YOSHLAR SOG‘LOM TURMUSH QADRIYATLARINI SHAKLLANTIRISHDA OILA INSTITUTINING TARBIYAVIY FUNKSIYASI (IJTIMOIY-FALSAFIY TAHLIL)

Аннотация

this article explores the role of the family as a key institution of socialization in shaping students’ value-based attitudes toward a healthy lifestyle (HLS). Special attention is given to the importance of family communication, parental role modeling, and intergenerational transmission of values as critical factors influencing the development of self- preserving behavior patterns in the younger generation. Keywords: family, value education, healthy lifestyle, university students, socialization, parental example, intergenerational value transmission, self-preserving behavior, intrafamily interaction, moral guidelines, spirituality, physical activity, proper nutrition. ВОСПИТАТЕЛЬНАЯ ФУНКЦИЯ ИНСТИТУТА СЕМЬИ В ФОРМИРОВАНИИ ЦЕННОСТЕЙ ЗДОРОВОГО ОБРАЗА ЖИЗНИ У МОЛОДЕЖИ (СОЦИАЛЬНО- ФИЛОСОФСКИЙ АНАЛИЗ) Очилова Фаридахон Кудрат кизи Независимый исследователь Наманганского государственного университета ochilova9003@gmail.com Аннотация: в статье рассматривается роль семьи как ключевого института социализации в формировании у студенческой молодежи ценностного отношения к здоровому образу жизни (ЗОЖ). Особое внимание уделяется значению семейного общения, родительского примера и межпоколенческой передачи ценностей как факторов, формирующих у молодого поколения установки на самосохранительное поведение. 112 Ключевые слова: семья, воспитание ценности, здоровый образ жизни, студенческая молодежь, социализация, родительский пример, межпоколенческая трансляция ценностей, самосохранительное поведение, внутрисемейное взаимодействие, нравственные ориентиры, духовность, физическая активность, правильное питание. Sog‘lom avlodni shakllantirish barqaror ijtimoiy taraqqiyotning ajralmas shartidir. Yoshlarning sog‘lig‘i -bu faqat shaxsiy qadriyat emas, balki mamlakat kelajagini, uning intellektual, ijtimoiy va iqtisodiy salohiyatini belgilovchi strategik resurs hisoblanadi. Shu nuqtayi nazardan qaraganda, oilaviy muhitda shakllanadigan turmush tarzi shaxsning har tomonlama – jismoniy, axloqiy va ma’naviy rivojlanishining asosi bo‘lib xizmat qiladi. Aynan oilada mehnatsevarlik, mas’uliyat, muloqot madaniyati, tabiatga hurmat hamda salbiy ijtimoiy hodisalarga nisbatan murosasizlik kabi muhim fazilatlar shakllanadi. Oila nafaqat bolaning jismoniy yashashi va tarbiyasini ta'minlaydi, balki uning axloqiy shakllanish yo‘nalishlarini ham belgilaydi hamda chuqur ichki qarashlari va qadriyatlariga ta’sir ko‘rsatadi. Shaxsiy tanlov, xulq-atvor uslubi, o‘ziga va atrof-muhitga bo‘lgan munosabat, asosan, uyda hukm suruvchi muhitga, avloddan avlodga o‘tadigan axloqiy yo‘nalishlarga bog‘liq bo‘ladi. Bu holat insonning ichki dunyosi bilan uning ijtimoiylashuv sharoitlari o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni tasdiqlaydi: muhit odat, motiv va xulq-atvor modellari shakllanishiga ta’sir qiladi hamda ular asta-sekin ongda hayotiy me’yorlar sifatida mustahkamlanadi. Oilaviy an’analar – bu yoshlarning ijtimoiy munosabatlar borasidagi ilk tajribasi bo‘lib, ular shu orqali jamiyatning axloqiy va madaniy mezonlarini anglay boshlaydilar. Bejizga sharqona madaniyatda oila kichik Vatan, shaxsiy qadriyatlar shakllanadigan muqaddas makon sifatida e’tirof etiladi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev bu borada haqli ravishda shunday ta’kidlaydi: «Oila – jamiyat tayanchi, ma’naviyat beshigi, avlodlar yakdilligining ramzi. Bizning xalqimiz har doim oilani muqaddas qadriyat, barqarorlikning mustahkam asosi deb bilgan»[2]. Ushbu so‘zlar oilaning axloqiy barqarorlik va fuqarolarning uyg‘un rivojlanishidagi o‘ziga xos o‘rnini alohida ta’kidlaydi. Oilaviy muhit yosh avlodning hayotiy yo‘nalishlari va xulq-atvor modellari shakllanishiga beqiyos ta’sir ko‘rsatadi. Aynan oilada sog‘lom turmush tarzining asoslari qo‘yiladi va bu asoslar keyinchalik faol fuqarolik pozitsiyasi, jamiyat oldidagi burch tuyg‘usi hamda shaxsiy kamolotga bo‘lgan barqaror motivatsiyaga aylanadi. Barqaror va sog‘lom oilalar tinchlik va totuvlik hukm suradigan uyg‘un jamiyatni shakllantirishga xizmat qiladi. O‘zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti Islom Abdug‘aniyevich Karimov bu borada shunday degan edi: «Agar xalqimizning tarixiga nazar tashlasak, halollik, rostgo‘ylik, or-nomus, vijdon, rahm- shafqat, mehnatsevarlik kabi eng muhim qadriyatlar, eng avvalo, oilada shakllanganini ko‘ramiz»[3]. Bugungi kunda oilada sog‘lom turmush tarziga amal qilinishi yoshlarning boy ma’naviy meros va madaniyatga bo‘lgan qiziqishini oshirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu jihatni inobatga olgan holda, davlat sog‘lom oilaviy muhitni shakllantirish va takomillashtirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratmoqda. Chunki turmush tarzi jamiyatning iqtisodiy, siyosiy, ijtimoiy hamda ma’naviy-madaniy taraqqiyotini aks ettiradi va oiladagi ichki muhitni sog‘lomlashtirishda muhim omil hisoblanadi. Xalqimizda bekorga «Sog‘lom tanada – sog‘lom aql» degan maqol aytilmagan. Har bir inson tushunadiki, faqat sog‘lom bo‘lgan taqdirdagina 113 samarali mehnat qilish, ijodiy faoliyat yuritish, ovqatdan zavqlanis