MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARI PEDAGOG XODIMLARNING AKTDAN SAMARALI FOYDALANISH USULLARI

Аннотация

Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida axborot- kommunikatsiya texnologiyalaridan (AKT) foydalanishning dolzarbligi, pedagog xodimlarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirish zarurati, AKT vositalarining ta’lim-tarbiya jarayoniga integratsiyasi va bu boradagi xalqaro hamda milliy tajribalar tahlil qilinadi. Shuningdek, AKTdan samarali foydalanishning metodik usullari, mavjud muammolar va ularning yechimlari, hamda kelgusidagi rivojlanish istiqbollari yoritiladi. Kalit so‘zlar: Maktabgacha ta’lim, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, raqamli kompetensiya, interaktiv ta’lim, pedagogik innovatsiyalar, raqamli savodxonlik, ta’lim texnologiyalari, elektron o‘quv resurslari, masofaviy ta’lim, AKT integratsiyasi. Kirish. Zamonaviy ta’lim tizimida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining o‘rni tobora ortib bormoqda. Xususan, maktabgacha ta’lim bosqichida AKTdan foydalanish bolalarning intellektual, ijtimoiy va emotsional rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. O‘zbekiston Respublikasida “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi doirasida ta’lim tizimini raqamlashtirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida AKTdan samarali foydalanishning nazariy asoslari, amaliy usullari va istiqbollari tahlil qilinadi. Maktabgacha ta’limda aktning ahamiyati AKT tushunchasi va uning ta’limdagi o‘rni. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari – bu kompyuterlar, internet, interaktiv doskalar, planshetlar, mobil Выпуск журнала №-26 Часть–4_Май –2025 22 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT ilovalar kabi vositalarni o‘z ichiga olgan texnologiyalar majmuasidir. Ular ta’lim jarayonini interaktiv, qiziqarli va samarali qilishga xizmat qiladi. Maktabgacha ta’limda axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan (AKT) foydalanish — zamonaviy ta’lim jarayonining ajralmas qismiga aylangan. Bu texnologiyalar nafaqat pedagogik jarayonni interfaollashtirish, balki bolalarning kognitiv, ijtimoiy va estetik rivojlanishini ham ta’minlashda muhim vosita sifatida qaraladi. Quyida AKTdan foydalanishning asosiy afzalliklari batafsil keltirilgan: 1. Ta’lim jarayonining interfaolligi va bolalar faolligining oshishi Interaktiv doskalar, planshetlar, multimediali dasturlar orqali o‘quv mashg‘ulotlari qiziqarli va faol ishtirok etish asosida o‘tadi. Raqamli o‘yinlar orqali bolalar o‘rganayotgan mavzu yuzasidan fikrlashga, tanlashga va muammoni hal qilishga o‘rgatiladi. 2. Individuallashtirilgan ta’lim imkoniyatlari Har bir bolaning yoshi, rivojlanish darajasi va qiziqishidan kelib chiqib, mos o‘quv materiallari tanlanadi. Maxsus mobil ilovalar yordamida bolalar mustaqil ishlashi mumkin, bu esa ularning o‘z-o‘zini rivojlantirishiga xizmat qiladi. 3. Multisensor yondashuvni qo‘llab-quvvatlashi Ovoz, tasvir, harakat va matnning uyg‘unligi natijasida bolalarda ko‘rish, eshitish, sezish orqali o‘rganish kuchayadi. AKT vositalari orqali tajriba asosidagi, amaliy mashg‘ulotlar samaradorligi ortadi. 4. Tasavvur va ijodkorlikni rivojlantirish Multimedia va grafik dasturlar bolalarning tasviriy san’at, musika, ijodiy hikoya tuzish kabi faoliyatlarini rag‘batlantiradi. AKT vositalari orqali yaratilgan animatsiyalar, 3D modellar ularning tasavvur doirasini kengaytiradi. 5. Axborotga tezkor va keng imkoniyatlar bilan kirish O‘qituvchilar darsga tayyorgarlik ko‘rishda elektron darsliklar, resurslar, videodarslardan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Выпуск журнала №-26 Часть–4_Май –2025 23 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT AKT yordamida zamonaviy, boy ma’lumotlarga ega bo‘lgan ta’lim resurslari kutubxonasi shakllantiriladi. 6. Ko‘nikmalarni shakllantirish va monitoring qilish imkoniyati Maxsus AKT platformalari orqali bolaning rivojlanishini baholovchi diagnostik testlar, portfolio, video-yozuvlar olib boriladi. Har bir bolaning yutuqlari va ehtiyojlarini aniqlash imkoniyati kengayadi. 7. Inkluziv ta’limda qo‘llash qulayligi Eshitish, ko‘rish yoki boshqa rivojlanishida cheklov bo‘lgan bolalar uchun maxsus elektron vositalar yordamida teng ta’lim olish imkoniyati yaratiladi. Matnni ovozga aylantiruvchi, tasvirli darsliklar orqali ta’lim olishda tenglik ta’minlanadi. 8. Ota-onalar bilan samarali hamkorlik AKT vositalari orqali ota-onalar bolaning rivojlanishi, ishtiroki va yutuqlari haqida onlayn monitoring, mobil ilovalar, kommunikatsion guruhlar orqali ma’lumot oladilar. Elektron kundalik va davomat tizimlari orqali tarbiyachi va ota-ona o‘rtasida muntazam aloqa o‘rnatiladi. 9. O‘qituvchilarning kasbiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash AKT orqali o‘qituvchilar onlayn kurslar, vebinarlar, metodik seminarlarda qatnashib o‘z malakalarini oshirishadi. Ta’lim portallari orqali yangi metodik qo‘llanmalar, tavsiyalar doimiy yangilanadi. 10. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni integratsiyalash O‘yin texnologiyalari, STEAM-ta’lim, CLIL, projekt-metodlar kabi yondashuvlar AKT vositalari bilan uyg‘unlashtiriladi. Bu esa ta’lim jarayonining sifatini oshiradi va bolalarda 21-asr ko‘nikmalarini shakllantiradi. Pedagog xodimlar