KOMPUTER VIRUSLARI VA ULARNING ZARARLI OQIBATLARI

Аннотация

Ushbu maqola kompyuter viruslarining mohiyati, turlari va tarqalish usullarini ko'rib chiqadi. Viruslarning kompyuter tizimiga, ma'lumotlarga va shaxsiy hayotga yetkazishi mumkin bo'lgan zararli oqibatlari tahlil qilinadi. Maqola kompyuter viruslaridan himoyalanish usullarini, jumladan, antivirus dasturlaridan foydalanish, dasturiy ta'minotni yangilab turish va internetda ehtiyotkor bo'lishni tavsiya etadi. Maqsad - foydalanuvchilarni kompyuter viruslarining xavfi haqida xabardor qilish va ularni himoya choralarini ko'rishga undash. Kalit so'zlar: Kompyuter viruslari, zararli dastur , ma'lumot xavfsizligi, antivirus, tazyiq dasturlari (Ransomware), josuslik dasturlari (Spyware), kiberxavfsizlik, ma'lumot yo'qotish, shaxsiy ma'lumotlar. Компьютерные вирусы и их вредное воздействие Абстракт: В статье рассматриваются природа, типы и способы распространения компьютерных вирусов. Анализируется пагубное воздействие вирусов на компьютерные системы, данные и конфиденциальность. В статье рекомендуются способы защиты от компьютерных вирусов, в том числе использование антивирусного программного обеспечения, регулярное обновление программного обеспечения и соблюдение осторожности в Интернете. Цель — информировать пользователей об опасностях компьютерных вирусов и побуждать их принимать меры защиты. Ключевые слова: компьютерные вирусы, вредоносное ПО, информационная безопасность, антивирус, программы-вымогатели, шпионское ПО, кибербезопасность, потеря данных, персональные данные. Computer viruses and their harmful effects Annotation: This article examines the nature, types and methods of distribution of computer viruses. The harmful effects that viruses can have on a computer system, Выпуск журнала №-24 Часть–5_ Апрель –2025 47 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT data and personal life are analyzed. The article recommends methods of protection against computer viruses, including the use of antivirus programs, keeping software up to date and being careful on the Internet. The goal is to inform users about the dangers of computer viruses and encourage them to take protective measures. Keywords: Computer viruses, malware, information security, antivirus, ransomware, spyware, cybersecurity, data loss, personal data. KIRISH. Hozirgi axborot texnologiyalari asrida kompyuterlar hayotimizning ajralmas qismiga aylandi. Ular orqali biz muloqot qilamiz, ishlaymiz, ta'lim olamiz va ko'ngilxushlik qilamiz. Biroq, bu qulayliklar bilan birga xavf ham keladi: kompyuter viruslari. Kompyuter virusi – bu kompyuter tizimiga zarar yetkazish, ma’lumotlarni o‘g‘irlash yoki o‘chirish, tizim ishini buzish kabi zararli harakatlarni amalga oshirishga mo‘ljallangan dasturdir. Viruslar turli yo‘llar bilan tarqalishi mumkin: internetdan yuklab olingan fayllar, elektron pochta xabarlaridagi ilovalar, tashqi xotira qurilmalari (USB flesh-disklar) va hatto viruslangan veb-saytlarga tashrif buyurish orqali. Kompyuter viruslarining asosiy turlari: • Viruslar: Boshqa fayllarga yopishib oladi va ular ishga tushirilganda faollashadi. Ko'pincha executable fayllar (.exe, .com) yoki dokumentlar (.doc, .xls) ichida tarqaladi. • Qurtlar: Tarmoqlar orqali o'zini nusxalash va tarqatish qobiliyatiga ega. Ular odam aralashuvisiz ham tarqalishi mumkin, masalan, zaif himoyalangan tizimlardan foydalanib. • Troya otlari: O'zini foydali dastur sifatida ko'rsatadi, lekin aslida zararli funksiyalarni bajaradi. Foydalanuvchilarni aldab o'rnatishga undaydi. • Tazyiq dasturlari (Ransomware): Kompyuterga kirishni bloklaydi yoki fayllarni shifrlaydi va ularni ochish uchun to'lov talab qiladi. Hozirda eng xavfli turlardan biri hisoblanadi. • Josuslik dasturlari (Spyware): Foydalanuvchi haqida ma'lumot to'playdi (shaxsiy ma'lumotlar, internetda harakatlar) va uni uchinchi tomonlarga yuboradi. Выпуск журнала №-24 Часть–5_ Апрель –2025 48 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT • Reklama dasturlari (Adware): Keraksiz reklamalarni ko'rsatadi va foydalanuvchini bezovta qiladi. Ba'zan, shaxsiy ma'lumotlarni ham to'plashi mumkin. • Rootkitlar: Viruslarni yashirish va tizimga chuqur kirib borish uchun ishlatiladi. Ularni aniqlash va o'chirish juda qiyin. • Botnetlar: Ko'plab kompyuterlarni (botlarni) birlashtirib, markazdan boshqarish imkonini beradi. Ular DDoS hujumlarida, spam tarqatishda va boshqa noqonuniy maqsadlarda ishlatiladi. Zamonaviy tendensiyalar: • AI (sun'iy intellekt) dan foydalanish: Xakerlar hujumlarni avtomatlashtirish va yanada samarali qilish uchun sun'iy intellektdan foydalanmoqda. • Zero-Day Exploits: Dasturiy ta'minotdagi noma'lum zaifliklardan foydalanib hujum qilish. • DDoS hujumlari (Distributed Denial of Service): Veb-sayt yoki xizmatga haddan tashqari yuk tushirib, uning ishlashini to'xtatish. • Deepfake Texnologiyalari: Soxta video va audio materiallar yaratish orqali odamlarni aldash. Viruslarning zararli oqibatlari: Kompyuter viruslari turli xil zararli oqibatlarga olib kelishi mumkin, jumladan: Ma’lumotlarni yo‘qotish yoki shikastlash: Viruslar muhim fayllarni o‘ch