АКАДЕМИК ХОДЖИ-АКБАР РАҲМОНҚУЛОВНИНГ ЎЗБЕКИСТОН КОНСТИТУЦИЯСИ ЛОЙИҲАСИНИ ИШЛАБ ЧИҚИШДАГИ РЎЛИ

Аннотация

This article discusses the participation of the member of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan, Doctor of Law, Professor, and scientist Hojiakbar Rahmonkulov in the Constitutional reforms and his contribution to the formation of the foundations of a legal state. The article also discusses H. Rahmonkulov's work "Humanitarian State Constitution". This work is devoted to the second section of the Constitution, the Basic Law of the Republic of Uzbekistan, on "Fundamental Rights, Freedoms and Duties of Man and Citizens". The work briefly focuses on information on human rights and freedoms in historical and contemporary international documents. Keywords: Constitution, human rights, legal education, scientist, civil society, society and individual МУҲОКАМА ВА ТАҲЛИЛ Инсон ҳуқуқларининг асосий кафолати бўлмиш, олий юридик кучга эга бўлган қонунимиз Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 1992-йил 8- декабрда қабул қилинган. Бу шунчаки оддий пайдо бўлиб қолмаган. Конституциянинг яратилиши жуда катта вақт, меҳнат, фикр-мулоҳаза, хаоқимизнинг асрлар давомида шаклланган миллий қадриятларимимз маҳсули. Ўзбекистон Республикаси амалдаги Конституциясининг яратилиши тарихи жуда эътиборли ходисалар ҳамда жараѐнларга бой. Конституция (лотинча “Constitution” – тузилиш, тузук) – давлатнинг асосий қонуни. У давлат тузилишини, ҳокимият ва бошқарув органлари тизимини, уларнинг ваколати ҳамда шакллантирилиш тартиби, сайлов тизими, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари, жамият ва шахснинг ўзаро муносабатлари, шунингдек, суд тизимини ҳамда давлат ва жамиятнинг ўзаро муносабатларини белгилаб беради. Выпуск журнала №-27 Часть–2_Июнь –2025 289 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг яратилиши халқимизнинг мустақиллик сари узоқ йўлдаги изланишлари натижаси эканлигини хеч ким инкор этмайди. Ўзбекистон Республикаси Конститутсияцси лойиҳаси Муқаддима, “Асосий принсипцлар”, “Инсон ва фуқароларнинг асосий ҳуқуқлари, эркинликлари ва бурчлари”, “Жамият ва шахс”, “Ма’мурий-ҳудудий ва давлат тузилиши”, “Давлат ҳокимиятининг ташкил этилиши”, “Конститутсияцга ўзгартириш киритиш тартиби” деб номланган 6 та бўлим, 26 та боб, 128 моддани ўз ичига олган эди. Халқимиз Конститутсияцмизни қабул қилиниши орқали дунё ҳамжамиятига ўзининг умуминсоний қадриятларга содиқ эканлигини намоён қилди. Ушбу умуминсоний қадриятларнинг диққат марказида инсон, унинг ҳаёти, эркинлиги, шаъни, қадр-қиммати ва бошқа дахлсиз ҳуқуқларини та’минлаш давлатимиз олдидаги олий мас’улият эканлиги Конститутсияцмизнинг асосий ғояси сифатида танлаб олинди. Конститутсияцмизнинг барча тамойиллари, аввало, инсон ва фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишга қаратилган бўлиб, давлатнинг мажбурияти ушбу ҳуқуқ ва эркинликларни та’минлашда акс этади. Ана шу Конституция лойиҳасини тайёрлашда Академик Ходжи-Акбар Раҳмонқуловнинг ўрни жуда катта. Ўзбекистон Республикасининг Конституциясини яратиш борасидаги энг муҳим қадамлардан бири 1990 йил 21 июн куни Ўзбекистон Республикасининг Биринчи Президенти Ислом Каримов раислигида давлат арбоблари, депутатлар ва мутахассислардан иборат 64 нафар аъзодан иборат Конституциявий комиссиянинг тузилиши бўлган. Бу ўринда мазкур кенгаш таркибида Ўзбекистон Республикасининг Президенти Шавкат Миромонович Мирзиѐев ҳам бўлганлиги ҳамда қомусимизнинг яратилиши ишларига жуда катта ҳисса қўшганлиги алоҳида эътиборга лойиқ. Ушбу комиссия томонидан 2 йилдан кўпроқ вақт давомида олиб борилган меҳнат натижасида мамлакатимиз Конституцияси лойиҳаси тайѐрланган Комиссия таркибида Устоз академик Ходжи-Акбар Раҳмонқулов ҳам бўлган. У 1990-1992 йилларда Конституциявий Выпуск журнала №-27 Часть–2_Июнь –2025 290 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT комиссиянинг аъзоси бўлган ва Ўзбекистон Республикаси Конституцияси лойиҳасининг “Жамият ва шахс” бўлимини ишлаб чиқувчи ишчи гуруҳининг раҳбари лавозимида фаолият олиб борган. 1990 йилда унга “Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган фан арбоби” фахрий унвони берилди. 1991 йил февраль ойида Ходжи-Акбар Рахмонқулович Ўзбекистон Республикаси Президентининг Давлат маслаҳатчиси лавозимига таклиф қилинган эди. Унинг ана шу лавозимда ишлаш даври республикамиз ҳаётидаги улкан тарихий воқеаларга тўғри келди. Ўзбекистон ўзини суверен давлат деб эълон қилди, республиканинг мустақил давлат сифатидаги ҳуқуқий мақомини аниқлаш тўғрисидаги масала пайдо бўлди, Ўзбекистоннинг ижтимоий тизими ва давлат қурилиши ривожининг сифат жиҳатидан янги босқичини инобатга олган ҳолда Ўзбекистон Конституциясини ишлаб чиқиш, шунингдек янги сиёсий шароитда бошқа суверен республикалар билан ўзаро муносабатларининг ҳуқуқий асосларини аниқлаш тўғрисидаги масала кўндаланг бўлди. Ходжи-Акбар Рахмонқулович бу даврда “Иттифоқ шартномаси” лойиҳасини тайёрлаш ва муҳокама қилишда бевосита иштирок этди. Мазкур лойиҳа узил-кесил вариантида “Суверен давлатлар шартномаси” деб атала бошлади, лекин 1991 йил 19 августдаги фитна ва ундан кейинги маълум воқеалар туфайли у имзоланмасдан қолди. Х.Рахмонқулов Конституциявий комиссиянинг аъзоси