Факторы, влияющие на механизм управления на предприятиях пищевой промышленности и их характеристика

Аннотация

Factors influencing the mechanism of food industry management occupy a special place in the economic reforms being carried out in Uzbekistan. This is due to the fact that the development of management mechanisms in the food industry, the study of its factors, diversification of the economy, modernization and technical renewal of leading industries, comprehensive support for pandemic enterprises are identified as one of the main tasks in the country. Key words: control mechanism, influencing factors, processing, innovation, resource, ecology, socio-demographic situation, organizational system, personnel, economic situation, production process, technique and technology, planning, forecasting, social environment. Кириш Озиқ-овқат саноати корхоналари республика иқтисодиётини барқарор ривожланишида муҳим ўрин тутади. Мустақилликнинг дастлабки йилларида Ўзбекистон Республикасида озиқ-овқат саноати корхоналарининг иқтисодий инқирозга юз тутганлигини асосий сабаблари: биринчидан, кўп йиллар мобайнида озиқ-овқат саноати корхонларига нисбатан давлат мулки муносабатлари ҳукмрон бўлганлиги ҳамда ижтимоий мулкга хос фикрлаш ҳукмронлиги эса салбий таъсир кўрсатганлиги; иккинчидан, озиқ-овқат хомашёсини қайта ишлаш соҳаларига фан-техника тараққиётини қўллаш ва унинг амалга ошириш жараёнларини қийинлиги [3]; 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 118 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil учинчидан, қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришида талабга нисбатан ортиқча ишчи кучи ресурсларини мавжудлиги, уларни иш билан таъминлаш муаммоси ўта мураккаблиги; тўртинчидан, озиқ-овқат саноати корхоналарининг техника ва технологиясини маънан яроқсизлиги, тармоқда ишлаб чиқариш қувватининг ўта даражада пастлиги, янги техникаларни сотиб олиб, уларни ишлаб чиқаришга сафарбар этишга ички имкониятни йўқлиги [6]; бешинчидан, озиқ-овқат саноати корхоналарини ривожлантириш учун керакли миқдордаги ссуда ва кредитларнинг камлиги ҳамда хорижий инвестицияларни жалб этишнинг ҳаддан ташқари қийинлигидир. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Озиқ-овқат саноати корхоналарида бошқариш механизмига таъсир этувчи омиллар қатор ўзига хос хусусиятлари билан бошқа саноат турлари ва кўринишларидан фарқ қилади. В.Ф. Цахилова ўз тадқиқот ишида саноат корхоналарининг ташкилий-иқтисодий механизмига таъсир этувчи омилларни икки гуруҳга ташқи ва ички муҳит омилларига бўлиб ўрганган. Ташқи муҳит омилларига сиёсат, инновация, ресурс, экология, ижтимоий-демографик ҳолат, бозор ҳамда маданиятни киритган бўлса, ички муҳит омиллари сифатида ташкилий тизим, маркетинг, кадрлар, иқтисодий ҳолат, ишлаб чиқариш жараёни, техника ва технология, режалаштириш ва прогнозлаш, ижтимоий муҳитни кўрсатиб ўтган [8]. Албатта кўрсатиб ўтилган омиллар ташкилий-иқтисодий механизм самарадорлигига бевосита ва билвосита таъсир кўрсатади [5]. Корхоналарда ташкилий-иқтисодий механизмни ишлаб чиқиш қуйидаги босқичларни ўз ичига олади: бошқарув тизими бўйича ахборот йиғиш; бошқарув объекти ва субъектини аниқлаш; бошқарув объекти ва субъектини хусусиятларини аниқлаш; мақсад ва вазифаларни белгилаш, тамойилларни шакллантириш; бошқарув тизимида мавжуд ва мумкин бўлган таҳдидларни, уларнинг табиатини аниқлаш; ривожланиш устуворликларини аниқлаш; асосий таркибий элементларни танлаш; бошқарув усулларини, воситасини, шаклларини танлаш; бошқарув субъектлари билан алоқа ўрнатиш усулларини танлаш; жавобгарлик марказлари ва зарур манбаларни аниқлаш; стратегик менежмент йўналишларини танлаш; жараённи бошқариш; механизмни муайян шаклга келтириш ва расмийлаштириш; механизм элементларини, уларнинг ўзаро боғлиқлигини асослаш; мақсад ва вазифаларга мувофиқ воситаларни белгилаш [2, 4, 5]. Тадқиқот методологияси Мазкур тадқиқот ишида мавзунинг долзарблиги, маҳаллий ва хорижий мамлакатлар тадқиқотчи олимларининг озиқ-овқат саноати корхоналарида бошқариш механизмига таъсир этувчи омиллар ва уларнинг ўзига хос хусусиятлари бўйича илгари сурган назариялари ҳамда билдирган фикр мулоҳазалари ўрганилган ва таҳлил этилган. Шунингдек, озиқ-овқат саноати корхоналарида бошқариш механизми ишнинг асосий мақсади этиб белгиланган. Мақсадга эришишда корхона бошқариш механизмига таъсир этувчи омиллар назарий жиҳатдан таҳлил этилган, аниқланган омиллар ёрдамида бошқариш механизми жараёни ва тизими ишлаб чиқилган. Тадқиқот ишида индукция ва дедукция, тизимли ва мантиқий таҳлил ҳамда иқтисодий таҳлил усулларидан самарали фойдаланилган. 5/2020 (№ 00049) http://iqtisodiyot.tsue.uz 119 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 5, sentyabr-oktyabr, 2020 yil Таҳлил ва натижалар Озиқ-овқат саноати корхоналарида бошқариш механизмини ривожлантириш ҳамда самарадорлигини оширишдан асосий мақсад – фан-техника ютуқларини қўллаш орқали турли кўринишдаги ахборотларни узатиш бўйича истеъмолчилар эҳтиёжларини тўла ва юқори сифатда қондириш ҳамда соҳа хусусиятларига мос ижтимоий-иқтисодий аҳамиятга эга бўлган турли хизматларни ўз вақтида кўрсатишдан иборатдир. Тадқиқотлар