LOGISTIKA TIZIMIDA ZAHIRALARNI BOSHQARISH

Аннотация

This article explores the theoretical foundations and practical aspects of inventory management within the logistics system. It analyzes the types of inventories, methods of managing them, and their role in establishing an efficient supply chain. Additionally, the article examines opportunities for optimizing inventory management through the use of modern information technologies. At the end of the article, recommendations are provided for enterprises, and the importance of inventory management strategies in enhancing competitiveness is substantiated. Keywords: EOQ (Economic Order Quantity), ERP (Enterprise Resource Planning), WMS (Warehouse Management System), RFID (Radio-Frequency Identification), Cloud Computing, Big Data, Artificial Intelligence (AI), JIT (Just-In- Time), SAP, Oracle NetSuite, 1C. Bugungi kunda global iqtisodiy jarayonlarning keskin o‘zgarib borishi sharoitida korxonalarning raqobatbardoshligini ta’minlashda samarali logistika tizimini shakllantirish va rivojlantirish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Logistika tizimining muhim tarkibiy qismi sifatida zahiralarni boshqarish ishlab chiqarish va taqsimot zanjirlarining uzluksizligini ta’minlash, xarajatlarni optimallashtirish, xizmat ko‘rsatish darajasini oshirish va bozor talablariga moslashishda asosiy rol o‘ynaydi. Zahiralarni boshqarish, o‘z mohiyatiga ko‘ra, resurslardan oqilona foydalanish va ularning harakatini boshqarish orqali korxona ichki jarayonlarini tartibga solish hamda ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Jahon amaliyotida zahiralarni boshqarishning turli modellari va tizimlari, xususan, EOQ modeli, JIT (Just in Time) konsepsiyasi va ABC tahlili keng qo‘llanilib, ishlab chiqarish va taqsimot jarayonlarining barqarorligini ta’minlashga qaratilgan. Выпуск журнала №-26 Часть–7_ Май –2025 327 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT O‘zbekiston Respublikasida ham logistika sohasini rivojlantirish va zahiralarni boshqarish tizimlarini modernizatsiya qilish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri etib belgilangan. Prezidentimiz tomonidan qabul qilingan qarorlar va dasturlarda logistika infratuzilmasini rivojlantirish, zamonaviy axborot- kommunikatsiya texnologiyalarini joriy qilish va bu sohada xizmatlar sifatini oshirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan (Manba: lex.uz).O‘zbekiston Respublikasida logistika sohasining rivojlanishi davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, bu borada qabul qilingan qarorlar va dasturlar logistika infratuzilmasini modernizatsiya qilish, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish va logistika xizmatlari sifatini oshirishga qaratilgan. Zahira — bu ishlab chiqarish va realizatsiya jarayonidagi uzilishlarning oldini olish uchun kerakli tovarlar, materiallar va tayyor mahsulotlar zaxirasi. Logistika nazariyasida zahiralarni boshqarishning asosiy vazifasi — maksimal samaradorlik va minimal xarajatlar asosida mahsulotlarni kerakli vaqtda yetkazib berishni ta’minlashdir. 1-jadval Nazariy jihatdan zahiralar quyidagi turlarga bo‘linadi: Nomi Tavsifi Vazifasi Misol Ishlab Bu zahiralar ishlab avtomobil chiqarish ishlab chiqarish chiqarishda ishlab chiqarish zahiralari jarayonining uzilishlarga zavodida motor, uzluksiz davom yo‘l shina, rul va etishini qo‘ymaslik. boshqa ta'minlash butlovchi uchun zarur qismlarning bo‘lgan xom oldindan tayyor ashyo, zahirasi. materiallar va butlovchi qismlar Выпуск журнала №-26 Часть–7_ Май –2025 328 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT to‘plamidan iborat. Xom Korxonalar narxlarning paxta tolasini ashyo va xom ashyo va ko‘tarilishig qayta ishlovchi materiall asosiy a yoki fabrikalarda ar materiallarni yetkazib oldindan sotib zahirasi oldindan xarid berishdagi olingan paxta qilib, kechikishlar zaxirasi. omborlarda ga qarshi saqlaydi. Bu himoya. zahiralar bozordagi narx o‘zgarishlari yoki ta'minotdagi uzilishlarga qarshi xavfsizlikni ta'minlaydi. Tayyor Tayyor mijozlarning supermarketlard mahsulotl mahsulotlar talabini a yil oxirgi ar zahirasi darhol bayramlarga zahirasi iste'molchilarg qondirish va tayyorgarlik a tez va o‘z xizmat ko‘rilganda, vaqtida ko‘rsatish ko‘p miqdorda yetkazib darajasini shirinliklar va berishni oshirish. sovg‘a ta'minlash to‘plamlarining oldindan Выпуск журнала №-26 Часть–7_ Май –2025 329 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT uchun tayyorlangan yaratiladi. zahirasi. Xavfsizlik Bu turdagi favqulodda farmatsevtika zahiralari zahiralar vaziyatlarda kompaniyalarin kutilmagan ishlab ing pandemiya holatlar — chiqarish va sharoitida zarur ta'minotdagi sotuvni dori-darmonlar uzilishlar, davom uchun talabning ettirish. tayyorlagan kutilmagan zaxirasi. o‘sishi yoki favqulodda vaziyatlar uchun mo‘ljallangan. Transit Bular hali mahsulot dengiz orqali (yo‘lda manzilga yetib yetkazib olib bo‘lgan) kelmagan, berish kelinayotgan zahiralari lekin logistika jarayonida elektron zanjiri ichida ta'minot qurilmalar harakatlanayot zanjirini partiyasi. gan uzluksiz mahsulotlardir. saqlash. Mavsumi Mavsumiy mavsumiy qish fas