YASHIL IQTISODIYOT UCHUN ZAMONAVIY ELEKTR MASHINALARI VA YURITMALARINING RIVOJI

Аннотация

Зелёная экономика в настоящее время рассматривается как одно из решений глобальных проблем. В данной статье рассматривается развитие современных электрических машин и приводов, их экологические преимущества и энергоэффективность. Также анализируются возможности снижения углеродных выбросов, оптимизации расхода топлива и защиты Выпуск журнала №-26 Часть–9_Май –2025 23 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT окружающей среды за счёт широкого внедрения электрического транспорта. В исследовании рассматриваются преимущества электрических приводов, созданных на основе современных технологий, а также их роль и перспективы в рамках зелёной экономики. Kalit so‘zlar:Yashil iqtisodiyot,Elektr yuritmalar,Energiya samaradorligi,Elektr transport vositalari,Atrof-muhit muhofazasi,Texnologik innovatsiyalar. Keywords:Green economy, Electric drives, Energy efficiency, Electric vehicles, Environmental protection, Technological innovations. Ключевые слова: Зелёная экономика, Электрические приводы, Энергоэффективность, Электрический транспорт, Защита окружающей среды. Zamonaviy dunyoda iqtisodiyotning ekologik jihatdan barqaror bo‘lishi kundalik hayotning ajralmas qismiga aylangan. Yashil iqtisodiyot — tabiiy resurslarni tejamkor va barqaror ishlatish, iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashish va ekologik izlarni kamaytirish uchun yaratilgan iqtisodiy modeldir. Ushbu yondashuvni amalga oshirishda eng muhim faktorlar qatoriga yangi energiya manbalari, energiyani samarali ishlatish texnologiyalari va, albatta, yashil transport tizimlari kiradi. Xususan, zamonaviy elektr mashinalari va yuritmalarining rivoji bu sohada katta rol o‘ynaydi. 1. Elektr transportining mohiyati va ahamiyati. Elektr transporti — yengil avtomobillar, avtobuslar, yuk mashinalari va boshqa transport vositalari tomonidan ishlatiladigan elektr energiyasiga asoslangan transport turlaridir. Ushbu transport vositalari ichki yonish dvigatellarini almashtirib, ekologik jihatdan toza va energiya samaradorligi yuqori bo‘lgan alternativalarga aylanmoqda. Elektr transportining ahamiyati shundaki, u havoga chiqariladigan zararli gazlarni kamaytirish, shuningdek, iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashishda katta imkoniyatlar yaratadi.Elektr transporti — bu harakatga keltirish uchun elektr energiyasidan foydalanadigan transport vositalarini ifodalaydi. Bunday transport vositalari ichki yonish dvigatellarini (IYD) almashtirib, to‘liq yoki qisman elektr Выпуск журнала №-26 Часть–9_Май –2025 24 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT energiyasidan foydalanadi. Elektr transporti quyidagi asosiy turlarga bo‘linadi:. To‘liq elektr transporti — faqat elektr energiyasidan foydalanadi (masalan, elektr avtobuslar, elektr avtomobillar, elektr yuk mashinalari).Gibrid transport vositalari — ichki yonish dvigatelini va elektr dvigatelini birgalikda ishlatadi (masalan, gibrid avtomobillar).. Plug-in gibrid transport vositalari — elektr energiyasi bilan ishlash imkoniyati bor, ammo harakatlanish uchun IYDga ham bog‘liq bo‘lishi mumkin (masalan, ba'zi mashhur elektr avtomobillar).. Ekologik jihatdan tozaligi: Elektr transportining eng katta afzalligi — uning ekologik jihatdan toza bo‘lishidir. Ichki yonish dvigatellari atmosfieraga zararli gazlar (karbon dioksid, azot oksidi, uglerod monoksidi va boshqalar) chiqaradi, bu esa iqlim o‘zgarishiga sabab bo‘ladi va havo ifloslanishini kuchaytiradi. Elektr transporti esa, ayniqsa, u to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektr energiyasidan ishlasa, chiqindilarni minimallashtiradi va atrof-muhitga kamroq zarar yetkazadi.. Energiyani samarali ishlatish: Elektr dvigatellari ichki yonish dvigatellariga qaraganda ancha samarali ishlaydi. Elektr dvigatellari energiyani yuqori samaradorlik bilan aylantiradi va mexanik energiya sifatida ishlatadi. Bunday dvigatellar 90% dan ortiq samaradorlikka erishishi mumkin, bu esa yoqilg‘ini tejamkor ishlatish imkoniyatini yaratadi. Ichki yonish dvigatellari esa faqat 30-40% samaradorlikka ega. Avtonomiya va uzoq muddatli iqtisodiy foyda: Elektr transportining yana bir muhim jihati — uning avtonomiyasi. Elektr transport vositalari, o‘zlarining batareyalarining quvvati bilan uzoq masofalarni bosib o‘tish imkoniyatiga ega. Misol uchun, ba'zi zamonaviy elektr avtomobillari bir marta zaryad bilan 300-400 km masofani bosib o‘ta oladi. Bunday transport vositalari ayniqsa uzoq masofalarga sayohat qilish uchun qulay.Elektr transportining iqtisodiy jihatlari ham juda ahamiyatli. To‘g‘ri, boshlang‘ich narxi ancha yuqori bo‘lishi mumkin, ammo uzoq muddatda energiya xarajatlari (masalan, elektr to‘lovlari benzin yoki dizelga qaraganda arzonroq) hamda texnik xizmat ko‘rsatish xarajatlari (kamroq mexanik qismlar, zaxira qismlarning uzoq muddatli xizmat qilish imkoniyati) orqali foyda beradi. 2. Yashil iqtisodiyotga yo‘naltirilgan texnologiyalar. Выпуск журнала №-26 Часть–9_Май –2025 25 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida eng asosiy e’tibor energiya samaradorligi va uglerod izlarini kamaytirishga qaratilgan. Elektr mashinalari va yuritm