O‘ZBEK XALQ AFSONALARINING QIYOSIY TADQIQI

Аннотация

в данная статье призвана стать сопоставительным исследованием узбекских и английских народных легенд, углубленным анализом и сопоставлением сущности и направленности темы. Генетические корни многих эпических сюжетов и традиционных мотивов в узбекском и английском народном творчестве уходят непосредственно в пласт легенд и воображения. Когда возникла традиция воспринимать действительность как эстетическую категорию и интерпретировать ее с помощью художественного слова, основная часть древних преданий была поглощена различными жанрами словесного искусства. Выпуск журнала №-24 Часть–3_ Апрель –2025 49 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Легенды – древнейшие жанры узбекского и английского народного творчества. Поэтому легенды послужили основой для формирования фольклора, письменной литературы, искусства и духовных ценностей. Ключевые слова : Легенда, миф, образ, сюжет, образность, историческая личность, былинный герой, фантастический образ. ANNOTATION: this article thesis is intended to be a comparative study of Uzbek and English folk legends, an in-depth analysis and comparison of the essence and direction of the topic. The genetic roots of many epic plots and traditional motifs in Uzbek and English folk art go directly to the layer of legends and imagination. When the tradition of perceiving reality as an aesthetic category and interpreting it with the help of artistic words came, the main part of ancient legends was absorbed into various genres of verbal art. Legends are the oldest genres of Uzbek and English folk art. Therefore, legends served as a ground for the formation of folklore, written literature, art and spiritual values. Key words: Legend, myth, image, plot, imagery, historical figure, epic hero, fantastic image. Afsonalar har bir xalqning madaniy xazinasining ajralmas qismi bo‘lib, ular o‘z xalqining dunyoqarashi, tarixiy tajribalari, qadriyatlari va falsafasini aks ettiradi. O‘zbek afsonalari va boshqa xalqlarning afsonalari orasidagi o‘xshashliklar va farqlarni o‘rganish, nafaqat adabiyotshunoslik, balki etnografiya, tarixshunoslik va antropologiya sohalarida ham muhim tadqiqot mavzusidir. Ushbu tadqiqot O‘zbek va boshqa turk xalqlarining afsonalarini qiyoslaydi, ular orasidagi umumiyliklar va farqlarni tahlil qiladi. Afsona tushunchasining mohiyati va ahamiyati: 1. Afsona va miflarning farqi: - Afsona — xalqning tarixiy voqealarini yoki qadriyatlarini ramziy tarzda ifodalovchi, lekin fantastik unsurlarni o‘z ichiga olgan hikoyalar. Выпуск журнала №-24 Часть–3_ Апрель –2025 50 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT - Mif — odatda xudolar yoki tabiat kuchlari bilan bog’liq bo‘lib, universumning yaratilishi, insonning kelib chiqishi yoki tabiiy hodisalarning kelib chiqishini tushuntiradi. 2. Afsonalarning turlari: - Yaratilish afsonalari - Qahramonlik afsonalari - Tabiat hodisalari bilan bog’liq afsonalar - Madaniy qahramonlar yoki buyuk shaxslar bilan bog’liq afsonalar Afsonalar ko’proq mifologik qarashlarni o’zida saqlab qolganligi bilan e’tiborni tortadi. Ularda ko’pincha rivoyatlardagi kabi hayotda yashab o’tgan mashhur tarixiy shaxslar, qabila boshliqlari, lashkarboshilar, shoir va olimlar, payg’ambarlar, din rahbarlari, podsholar haqida hikoya qilinsada, voqelik fantastik tasvir orqali ifodalanadi. Shuning uchun ularda tasvirlangan voqelikni tarixiy shaxslar real biografiyasi sifatida qabul qilib bo’lmaydi. Chunki bunday afsonalar syujetini tashkil etuvchi voqealar bayoni real kishilar obrazining epik tafakkur asosida yaratilgan to’qima biografiyasidan iborat. Afsonalarda real shaxslar obrazidan tashqari xayoliy va mifologik personajlar ham ishtirok etadi. Syujet voqealarida mifologik qahramonlar bilan tarixiy shaxslar obrazi yonma-yon faoliyat ko’rsatishi bu tipdagi afsonalarning o’ziga xosligini ko’rsatadi. O’zbek xalq afsonalarida dev, pari, Xizr, Ajdar, chilton singari mifik obrazlar ko’p uchraydi. Rivoyatlarda esa mifik obrazlar mutlaqo ishtirok etmaydi. Afsonalarning rivoyatdan farqlanuvchi yana bir belgisi shuki, ularda tasvirlangan voqealarning epik bayonida tilsim bilan aloqador talqinlarning qo’llanilishi kuzatiladi. Rivoyatlarda esa tilsimga aloqador talqinlar kuzatilmaydi. Ularda reallik ustun keladi. O‘zbek Afsonalarining O‘ziga Xosligi: 1. O‘zbek xalq afsonalari: - O‘zbek xalqining afsonalari ko‘pincha qadimiy tarixiy shaxslar va voqealar bilan bog'liq bo‘lib, ular ko‘pincha insonning dunyoqarashi, axloqiy ideal va yurtni Выпуск журнала №-24 Часть–3_ Апрель –2025 51 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT sevish kabi qadriyatlarni o‘zida aks ettiradi. Masalan,"Alpomish" va "Barchinoy" kabi afsonalar — qahramonlik va adolatni madh etadi. - O‘zbek afsonalarida ko‘plab ilg’or motivlar mavjud: qahramonlarning sinovlardan o‘tishi, adolatning g’alabasi, sevgi va vatanparvarlik. 2. Afsonalarning ijtimoiy ahamiyati: - Afsonalar o‘z vaqtida jamiyatdagi axloqiy qadriyatlarni shakllantirgan, insonni yuksak ma'naviyatga undagan. - O‘zbek afsonalarida ayniqsa, xalq qahramonlari va ularning yurtni himoya q