Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
RUSTILI MAKTABLARIDA DAVLAT TILING O`QITILISHI
Eshmanova Sultonposhsha Zaribbayevna
Современное образование и развитие · 2026
Аннотация
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasidagi rus tili ta’lim tilida faoliyat yurituvchi umumta’lim maktablarida davlat tili — o‘zbek tilini o‘qitishning zamonaviy yondashuvlari, muammolari va ularni hal etish yo‘llari tahlil qilinadi. Davlat tilining ijtimoiy-madaniy rolini oshirishda ta’lim muassasalari, xususan, rus tili maktablaridagi o‘zbek tili darslarining o‘rni va ahamiyati yoritiladi. Tadqiqotda interfaol metodlar, CLIL yondashuvi, lingvokulturologik yondashuvlar va raqamli texnologiyalar asosida dars samaradorligini oshirishga oid tajribalarga tayaniladi. Kalit so‘zlar: Davlat tili, rus tili maktablari, o‘zbek tili ta’limi, interfaol metod, lingvistik kompetensiya, CLIL, integratsiya, kommunikativ yondashuv, o‘zlashtirish samaradorligi. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi va “Davlat tili haqida”gi qonun asosida o‘zbek tili davlat tili sifatida jamiyatning barcha sohalarida, shu jumladan, ta’lim sohasida ham faol qo‘llanishi belgilangan. Biroq respublika hududida faoliyat yuritayotgan rus tili ta’lim tilidagi maktablarda o‘zbek tilini o‘qitish jarayoni ba’zida murakkabliklarga duch kelmoqda. Ushbu maqolada aynan rus tili maktablarida davlat tilining o‘qitilishiga oid didaktik, metodik va lingvistik muammolar, shuningdek, bu boradagi ilg‘or tajribalar ko‘rib chiqiladi. O‘zbekiston Respublikasida rus tili maktablarida davlat tili, ya’ni o‘zbek tili o‘qitilishi masalasi ta’lim tizimining muhim jihatlaridan biridir. Bu jarayon qonuniy asoslar, ta’lim siyosati, amaliy yondashuvlar va ijtimoiy-madaniy omillar asosida tashkil qilinadi. Quyida ushbu mavzu bo‘yicha batafsil ma’lumot keltiraman. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 4-moddasiga ko‘ra, o‘zbek tili davlat tili sifatida belgilangan. Bu barcha ta’lim muassasalarida, shu jumladan rus tili Выпуск журнала №-26 Часть–4_ Май –2025 326 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT maktablarida ham o‘zbek tilini o‘qitishni majburiy qiladi. Quyidagi qonunlar va me’yoriy hujjatlar bu jarayonni tartibga soladi: - “Davlat tili to‘g‘risida”gi qonun (1989-yil, 1995-yilda qayta tahrirlangan): Ushbu qonun davlat tili sifatida o‘zbek tilining qo‘llanilishi va o‘qitilishini belgilaydi. Unda davlat tili bilish fuqarolar uchun muhim ekanligi ta’kidlanadi. - “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun (2020-yil): Ushbu qonun umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida davlat tilini o‘qitishni majburiy deb hisoblaydi va o‘quv dasturlarini standartlashtirishni ko‘zda tutadi. - O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarorlari va Xalq ta’limi vazirligining yo‘riqnomalar: Ular o‘zbek tili darslarining soatlari, metodikasi va o‘qituvchilar malakasiga qo‘yiladigan talablarni belgilaydi. Rus tili maktablarida o‘zbek tili o‘qitish tizimi Rus tili maktablarida ta’lim asosan rus tilida olib boriladi, ammo o‘zbek tili majburiy fan sifatida o‘quv dasturiga kiritilgan. Quyida bu jarayonning asosiy jihatlari keltiriladi: O‘quv dasturi va darslar tuzilishi - O‘zbek tili darslari: O‘zbek tili 1-sinfdan boshlab o‘qitiladi. Darslar haftasiga 2-4 soat atrofida bo‘lib, o‘quvchilarning yoshiga va til bilish darajasiga qarab tashkil qilinadi. - O‘quv maqsadlari: O‘zbek tili darslari o‘quvchilarga quyidagi ko‘nikmalarni berishga qaratilgan: - O‘zbek tilida so‘zlashuv va muloqot qilish; - Grammatika va imlo qoidalarini o‘rganish; - O‘zbek adabiyoti va madaniyati bilan tanishish; - Yozma va og‘zaki nutqni rivojlantirish. - Fanlar integratsiyasi: Ba’zi fanlar, masalan, O‘zbekiston tarixi, geografiyasi yoki adabiyoti, o‘zbek tilida o‘qitilishi mumkin, bu o‘quvchilarning tilni amaliy qo‘llash imkoniyatini oshiradi. O‘qitish metodikasi Выпуск журнала №-26 Часть–4_ Май –2025 327 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT - O‘zbek tili xorijiy til sifatida (O‘TXO): Ko‘plab rus tilidagi maktablarda o‘quvchilar o‘zbek tilini ona tili sifatida emas, balki ikkinchi yoki xorijiy til sifatida o‘rganishadi. Shu sababli, o‘qituvchilar zamonaviy metodikalardan, masalan, kommunikativ yondashuvdan foydalanadilar. - Interaktiv usullar: So‘nggi yillarda o‘zbek tili darslarida multimedia vositalari, o‘yinlar va guruh ishlari kabi interaktiv usullar qo‘llanilmoqda. - Daraja bo‘yicha o‘qitish: Ba’zi maktablarda o‘quvchilarning til bilish darajasiga qarab guruhlarga bo‘linadi, bu o‘qitish samaradorligini oshiradi. Darsliklar va resurslar - O‘zbek tili darsliklari Xalq ta’limi vazirligi tomonidan tasdiqlanadi. Ular rus tilidagi maktab o‘quvchilarining ehtiyojlariga moslashtirilgan bo‘lib, o‘zbek tilini oson va qiziqarli tarzda o‘rganishga yordam beradi. - Qo‘shimcha resurslar sifatida audiomateriallar, videodarslar va onlayn platformalar (masalan, “Ziyonet” tizimi) ishlatiladi. Amaliyotdagi holat Rus tili maktablarida o‘zbek tili o‘qitilishi amaliyotda bir qator muvaffaqiyatlar va qiyinchiliklar bilan kechmoqda: Muvaffaqiyatlar - Til bilish darajasining oshishi: Ko‘plab o‘quvchilar o‘zbek tilida asosiy muloqot ko‘nikmalariga ega bo‘lmoqda, bu ularning kundalik hayotda va kelajakdagi kasbiy faoliyatida foydali. - Madaniy integratsiya: O‘
Доказательный фрагмент
«Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasidagi rus tili ta’lim tilida faoliyat yurituvchi umumta’lim maktablarida davlat tili — o‘zbek tilini o‘qitishning zamonaviy yondashuvlari, muammolari va ularni hal etish yo‘llari…»
Образец извлечения
Демо-превьюMazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasidagi rus tili ta’lim tilida faoliyat yurituvchi umumta’lim maktablarida davlat tili — o‘zbek tilini o‘qitishning zamonaviy yondashuvlari, muammolari va ularni hal etish yo‘llari… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- interfaol metod, lingvistik kompetensiya, kommunikativ yondashuv, Davlat tili, o‘zbek tili ta’limi, o‘zlashtirish samaradorligi., rus tili maktablari, CLIL, integratsiya
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025