Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
TERMIZ TARIXINI O’RGANISH
TERMIZ TARIXINI O’RGANISH · Xudovandzoda Alo ul-Mulk.
Современное образование и развитие · 2026
Аннотация
Historical studies show that many scientists have written about the ancient city of Termiz, which has been inhabited since ancient times in Central Asia. It is extremely difficult to imagine the history of Central Asia and the cultural development of the peoples of the region without the history and monuments of the city of Termiz. This ancient city, which has made a worthy contribution to the history of the world and continues to add to it, has experienced many exciting periods in its development stage, and for several thousands of years it has successfully resisted the attacks of foreign enemies and became "Madinat ul- got the title "Rijol" (City of Heroes). Perhaps for this reason, the city of Termiz has always attracted the attention of world historians and scientists, great scholars. Выпуск журнала №-26 Часть–2_ Май –2025 236 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Key words: Central Asia, Old Termiz, TAKE, "Madinat ul-Rijol" (City of Heroes), Termiz mosques, Fosih Havofiy, Kebekxon, Xudovandzoda Alo ul-Mulk, Abulfazl Muhammad Bayhaqi. Аннотaция: Исторические исследования показывают, что многие ученые писали о древнем городе Термезе, который издревле был заселен в Средней Азии. Крайне сложно представить историю Средней Азии и культурное развитие народов региона без истории и памятников города Термеза. Этот древний город, внесший достойный вклад в мировую историю и продолжающий вносить в нее свой вклад, пережил немало захватывающих периодов в своем развитии и на протяжении нескольких тысячелетий успешно противостоял нападениям иноземных врагов и стал «Мадинат ул» получила название «Рижол» (Город Героев). Возможно, по этой причине город Термез всегда привлекал внимание мировых историков и ученых, великих ученых. Ключевые слова: Средняя Азия, Старый Термез, ТАКЕ, «Мадинат уль- Рижол» (Город Героев), термезские мечети, З. Фосих Хавафий, Кебекхон, Худовандзода Ало ул-Мулк, Абулфазл Мухаммад Байхақий. Termizni o`rganish, shu jumladan arxeologik tadqiq qilish bobidagi yangi yuksalish XX asrning 60-yillari o`rtalariga to`g`ri keladi. Qoratepani tadqiq qilishga Ermitajning Sharq Bo`limi va Sharq xalqlari san`ati muzeyining qo`shma ekspedidsiyasi 1961-yildan kirishildi. Bu ekspedidsiya O`zR FA Tarix va arxeologiya instituti ko`magida tashkil qilindi. B.Y. Staviskiy muttasil rahbarlik qildi. Ushbu ekspedidsiya ishi 1994-yilga qadar davom etdi. Uning natijalari oltita maxsus to`plamlarda hamda jahonning qator mamlakatlarida e`lon qilingan ko`plab maqolalarida aks ettirildi. Ushbu tadqiqotlarning ilmiy ahamiyati juda katta. Jumladan, Qoratepaning buddaga taalluqliligi isbotlandi va O`rta Osiyoda yagona bo`lgan mazkur g`oya monastrining Termizda va umuman Baqtriyada buddizmning qaror topishi va rivojlanishidagi buyuk roli ko`rsatildi; u barpo etilgan va ish olib borilgan sana, budda san`atining o`ziga xosligi hamda alohida xususiyatlari topilgan haykaltaroshlik va rassomlik ashyolari, ayniqsa, arxitekturani tahlil qilish misolida aniqlandi. Выпуск журнала №-26 Часть–2_ Май –2025 237 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Ko`plab moddiy va badiiy madaniyat ob`ektlari, tanga topilmalar puxta tahlil qilindi. Shuning uchun mazkur ekspeditsiya ish olib borgach, Termizning Kushonlar davridagi qiyofasi va mohiyati ilk bor yaqqol namoyon bo`ldi, deb aytish mumkin. Qoratepani tadqiq qilishda epigrafik topilmalar- sopol parchalardagi yozuvlar hamda g`or ibodatxonalar va xujralar devoridagi graffitilar-tirnab yozilgan lavhalar alohida o`rin tutadi. Ular turli yozuvlar va turli tillarda- baqtr, braxmi, kxaroshtxi, o`rta forsda bo`lib, V.A. Livshin, V.G. Lukonin, T.V. Grek, V.V. Vertogradova, M.I. Vorobeva-Desyatovskaya, X.Xumbax, Y. Xarmatga singari buyuk tadqiqotchilar tomonidan o`rganilgan. Ularni o`qish natijasida budda ruhoniylarining hamda monastr keluvchilarning ismlarini aniqlash, uning nomi “kxadevaka vixara”- “hukmdor monastri” ekanligini topish, Qoratepa buddaviylarining muayyan budda maktabiga mansubligini aniqlash, u yoki bu yozuv turning rivojlanish xususiyatlarini o`rganish imkoni yaratildi. XX asrning 60-yillari oxirida L.I. Albaum tomonida Qoratepadan shimoli- g`arbda 1 kilometr masofada joylashgan va u bilan yagona majmuani tashkil qiluvchi Fayoztepadagi yer yuzi monastrini qazish ishlari boshlandi. Fayoztepa va boshqa ob`ektlarda olib borilgan budda xaykaltaroshligi va rassomligi bo`yicha ajoyib topilmalarni qo`lga kiritish imkonini bergan tadqiqotlar natijalari, L.I. Albaumning bir necha maqolasidan tashqari, e`lon qilinmay qolib ketdi. XX asrning 60-70-yillarida Termiz memoriy obidalarida ularning sanasini aniqlash, arxitekturasi va memoriy bezagi xususiyatini belgilashdan iborat bo`lgan katta tadqiqotlar olib borildi. Yodgorliklar mutaxassislar tomonidan ilk bor arxeologik tadqiqotlar qilindi. E.G. Nekrasovning Qirqqizda olib brogan, XIV-XV asrlarga oid bu obidaning chinakam sanasini asoslab bergan ishlarni alohida takidlash lozim. O`rta asrladagi Termiz arxitekturasi G.A. Pugachenkova, T.Pribitkova, V.L. Voronina, Z.A.
Доказательный фрагмент
«Historical studies show that many scientists have written about the ancient city of Termiz, which has been inhabited since ancient times in Central Asia.»
Образец извлечения
Демо-превьюHistorical studies show that many scientists have written about the ancient city of Termiz, which has been inhabited since ancient times in Central Asia. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- Central Asia, Old Termiz, TAKE, "Madinat ul-Rijol" (City of, Chig‘atoy ulusi, Termiz masjidlari, Kebekxon, Xudovandzoda Alo ul-Mulk., Markaziy Osiyo, Fosih Havofiy, Termizlik sayyidlar, “Madinat ul-rijol” (Mardlar shahri), Eski Termiz
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025