O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA YASHIL MOLIYAVIY VOSITALARNI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI

Аннотация

Mazkur hujjat O‘zbekistonda yashil moliyaviy vositalarning rivojlanish holatini, mavjud muammolarini va istiqbollarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda yashil moliya vositalari, xususan yashil obligatsiyalar va yashil kreditlarning huquqiy, institutsional va iqtisodiy asoslari tahlil qilinadi. Shuningdek, xalqaro tajriba asosida O‘zbekistonda ularni joriy etish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqiladi. Kalit so‘zlar:Yashil moliya, yashil obligatsiyalar, yashil kreditlar, ekologik investitsiyalar, barqaror rivojlanish, O‘zbekiston moliya bozori, yashil iqtisodiyot, xalqaro moliyaviy institutlar, ESG tamoyillari, iqlim moliyasi. Global iqtisodiy barqarorlik atrof-muhitni muhofaza qilish va ekologik xavfsizlikka asoslangan moliyaviy mexanizmlarni joriy etishni talab qilmoqda. Yashil moliya bu yo‘nalishda asosiy vositalardan biri hisoblanadi. O‘zbekiston ham 2022–2026 yillarga mo‘ljallangan Yashil iqtisodiyot strategiyasini qabul qilgan. Ushbu hujjat yashil moliyaviy vositalarning rivojlanish istiqbollarini tahlil qiladi. Ushbu grafikda 2015 yildan 2021 yilgacha bo‘lgan davrda dunyo bo‘yicha chiqarilgan yashil obligatsiyalar hajmining dinamikasi tasvirlangan. Ma’lumotlarga ko‘ra, 2015 yilda bozor hajmi 42 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo‘lsa, 2021 yilda bu ko‘rsatkich 489 milliard dollarga yetgan. Bu 6 yil ichida qariyb 11 barobar o‘sishni anglatadi. Bu o‘sish quyidagi omillar bilan izohlanadi:  Global iqlim siyosatining kuchayishi (Parij kelishuvi, ESG talablar)  Markaziy banklar va hukumatlar tomonidan yashil moliyani qo‘llab-quvvatlash  Investorlar orasida ekologik loyihalarga bo‘lgan talabning oshishi 10 Yashil obligatsiyalar bozori global miqyosda jadal sur’atlar bilan o‘sib bormoqda. Bu tendensiya O‘zbekiston uchun ham istiqbolli yo‘nalish bo‘lib, milliy fond bozori doirasida yashil obligatsiyalar chiqarish imkoniyatlari mavjudligini ko‘rsatadi. O‘zbekistonda yashil moliyaning holati O‘zbekistonda hali yashil obligatsiyalar chiqarilmagan. Yashil kreditlar faqat ayrim xalqaro tashkilotlar hamkorligida berilgan. Qonunchilik faqat strategik hujjatlar bilan cheklangan bo‘lib, amaliy mexanizmlar yo‘q. Mazkur grafikda 2018 yildan 2022 yilgacha bo‘lgan davrda O‘zbekistonda xalqaro yoki davlat ishtirokida moliyalashtirilgan yashil loyihalarga ajratilgan kreditlar hajmi ko‘rsatilgan. Bu ko‘rsatkich 2018 yildagi 50 mln dollardan 2022 yilda 160 mln dollargacha oshgan. Ya’ni, 4 yil davomida uch baravar o‘sish kuzatilgan. Bu o‘sishga quyidagilar ta’sir qilgan:  UNDP, ADB, GCF kabi xalqaro institutlar bilan hamkorlikda loyihalarning ko‘payishi  Qishloq xo‘jaligi, energetika va suv resurslari kabi tarmoqlarda ekologik yo‘nalishdagi kredit liniyalarining ochilishi  Yashil iqtisodiyot strategiyasi qabul qilinishi (2022–2026) Biroq quyidagi muammolar mavjud:  Bu kreditlar asosan tashqi grantlar yoki xorijiy tashkilotlar mablag‘lari hisobiga moliyalashtirilmoqda  Tijorat banklarida mahalliy darajadagi ekologik kredit mahsulotlari yetarli emas  Yashil kreditlar uchun foiz stavkalari bo‘yicha davlat tomonidan rag‘batlantirish mexanizmlari mavjud emas O‘zbekistonda yashil kreditlash sohasi rivojlanmoqda, lekin u ko‘proq tashqi moliyalashtirishga tayanmoqda. Ichki moliya bozori ishtirokchilari, xususan tijorat banklari, bu jarayonga faolroq jalb etilishi kerak. Rivojlantirish bo‘yicha takliflar - Yashil moliya to‘g‘risidagi qonunni ishlab chiqish - Markaziy bank tomonidan yashil obligatsiyalar uchun reglamentlar joriy etish - Tijorat banklari uchun imtiyozli moliyalashtirish mexanizmlarini yaratish 11 - Aholi va tadbirkorlar o‘rtasida moliyaviy savodxonlikni oshirish - Xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni kengaytirish Xulosa Yashil moliyaviy vositalar O‘zbekiston iqtisodiyotida ekologik va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash uchun katta imkoniyatlarga ega. Bu yo‘nalishda davlat siyosati, bank sektori va xalqaro institutlar o‘rtasida hamkorlik muvofiqlashtirilgan holda yo‘lga qo‘yilishi zarur.