SIYOSIY PARTIYALAR DEMOKRATIK HUQUQIY DAVLATNING POYDEVORI

Аннотация

Ushbu maqolada ko'p partiyali tizimning demokratik huquqiy davlatning shakllanishi va rivojlanishidagi ahamiyati tahlil qilinadi. Siyosiy partiyalarning funktsiyalari, ularning jamiyat hayotining turli sohalariga ta'siri, demokratik institutlarning mustahkamlanishiga qo'shgan hissasi va demokratiya printsiplariga muvofiq faoliyat yuritish masalalari ko'rib chiqiladi. Maqolada siyosiy partiyalarni rivojlantirish bo'yicha tavsiyalar va takliflar ham berilishi mumkin. Kalit so’lar; siyosiy partiyalar,demokratik huquqiy davlat,do'p partiyali tizim demokratiya huquqiy davlat,siyosiy tizimPartiya tizimi,Siyosiy ishtirokFuqarolik jamiyaSaylovlad “Partiya” so`zining kelib chiqishi lotincha “qism”, “bo`lak” ma`nosini bildirib dastlab Qadimmgi Gretsiya va Yunonistonla paydo bo`lgan. Bugungi siyosiy partiyalar jamiyatning siyosiy, iqtisodiy, madaniy xayotida munosib o`ringa ega bshlishi, avvalo siyosiy maqomni aniq tasavvur etishi, jamiyat siyosiy xayotida tutgan o`rni, maqsad va vazifalariga mos amaliy faoliyat ko`rsatishi bilan belgilanadi. AQShda partiyalar faoliyatini tartibga solib turuvchi qonunchilik tizimi mavjud. Bu qonunchilikni asosiy qismini shtatlarning aloxida qonunlari tashkil etadi. AQShda 2 ta asosiy partiya qolgan partiyalardan ustunlikka ega. Bu partiyalardan biri «Respublika» partiyasi bo`lib, 1854 yili tashkil topgan. «Respublika» partiyasi faoliyati AQSH halqining turli tabaqalarni o`z orqasidan ergashtirsa ham, asosiy maqsadi monopoliyalar manfaatini ximoya etish. «Respublika» partiyasi raqibi «Demokratik» partiyadir. U 1928 yili tashkil topgan, halq orasida katta eotiborga ega. Asosiy maqsadi millatni rivojlantirish uchun, Выпуск журнала №-25 Часть–1_ Май –2025 359 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT tadbirkorlikka qaratilgan. Tadbirkorlarga sharoitlar yaratib berish, buning uchun har xil ko`rinishlar o`tkazish kerakligini talab qilinadi. Ularni saylov paytida ayniqsa uyushmalar qo`llab quvvatlaydi. Tashqi siyosatda harbiy ustunlikka erishishni maqsad qilib qo`ygan. Ikkala partiya ham kuchli bo`lib, AQSH Kongressida o`z fraksiyalariga ega. Aynan shu ikkala partiya orasidan prezidentlikka nomzod qo`yiladi. Bu partiyalar bir biriga juda o`xshash. Bu partiyalardan tashqari boshqa partiyalar ham mavjud. Masalan, proxibitsionistlar partiyasi(alkogol ichimliklar savdosini taqiqlashni maqsad qilib olgan). Yana uchta partiya bor(sotsial demokrat, ishchilar sotsialistlar, sotsialistik leyboristlar partiyasi), ammo ulraning mavqei baland emas. Meksika davlatida siyosiy partiyalar huquqiy xolati 1977 yilgi siyosiy partiyalar to`g`risidagi federal qonun bilan tartibga solinadi. Bunga ko`ra partiyalar o`z nomzodlarini saylovga qo`yishi uchun 2 shartni bajarishi lozim. -nomzodlarni qo`llash haqida 85 ming imzo yig'ish, -shtatlarning yarmi va har bir shtatdan 3 000 ovoz yiish darkor. Meksikadagi ko`zga ko`ringan partiyalardan biri «Institutsion revolyutsion partiya»dir. U 1929 yili tashkil etilgan, o`z orqasidan aholining keng qatlamini ergashtira oldi. 1963 yili mustaqillikka erishgan bir paytda Keniyada ikkita umummilliy parlament bor edi. Keniyaning Afrika milliy itifoqi partiyasi kuchli siyosiy iashkilot bo`lib, ular o`z saflariga mamlakatning turli qatlamlarini birlashtirgan va mustaqillikka erishishga harakat qilgan. Keniyaning Afrika milliy itifoqi partiyasi 1960 yili 30dan ortiq tashkilot va partiya va qabila guruhlaridan tashkil topgan. Bu partiya aozolari asosan dexqonlar ishchilar va ziyolilar edi. U xukumat tepasida bo`lgan yillari iqtisodni mustahkamlashga harakat qildi. Partiya nizomiga ko`ra Keniyaning 14 yoshli fuqarosi 2 yilga partiya biletini sotib olib unga aozo bo`lishi mumkin. partiyaga aozo bo`lish har xil ishlarni bajarishni talab etmaydi. Partiyaning yuqori organlari partiya konferensiyasi va partiya komiteti xisoblanadi. Partiyaning 150-200 ming aozosi bor. Выпуск журнала №-25 Часть–1_ Май –2025 360 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Keniyaning yana bir partiyasi Afrikaliklar demokratik partiyasi bo`lib, ular mayda qabilalarni ximoya qilish, Keniyada demokratik davlat tuzish tarafdoridir. 1963 yili parlament saylovlarida Milliy ittifoq partiyasi demokratik partiya ustidan alabaga erishdi. Bu partiya parlamentda 2/3 o`rinlarga ega bo`ldi. Bundan so`ng demokratik partiya tarqatildi va uning aozolari Keniya milli yittifrqi partiyasiga aozo bo`lishdi. 1968 yili parlament tomonidan qonun qabul qilingan bo`lib unga ko`ra hokimiyat har qanday davlat manfaatlariga zara yetkazadigan siyosatni olib boruvchi partiyani ro`yxatdan o`tkazmasligi mumkin. 1969 yili xukumat ushbu qonun talablariga javob bermaydigan KPU partiyasini ish faoliyatini to`xtatdi. Bundan so`ng mamlakatda hech qanday partiya faoliyat qursatmay qoldi. Keniyada KAPU partiyasi faoliyat ko`rsatmoqda, YA`ni bu yerda yakkapartiyaviylik tizimi o`rnatildi. Buyuk Britaniyada konservatorlar partiyasi muhim urin tutadi. U monopolistlarni va yirik yer egalarini manfaatlarini kuvvatlaydi. Bu partiya o`z orqasida ishchilarni ham ergashtira oldi