) attacks, and the development and empirical research of mathematical models aimed at improving the effectiveness of detection systems. The proposed model is based on statistical analysis, network traffic monitoring, and machine learning methods. The study evaluates the model's accuracy using real traffic data and compares it with existing methods. Keywords: DoS, DDoS, network security, mathematical model, attack detection, information security, digital technology, data protection, cyber security, encryption, authentication, access Detection, Risk Management. Аннотация В данной статье рассматриваются современные киберугрозы, в частности DoS и DDoS атаки, и описывается разработка и эмпирическое исследование математической модели для их обнаружения. Выпуск журнала №-24 Часть–2_ Апрель –2025 405 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Предложенная модель основана на статистическом анализе, мониторинге сетевого трафика и методах машинного обучения. Модель оценивалась на основе реальных данных о трафике и сравнивалась с существующими методами. Ключевые слова: DoS, DDoS, сетевая безопасность, математическая модель, обнаружение атак, информационная безопасность, цифровые технологии, защита данных, кибербезопасность, шифрование, аутентификация, обнаружение доступа, управление рисками. Kirish. Kiberxavfsizlik bugungi kunda axborot texnologiyalarining ajralmas qismiga aylangan. DoS va DDoS hujumlari tashkilotlarning axborot tizimlariga tahdid soluvchi eng xavfli omillardan biri hisoblanadi. DDoS hujumi (Distributed Denial of Service) DoS hujumining bir turi. Bunday hujumni juda ko'p sonli kompyuterlar uyushtirmoqda. Shu sababli, hatto Internet-kanallarining katta o'tkazish qobiliyatiga ega bo'lgan bunday serverlar ham hujumga moyil. Ushbu maqolada bu turdagi hujumlarni erta aniqlash va ularga qarshi samarali chora ko‘rishga yordam beruvchi matematik model ishlab chiqiladi va uning samaradorligi tadqiq etiladi. 1. DoS va DDoS hujumlarning turlari va ularning oqibatlari DoS hujumlar maqsadi tizim yoki xizmatni foydalanuvchilar uchun mavjud emas qilishdir. DDoS hujumlar esa bir nechta manbalardan uyushtiriladi va ko‘proq zarar yetkazadi. Ularning oqibatida: - Web-saytlar ishlamay qoladi; - Moliya va obro‘ga zarar yetadi; - Tizim resurslari haddan tashqari band bo‘ladi. Bugungi kunda hujumlarning eng mashhur turi HTTP yoki HTTP-Flood hujumlaridir. Ushbu hujumning mohiyati hujum qilingan serverga ko‘p sonli HTTP paketlarini yuborishdir. Ushbu turdagi hujum serverning o‘zi ishlamay qolishi yoki aloqa kanalining o‘tkazish qobiliyatini to‘ldirish uchun mo‘ljallangan bo‘lishi mumkin. Ilgari ushbu turdagi hujumlar mashhur bo‘lgan, ammo bugungi kunda ushbu turdagi hujumlarning tobora ommalashib borishi bilan ular yanada Выпуск журнала №-24 Часть–2_ Апрель –2025 406 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT murakkablashmoqda. Masalan, tajovuzkorlar veb-saytning zaif sahifalariga hujum qilishadi, ya’ni katta miqdordagi resurslarni talab qiladigan va katta javoblarni ta’minlaydigan skriptlardan iborat yoki ular oddiy foydalanuvchining harakatlarini taqlid qilishga harakat qilishadi. Qoidaga ko‘ra, bunday hujumlar jabrlanuvchi joyini dastlabki tergov qilishdan oldin amalga oshiriladi. Ikkinchi eng mashhur SYN-Flood hujumlari. Ushbu hujumlar ulanishning “uch marta qo‘l siqish” xususiyatlaridan foydalanadi. Ulanishlar uchun SYN so‘rovlarini yuborish orqali botnet kompyuterlar javob so‘rovlarini e’tiborsiz qoldiradilar va serverda “yarim ochiq” ulanishlar navbatini yaratadilar. Ushbu usulning mashhurligi zararli so‘rovlarni aniqlashning samarali usullarining yo‘qligi bilan bog’liq. Trafikni filtrlashga asoslangan usullar oddiy rejimda tarmoqni sekinlashtiradi, bundan tashqari ular so‘rovlar kelib tushadigan marshrutizator yoki proksi-server taqiqlanishiga olib kelishi mumkin. UDP va TCP Flood hujumlari hujum qilingan serverga ko‘p sonli UDP va TCP paketlarini yuborishni o‘z ichiga oladi. DNS Flood - bu turdagi hujumlarning tavsifini 2006-yilda topish mumkin, ammo bu turdagi hujumlar yaqinda faol qo‘llanila boshlandi. Misol uchun, yaqinda qayd etilgan eng katta hujumlardan biri DNS kuchaytirilishidan foydalanilgan. Ushbu hujumning mohiyati zaif DNS serveriga so‘rovlar yuborishdan iborat bo‘lib, unda qurbonning kompyuterining manzili soxtalashtirish orqali manba manzili sifatida ko‘rsatilgan. Ushbu so‘rovlarga javob berish orqali zaif DNS serverlari jabrlanuvchi kompyuterning ishlamay qolishiga olib kelishi mumkin. ICMP Flood – Server jabrlanuvchi manziliga keng IP-manzillar diapazonidan ko‘plab soxta ICMP paketlari yuboriladi. Hujumchining maqsadi kanalni to‘ldirish va serverni soxta so‘rovlar oqimi bilan haddan tashqari yuklab, uni ishdan chiqarishdir. ICMP paketlari TCP singari qabul qilinganini tasdiqlashni talab qilmaydi, shuning uchun ICMP protokoli orqali yuborilgan “keraksiz” trafikni aniqlash UDP protok