OILA PSIXOLOGIYASI VA UNING AHAMIYATI

Аннотация

In this article, the impact of family relations on the human psyche is analyzed. The family environment is covering the impact of personal development, psychological stability and social adaptation gives. Also in the article, family disputes, the causes of their origin and their solution.Dis of the development will be discussed. Family attitudes based on the results of the study.The recommendations aimed to improve will be given. Kalit so‘zlar: Oila psixologiyasi, oilaviy munosabatlar, psixologik barqarorlik, shaxsiy rivojlanish,ijtimoiylashuv,oilaviy nizolar. Keywords: Family Psychology, Family, Psychological Sustainability, Personal Development, Socialization, Family Disputes. Har qanday jamiyat taraqqiyotida oilalarning, oilalar mustahkamligining o‘rni beqiyosdir .Chunki tirik organizmning salomatligi uni tashkil qiluvchi har bir hujayraning sog‘lomligiga bog‘liq bo‘lganidek , butun organizm o‘z faoliyatini maqsadga muvofiq amalga oshirishida har bir hujayraning munosib o‘rni bo’lganidek, oila ham davlat, jamiyat deb atalgan butun bir organizmni tashkil etuvchi hujayradir.Jamiyat taraqqiyotining bugungi holati hozirgi zamon oilasi oldiga o‘ziga Выпуск журнала №-24 Часть–3_ Апрель –2025 246 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT xos yangi ijtimoiy vazifalarni ham yuklaydiki, bularning barchasi hozirgi yoshlarimizni oilaviy hayotga maxsus tayyorlash masalasi eng dolzarb masalalardan biri bo‘lishligini taqazo qilmoqda.Shuning uchun psixologlar yoshlar va yosh oilalar bilan ko‘proq muloqotda bo’lib, ularning qarashlarini o‘rganishmoqda. Oila rivojlansa davlat rivojlanadi, shuning uchun avvalo rivojlanishni oiladan boshlash kerak. Oilaviy ijtimoiylashuvning qadri va ahamiyati shundaki, uning ta’sirida birinchidan, shaxs katta, mustaqil hayotga, jumladan, oilaviy hayotga tayyorlanadi, o‘ziga yarasha sifat va fazilatlarni shakllantirib boradi, ikkinchidan, har tomonlama yetuk, barkamol, aqlli, soh va salomat shaxs bo‘lib yetishish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Ya’ni, oila va uning sog‘lom ma’naviy muhiti bolani jamiyatda yashashga, o‘ziga o‘xshash shaxslar bilan murosa qilish, hamkorlikda faoliyat yuritish, kasb-hunarli bo‘lish, muomalada ahloq- odob normalariga bo‘ysunishga o‘rgatadi, psixologik jihatdan tayyorlaydi. Oilaviy sotsializatsiya jarayonini bir tomonlama, ya’ni, farzandlar tarbiyasidagi roli bilan cheklash tog‘ri bolmaydi1. Chunki ayniqsa, yosh oilada nikohdan so‘ng er va xotin boshqa oila a’zolari jamiyatida xohlasa-xohlamasa o‘z-o‘zidan tarbiyalanib, xarakter xislatlarini o‘zgartirib boradilar. Masalan, ilgari tortinchoq, uyatchan, ikkilanuvchan yigit, uylangach, turmush ortog‘i nigohida obrosi mehr-muhabbat tufayli oshgan sari, o‘zida kuch-qudratni, irodani sezib, dadil, faol, o‘ziga nisbatan ijobiy fikrli, aqlli, bosiq bo‘lib borishi tabiiy. Kelinchak ham yangi xonadon sharoitiga ko‘nikib borgan sari, uning an’analarini muvaffaqiyat bilan o‘zlashtirib borgan sari, turmush ortog‘ining mehrli muhabbati, qaynnona va qaynotaning g‘amxorligi, e’tiborliligi oqibatida yanada iffatli, sermulohazali, ziyrak va farosatli bolib, ozidagi ilgari mavjud ayrim salbiy xarakter sifatlaridan qutulishi ham mumkin.2 Bu – er va xotin uchun oila muhitining yangi bosqichdagi ijtimoiylashuv maskani sifatidagi o‘rnini isbotlaydi. Olimlar otkazilgan qator tadqiqotlar asosida ana shunday omillarning to‘rt guruhini ajratganlar: ota-onalar o‘rtasida murosaning yo‘qligi, oilaviy o‘zaro munosabatlarni mustahkamlash borasida aniq belgilangan ahloqiy tamoyillarning mavjud emasligi; ota-onalarning ruhiy nosog‘lomligi va qonunbuzarligi; yashash sharoitlarining yaxshi 1 Социология семьи: Учебник / Под ред. проф. А.И. Антонова.- М.: ИНФРА-М, 2005 – С. 220 2 Андреенкова Н. Роль семьи на разных этапах социализации индивида // Динамика изменения положения женщины и семья. – М.: 1972. – С Выпуск журнала №-24 Часть–3_ Апрель –2025 247 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT emasligi, bolaning tolaqonli o‘sishi, dars tayyorlashi, jismonan chiniqishi uchun sharoitlarning yetarli emasligi; maktab sharoitining talab darajasida emasligi kabilarni misol qilib keltirish mumkin. Oilalarda hozirda mavjud bo‘lgan gender tafovut haqida so‘z boradi. Ko‘plab o‘tkazilgan tadqiqotlar va turli yo‘nalish vakillarining feminizm va jinslararo tafovutlar tog‘risidagi fikrlarini umumlashtirib, shuni e’tirof etish mumkinki, ikkita asosiy shart aniqlanganda, jinsiy tafovutlar borligi tasdiqlanadi:jinsiy tafovutlarning realligini erkak va ayoldagi u yoki bu psixik xususiyatlar mavjudligini tasdiqlovchi farq kamida 10 % va undan yuqorini tashkil etgandagina tan olish; hech bo‘lmaganda, bir jins 20 % dan kam bo‘lmagan ko‘rsatkichni namoyish etgan natijalarnigina o‘rganib chiqish, ya’ni, bu – erkak yoki ayolda qayd etilgan shaxsiy xususiyatlar yoki xulqqa to‘g‘ri tavsifnoma berilganini kamida 5-6 nafar tekshirilayotgan insonlar yoki ekspertlar bir ovozdan ma’qullashganda. Ya’ni, metodologik nuqtai nazardan, jinsiy tafovut bor. Hozirgi yoshlarda oilaga nisbatan boʻlgan munosabati