DIVERGENT TAFAKKURNING O‘QUVCHILAR AQLIY RIVOJLANISHIDAGI AHAMIYATI

Аннотация

Мышление - это основная форма умственной деятельности, которая формирует у людей способность принимать решения, решать проблемы и адаптироваться к изменениям в жизни. Развитие навыков творческого, критического и рефлексивного мышления увеличивает умственный потенциал человека и помогает ему добиться успеха в повседневной жизни. Ключевые слова: мышление, творческое мышление, критическое мышление, рефлексивное мышление, логическое мышление, интуитивное мышление. Annotation: Thinking is the main form of mental activity, forming the abilities of people to make decisions in life, solve problems and adapt to changes. The development of creative, critical and reflective thinking skills increases a person's mental potential and helps to achieve success in everyday life Keywords: thinking, creative thinking, critical thinking, reflective thinking, logical thinking, intuitive thinking. Выпуск журнала №-26 Часть–6_ Май –2025 383 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Tafakkur — inson aqliy faoliyatining murakkab va ko‘p qirrali jarayonidir. U insonning idrok etish, tahlil qilish, baholash, yangi g‘oyalar yaratish, muammolarni hal qilish va qarorlar qabul qilish qobiliyatlarini o‘z ichiga oladi. Tafakkur, shuningdek, ko‘plab psixologik, mantiqiy va ijodiy jarayonlarni o‘z ichiga oladi. Bu o‘zaro bog‘liq bo‘lgan aqliy jarayonlar orqali inson yangi bilimlar hosil qiladi, mavjud bilimlarini tahlil qilib, amaliyotga tatbiq etadi. Tafakkurning quyidagi turlari va xususiyatlarini keltirib o‘tish mumkin: Tafakkurning turlari: 1.Ijodiy tafakkur (Kreativ tafakkur): Ijodiy tafakkur yangi va o‘ziga xos g‘oyalar yaratish jarayonidir. Bu turdagi tafakkurda insonlar noan'anaviy va innovatsion fikrlash orqali yangi g‘oyalar, yechimlar va imkoniyatlar kashf qiladi. Ijodiy tafakkur ko‘pincha muammolarni yangi va o‘zgacha yondashuvlar bilan hal qilishda qo‘llaniladi.Ijodiy tafakkurda ko‘p hollarda "oqshom" yoki "geynius" g‘oyalar paydo bo‘ladi, chunki bu jarayonning asosida intuitsiya, tasavvur va boshqa noan'anaviy fikrlash usullari yotadi. 2.Tanqidiy tafakkur (Kritik tafakkur): Tanqidiy tafakkur esa, fikrlarni tahlil qilish va baholashga qaratilgan jarayondir. Bu tafakkurda inson har bir fikrni, dalilni va qarorni chuqur o‘rganadi, ularning ishonchliligi, to‘g‘riligi va asosli ekanligini tekshiradi. Tanqidiy tafakkur shuningdek, qarorlar qabul qilishda va mantiqiy xulosalar chiqarishda muhim ahamiyatga ega.Tanqidiy tafakkurda insonlar barcha mavjud variantlarni, nuqtai nazarlarni va perspektivalarni baholaydi, so‘ngra eng to‘g‘ri va ishonchli yechimni tanlashga harakat qiladi. 3.Reflektiv tafakkur: Reflektiv tafakkur — bu o‘z xatti-harakatlari, qarorlari va fikrlarini qayta ko‘rib chiqish va tahlil qilish jarayonidir. Bu turdagi tafakkur o‘zingizni tahlil qilish va o‘rganish orqali o‘zgarishga intilish, o‘zingizning noto‘g‘ri qarorlaringizni anglash va ularni tuzatish imkonini beradi. Reflektiv tafakkur o‘z-o‘zini anglash, o‘z xatti- harakatlarini tushunish va bu orqali o‘zini yaxshilashni maqsad qiladi. 4.Mantiqiy tafakkur: Выпуск журнала №-26 Часть–6_ Май –2025 384 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT -Mantiqiy tafakkur, ko‘proq tahlil, isbotlash va mantiqiy xulosalar chiqarish bilan bog‘liq bo‘lgan tafakkur turidir. Bu tafakkurda fikrlar o‘zaro bog‘lanadi, mantiqan izchil bo‘ladi, va aniq asosli xulosalar chiqariladi. -Mantiqiy tafakkur tahlil va sintez jarayonlaridan iborat bo‘lib, u odamga murakkab muammolarni izchil va to‘g‘ri hal qilishga yordam beradi. Tafakkurning xususiyatlari 1.Keng qamrovli: Tafakkur nafaqat muayyan soha yoki mavzu bilan bog‘liq bo‘lib, u insonning barcha aqliy faoliyatini qamrab oladi. Hamma insonga xos tafakkurda umumiy fikrlash qobiliyati, muammolarni hal qilish, yangi g‘oyalar yaratish va fikrlarni sintez qilish mavjuddir. 2.Ixtiyoriy va o‘z-o‘zini boshqarish: Tafakkur ko‘pincha ixtiyoriy bo‘lib, odam o‘zining aqliy jarayonlarini boshqarish va shakllantirish imkoniyatiga ega. Bu, ayniqsa, tanqidiy tafakkur va reflektiv tafakkurda namoyon bo‘ladi, chunki inson o‘zining fikrini yo‘naltirishi va uni to‘g‘ri yo‘nalishda boshqarishi kerak. 3.Qiyinchiliklarni hal qilishga yordam beradi: Tafakkur ko‘plab hayotiy muammolarni hal qilish uchun zarurdir. Ijodiy tafakkur yangi va samarali yechimlarni topish, tanqidiy tafakkur esa mavjud yechimlarning to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri ekanligini tahlil qilishda muhim rol o‘ynaydi. 4.Muammolarni ko‘rish va tahlil qilish: Tafakkur, ko‘pincha, yangi yoki murakkab muammolarni aniqlash va ular haqida chuqur o‘ylashdan iboratdir. Insonlar tafakkur orqali muammoning sabablarini tushunishga va yechimlarni topishga harakat qiladilar. 5.Izchillik va mantiqiylik: Tafakkur jarayonida fikrlar izchil bo‘lishi, bir-birini to‘ldirishi va mantiqan bog‘lanishi kerak. Bu, ayniqsa, mantiqiy tafakkurda talab qilinadi, chunki bunda fikrlarning to‘g‘ri va izchil bo‘lishi muhimdir. Tafakkurning psixologik asoslari. Tafakkur psixologik jihatdan bir qancha darajalarga bo‘linadi: Выпуск журнала №-26 Часть–6_ Май