REVMATOID ARTRITDA INGICHKA ICHAKNING O'ZGARISHLARINING DIAGNOSTIK AHAMIYATI

Аннотация

Revmatoid artrit (RA) bilan og'rigan bemorlarda ingichka ichakning klinik-morfologik va immunologik o'zgarishlari tahlil qilindi. Tadqiqotga DAS28 indeksi asosida taqsimlangan 120 nafar RA bemori kiritildi. Barcha bemorlar asosiy yallig'lanishga qarshi terapiyani olgan. Ichak disfunktsiyasi belgilari, disbiotik buzilishlar, neyroendokrin balansning buzilishi, shuningdek, RA bilan og'rigan bemorlarda kolonobioptatlarning endoskopik va morfologik xususiyatlari o'rganildi. RA ichak shilliq qavatining funksional va tuzilish o'zgarishlari bilan bog'liq ekanligi aniqlandi. Ichak mikroekologiyasining jiddiy buzilishlari RA yuqori faollik darajasida qayd etiladi. DAS28 indeksi >5,1 bo'lgan RA bilan og'rigan bemorlarda ichak disfunktsiyasi P moddasi va vazoaktiv intestinal peptid ishlab chiqaradigan to'q hujayralarning sezilarli o'zgarishlari bilan bog'liq. Kalit so'zlar: revmatoid artrit, ichak, disbakterioz, diffuz endokrin tizim Revmatoid artrit (RA) - asosan periferik bo'g'imlarning eroziv-destruktiv poliartriti tipida progressiv shakllanishi, ko'p a'zoli shikastlanish va og'ir asoratlar rivojlanishi mumkin bo'lgan surunkali tizimli biriktiruvchi to'qima kasalligi. Ko'p tizimli ko'rinishlarning rivojlanishi kasallikning og'irligi va noqulay prognozini belgilaydi. RA bilan og'rigan bemorlarning 13-62%ida oshqozon-ichak trakti (OIT) patologiyasi aniqlanadi va bu kasallikning bo'g'imdan tashqari ko'rinishlari orasida muhim o'rinni egallaydi. RA bilan og'rigan bemorlarda gastroduodenal zonaning shikastlanishiga bag'ishlangan ko'plab ishlar mavjud[1, 2]. RA bilan bog'liq ichak patologiyasi adabiyotlarda asosiy terapiyaning nojo'ya ta'siri nuqtai nazaridan ko'rib chiqilgan:18-60 yosh oralig'idagi erkaklar va ayollar, RA tashxisi (ACR/EULAR 2010 mezonlari bo'yicha tasdiqlangan), kasallikning progressiv bosqichi, bemorning tadqiqotda ishtirok etishga informatsion roziligi. Ichki a'zolarning og'ir hamkasalligi Выпуск журнала №-24 Часть–3_ Апрель –2025 322 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT (yurak ishemik kasalligi, yurak etishmovchiligi, qandli diabet, har qanday lokalizatsiyadagi o'smalar), ichakning yallig'lanish kasalliklari (enterit, kron kasalligi, yarali kolit), OITning parazitar va yuqumli kasalliklari, so'nggi 3 oy ichida antibiotiklar yoki sitokinlarga qarshi preparatlarni qabul qilish[3]. Ichak disfunktsiyasi RA yuqori faollik darajasida (DAS28>5.1) ko'proq uchraydi. Disbakterioz kasallik faolligi bilan korrelyatsiyada ekanligi aniqlandi. Morfologik o'zgarishlar: P moddasi va VIP ishlab chiqaradigan endokrin hujayralarning giperplaziyasi, to'q hujayralar sonining kamayishi (ularning funksional buzilishi).RA ingichka ichakning tuzilish va funksional o'zgarishlari bilan birga keladi[13,14]. Mikroflora va neyroendokrin regulyatsiyaning buzilishi tizimli yallig'lanishni saqlab qolishda muhim rol o'ynashi mumkin. Ichak shilliq qavatidagi o'zgarishlarni tahlil qilish RA patogenezini tushunish va yangi davolash usullarini ishlab chiqish imkoniyatini beradi[4]. Ichak mikrobiyotasining va neyropeptidlarning o'rganilishi RA uchun probiotiklar va ichak endokrin tizimining modulyatorlarini o'z ichiga olgan yangi maqsadli terapiya usullarini ishlab chiqish imkoniyatini beradi[9]. Nosteroidli yallig'lanishga qarshi preparatlar yallig'lanish va yallig'lanishsiz (degenerativ) bo'g'im kasalliklarini, shuningdek turli kelib chiqishi va lokalizatsiyasidagi yallig'lanish jarayonlarini, og'riqni, isitmani, tromboz rivojlanish tendentsiyasini (aspirin) davolashning asosiy vositasidir [1, 2]. Hozirgi vaqtda dunyoda har yili 480 milliondan ortiq nosteroidli yallig'lanishga qarshi preparatlar retseptlari yoziladi. Aslida nosteroidli yallig'lanishga qarshi preparatlar ancha keng qo'llaniladi va turli og'riq sindromlarini davolash uchun ishlatiladi[7,8]. Bugungi kunda nosteroidli yallig'lanishga qarshi preparatlar 25 dan ortiq nomlarni o'z ichiga olgan keng sinfni tashkil qiladi.Nosteroidli yallig'lanishga qarshi preparatlar va oshqozon-ichak trakti muammolari uzoq vaqt davomida glukokortikoidlar (GK) juda yara hosil qiluvchi preparatlar hisoblangan va "steroid yaralari" tashxisi keng tarqalgan edi[10,11]. NSAID qo'llashning shubhasiz klinik samaradorligiga qaramay, ularni qo'llashning cheklovlari mavjud. Buning sababi shundaki, hatto kichik dozalarda va qisqa muddatli qo'llash ham nojo'ya ta'sirlarni keltirib chiqarishi mumkin, bu umumiy holda bemorlarning 25%ida uchraydi va 5% bemorlar uchun jiddiy xavf tug'dirishi mumkin [2]. Nojo'ya ta'sirlar xavfi ayniqsa NSAID iste'molchilarining 60% dan ortig'ini tashkil Выпуск журнала №-24 Часть–3_ Апрель –2025 323 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT etgan keksa va qariyalarda yuqori. Nosteroidli yallig'lanishga qarshi preparatlarni qo'llash bilan bog'liq eng muhim muammolardan biri ularning oshqozon-ichak traktiga zararli ta'siri bo'lib, bu ba'zan jiddiy asoratlarga olib kelishi mumkin. NSAID ovqat hazm qilish traktining har qanday qismiga - qizilo'ngachdan to to'g'ri ichakgacha ta'sir qilishi mumkin