TAʼLIM-TARBIYA TIZIMI JAMIYAT MAʼNAVIY HAYOTIDA TUTGAN O'RNI

Аннотация

The development of any society primarily depends on the educational level, intellectual capacity, and moral-ethical maturity of its members. These qualities are directly shaped through the system of education and upbringing. Therefore, education and upbringing are considered fundamental pillars of every state. The Выпуск журнала №-26 Часть–4_ Май –2025 286 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Republic of Uzbekistan has also identified education and upbringing as strategic directions for societal development, and this sphere is continuously being improved. Especially in enriching the spiritual life of the people, the role of education and upbringing is recognized as being of paramount importance. Keywords: Priority directions, spiritual and moral maturity, patriotism, thinking, individual and society, honesty, social processes, values Asosiy qism 1. Taʼlim – ilmiy asos va tafakkur manbai Bugungi zamonaviy jamiyatda har bir insonning fikrlash doirasi, hayotga munosabati va kelajakka ishonchi uning olgan taʼlimiga bogʻliq.Taʼlim jarayoni nafaqat bilim berish, balki inson tafakkurini shakllantirish, ularni yangicha fikrlashga, ijtimoiy jarayonlarda faol ishtirok etishga tayyorlash vositasidir.Shu jihatdan taʼlim jamiyat maʼnaviy hayotining harakatlantiruvchi kuchi sifatida namoyon boʻladi. 2. Tarbiya – axloqiy qadriyatlar negizi Agar taʼlim inson ongini yuksaltirsa, tarbiya uning qalbini poklaydi. Oilada, maktabda va umuman jamiyatda olib boriladigan tarbiya ishlari yosh avlodni halollik, odob, vatanparvarlik, insof, hurmat kabi qadriyatlarga yoʻnaltiradi. Maʼnaviyat va axloqiy tarbiyani chuqur singdirgan shaxs esa jamiyatning sogʻlom aʼzosiga aylanadi. 3. Maʼnaviy hayot va taʼlim-tarbiyaning o‘zaro aloqasiJamiyatda yuqori darajadagi maʼnaviyatga erishish uchun taʼlim va tarbiya uzviy bir-biriga bogʻlangan boʻlishi shart.Har qanday rivojlanish jarayoni avvalo, inson salohiyatiga tayanadi. Inson esa – bu bilim va tarbiyaning mahsuli.Shu sababli, maktabdan tortib oliy taʼlimgacha boʻlgan bosqichlarda nafaqat mutaxassis tayyorlash, balki yuksak maʼnaviyatli, mustaqil fikrlovchi, sogʻlom eʼtiqodli shaxsni shakllantirish ustuvor vazifalardan sanaladi. 4. Oʻzbekistonda soʻnggi islohotlar. Soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda taʼlim- tarbiya tizimining sifat jihatidan rivojlanishiga alohida eʼtibor qaratilmoqda.Maktabgacha taʼlim, umumiy oʻrta taʼlim, kasb-hunar taʼlimi va oliy taʼlimda yangicha yondashuvlar tatbiq etilmoqda.Prezidentimiz tomonidan ilgari Выпуск журнала №-26 Часть–4_ Май –2025 287 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT surilgan “Yangi Oʻzbekiston – yuksak maʼnaviyatli jamiyat” gʻoyasi aynan shu tizim orqali hayotga tatbiq etilmoqda. Ta’lim va tarbiya har qanday jamiyatning taraqqiyotini ta’minlovchi asosiy omillardan biri sanaladi. Ayniqsa, ma’naviy hayot sohasida ta’lim-tarbiya tizimi beqiyos ahamiyatga ega. Insonda ma’naviyat, axloqiy qarashlar, ijtimoiy mas’uliyat va vatanparvarlik tuyg‘ulari shakllanishida aynan ta’lim-tarbiya muhim rol o‘ynaydi. Ma’lumki, jamiyatda axloqiy-me’yoriy tizimlar, qadriyatlar, an’analar va urf- odatlar ta’lim va tarbiya jarayonida avloddan-avlodga o‘tib keladi. Shuning uchun ham ta’lim-tarbiya tizimi faqat bilim berish yoki kasb o‘rgatish bilan cheklanmaydi, balki shaxsning ma’naviy qiyofasini shakllantirishga ham xizmat qiladi. Bu holat O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan islohotlarda ham o‘z ifodasini topmoqda. Jumladan, Prezidentimiz tomonidan ilgari surilgan "Yangi O‘zbekiston – yangi ma’naviyat" tamoyili ham aynan ta’lim-tarbiya tizimini ma’naviy uyg‘onishning asosi sifatida ko‘rishga asos bo‘lmoqda. Bugungi kunda ta’lim muassasalarida nafaqat dars jarayonlarida, balki sinfdan tashqari ishlarda ham yosh avlodning ma’naviy kamolotiga alohida e’tibor qaratilmoqda. O‘quvchilar va talabalar o‘rtasida kitobxonlikni targ‘ib qilish, milliy g‘oya asosida tarbiya berish, tarixiy shaxslar merosini o‘rganish, ma’naviy-ma’rifiy tadbirlarni tashkil qilish orqali yoshlar ongiga yuksak maqsadlar singdirilmoqda. Ta’lim va tarbiya tizimi orqali ma’naviy yetuk, mustaqil fikrlaydigan, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat bilan qaraydigan avlodni tarbiyalash mumkin. Shu ma’noda aytish mumkinki, ta’lim-tarbiya tizimi jamiyat ma’naviy hayotining tayanch ustunidir. U holda bu tizim faollashsa, jamiyatda ma’naviy yetuklik, axloqiy poklik va fuqarolik pozitsiyasi kuchayadi; aksincha, e’tiborsizlik bo‘lsa, jaholat, befarqlik va madaniyatsizlik kuchayadi. Yana bir muhim jihat shundaki, o‘zlikni anglash, milliy g‘urur va vatanparvarlik tuyg‘ulari aynan ta’lim-tarbiya jarayonida shakllanadi. Bu jarayonlar orqali yoshlar ajdodlar merosi, milliy urf-odatlar, madaniyat va tarixiy xotira haqida chuqurroq ma’lumotga ega bo‘ladilar. Natijada, ular ma’naviy immunitetga ega, mustahkam hayotiy pozitsiyaga ega insonlar sifatida voyaga yetadilar. Выпуск журнала №-26 Часть–4_ Май –2025 288 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Shunday qilib, ta’lim va tarbiya tizimi jamiyatda nafaqat bilim va kasb egalari