YANGI ONA TILI DARSLIKLARIDAGI GRAMMATIK MAVZULARNI O’QITISH

Аннотация

This article discusses the process of teaching grammar in native language classes based on new textbooks, the effectiveness of mastering grammatical knowledge through modern methodological approaches and interactive tools. The communicative approach, information and communication technologies (ICT) and integrated learning activities are considered as important factors in teaching grammar. Keywords: grammar, new textbook, methodology, interactive, communicative approach. Mamlakatimizda ta’lim sohasining barcha bosqichlarini zamonaviy talablar asosida tashkil etish yuzasidan turli xil farmon va qarorlar qabul qilindi va bunga asosan deyarli barcha dastur hamda darsliklar asosiga o‘zgartirishlar kiritildi. Bunga sabab bo‘lgan eng katta omil bizning milliy o‘quv dasturimiz xalqaro talablarga hamda chet elning ko‘zga ko‘ringan ta’lim jarayonlari natijalariga tenglasha olmasligi edi Milliy o‘quv dasturini ishlab chiqishga BMTning Bolalar Выпуск журнала №-27 Часть–2_Июнь –2025 203 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT jamg‘armasi (YUNISEF) va AQSh Xalqaro taraqqiyot agentligi (USAID) xalqaro ekspertlari jalb qilindi, dasturning o‘zi Ta’lim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasida bir necha bosqichlarda muhokamadan o‘tdi hamda inspeksiya tomonidan Ta’lim uzluksizligini ta’minlash konsepsiyasiga kiritildi. So‘nggi yillarda til o‘rgatish metodikasida sezilarli o‘zgarishlar sodir bo‘ldi. Xususan, ingliz tilini o‘qitishda yangi darsliklar joriy qilinib, ularda grammatikani o‘rgatish an’anaviy yondashuvlardan zamonaviy va interaktiv metodlarga o‘zgartirildi. Bu o‘zgarishlar o‘quvchilarning til kompetensiyasini rivojlantirishda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. 1. Yangi darsliklardagi grammatik materiallarning xususiyatlari Avvalgi ona tili darsliklari tilning tuzilishiga oid tizimli qoidalar va bu qoidalarning yod olinishini ta’minlovchi mashqlardan iborat edi. Bu holatga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritilgan holda quyidagicha o’zgardi. 1. Darsning (yoki darslar ketma-ketligidan iborat mavzuning) asosiy o‘zagini avvalgidek grammatik qoida emas, balki matn tashkil etadi. Matnlar mavzu, uslub (badiiy, axborot, publitsistik, ilmiy-ommabop va boshqalar) hamda shakl (to’liq matn, infografika, jadvallar, diagrammalar va boshqalar) jihatdan turlicha bo‘lishi mumkin. 2. Mashqlar matn asosida tuzilgan va o‘quvchilarda quyidagi ko‘nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan: — matnni tushunish ko‘nikmalari; — matn yaratish ko‘nikmalari (yozma yoki og’zaki); — tanqidiy va ijodiy fikrlash, shuningdek, tadqiqotchilik ko‘nikmalari; — til qoidalarini o‘zlashtirish. 3. O‘rganiladigan til qoidalari tizimli tarzda (fonetika va leksikologiyadan morfologiya, sintaksis va uslubiyatgacha) emas, balki matnlar asosida (matnda uchrashiga qarab) beriladi. Aksariyat hollarda qoidalar ixcham, ortiqcha terminologiyadan xoli tarzda beriladi. Darsliklar kesimida boshlang‘ich sinflar matematika darsligini oladigan bo‘lsak, avvalgi darsliklardan tubdan farq qiladi desak mubolagʻa boʻlmaydi. Boisi, darslikda berilgan topshiriqlar oʻquvchini nafaqat hisob- kitobga, balki, mavzularni oson anglashga, mantiqiy va tanqidiy fikrlashga undaydi. Darslikda berilgan rasmlar, chizmalar va jadvallar juda ham qiziqarli, shu bilan birgalikda oʻquvchining tushunishi uchun sodda va aniq shaklda berilganligi o‘quvchi Выпуск журнала №-27 Часть–2_Июнь –2025 204 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT hamda pedagoglar uchun qulaylik tug‘diradi. Dunyoning rivojlangan mamalakatlari Finlyandiya, Singapur, Janubiy Koreya, Buyuk Britaniya va milliy tajriba asosida tayyorlangan Milliy oʻquv dasturida ham oquvchining matematik tafakkurini rivojlantirishga e’tiborni qaratilgan. Shuningdek, ilg‘or o‘quv dasturi asosida yaratilgan 1-sinf Matematika darsligida ham ilk bor farzandlarimizni matematik mushohadaga chorlaydigan mashg'ulot va topshiriqlarga keng o‘rin berildi. 2. Kommunikativ yondashuv va integratsiya Grammatik qoidalar nafaqat alohida o‘rgatiladi, balki leksik mavzular bilan uyg‘un holda integratsiyalashgan. Masalan, hozirgi zamoni kundalik ishlar haqida suhbatlashish orqali o‘zlashtiriladi. Bu yondashuv grammatika va lug‘at boyligini bir vaqtning o‘zida rivojlantirishga xizmat qiladi. 3. AKT va interaktiv metodlar Grammatikani tushuntirishda o‘qituvchilar Quizizz, Wordwall, Padlet, Kahoot kabi vositalardan foydalanmoqda. Bular o‘quvchilarda darsga qiziqishni oshirib, mustaqil ishlash, tez fikrlash, tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Masalan, sifat darajalarini o‘rgatishda Wordwall o‘yini orqali ajratish mashqlari bajarilganida o‘quvchilarning ishtiroki 90% gacha oshgani kuzatilgan. 4. Tajriba asosidagi yondashuv Nazorat va eksperimental guruhlarda olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, AKT vositalari yordamida o‘tilgan grammatik darslarda o‘quvchilarning: • mavzuni tushunish darajasi: 87%, • mustaqil fikrlash: 80%, • darsga ishtiroki: 92% bo‘lgan. Bu esa yangi darsliklar va texnologiyalar orqali grammatika o‘rganishni yanada samarali qilish mumkinligini ko‘rsatad