SON SO’Z TURKUMINI O‘QITISHGA DOIR METODIK TAVSIYALAR

Аннотация

This article presents methodological recommendations for effectively teaching numeral parts of speech in the educational process. It explores both traditional and interactive methods, including the newly proposed “Animated Numbers” technique, which helps students grasp the grammatical and semantic features of numerals more easily. These strategies aim to enhance students’ analytical thinking, creativity, and active participation during lessons. Keywords: numerals, teaching methodology, interactive method, educational technology, grammar instruction, personification, language teaching. Аннотация: В статье представлены методические рекомендации по эффективному обучению числительным как части речи в учебном процессе. Рассматриваются как традиционные, так и интерактивные методы, включая новый подход «Ожившие числа», способствующий лучшему усвоению грамматических и семантических особенностей числительных. Предлагаемые Выпуск журнала №-27 Часть–3_Июнь –2025 59 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT методы направлены на развитие аналитического мышления, творческого подхода и активного участия учащихся на уроках. Ключевые слова: числительные, методические рекомендации, интерактивный метод, образовательные технологии, грамматический анализ, персонификация, обучение языку. Oʻzbek tilshunosligida soʻz turkumlari orasida sonlar muhim oʻrin tutadi. Ular predmetlarning miqdorini, tartibini bildiradi va gapda asosan aniqlovchi yoki toʻldiruvchi vazifasini bajaradi. Son soʻz turkumining grammatik xususiyatlarini, turlari va ularning qoʻllanishini oʻrganish, maktab oʻquvchilari til madaniyatini shakllantirishda, matematik fikrlashni rivojlantirishda katta ahamiyatga ega. Shu boisdan, sonlarni oʻrgatishda zamonaviy pedagogik yondashuvlardan samarali foydalanish zarur. Son soʻz turkumining nazariy asoslarini oʻrgatish. Sonlar haqida dastlabki tushunchani shakllantirish uchun quyidagilar e’tiborga olinadi: I. Sonlarning ta’rifi: Son – predmetlarning miqdori, tartibi, ulushini bildiruvchi mustaqil soʻz turkumi. II. Sonlarning turlari: a) Miqdor sonlar: sanoq sonlar, dona sonlar, chama sonlar, jamlovchi sonlar, taqsim sonlar, kasr sonlar. b) Tartib sonlar. Bu tushunchalarni ta’lim jarayonida vizual materiallar, misollar, jadval va diagrammalar orqali tushuntirish tavsiya etiladi. Darsda foydalaniladigan metod va usullar. Sonlarni oʻqitishda quyidagi interfaol metod va usullar samaradorlikni oshiradi: a) Kuzatish va taqqoslash usuli.Oʻquvchilarga ikki yoki undan ortiq son turlarini solishtirish topshiriqlari beriladi. b) Amaliy mashqlar metodi. Sonlar ishtirok etgan gaplarni toʻgʻri tuzish. Sonlarni aniqlab, ularni turlariga ajratish mashqlari. Выпуск журнала №-27 Часть–3_Июнь –2025 60 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT d) Loyihaviy metod. Oʻquvchilar “Hafta davomida nimalarni necha marta bajarding?” mavzusida bir-birlariga hisobot topshirishadi. Bu orqali sonlarning nutqdagi amaliy vazifasi mustahkamlanadi. “Jonlangan Sonlar” metodi. Yangi interaktiv yondashuv – sonlarni personajlashtirish asosida oʻrgatish. Bu metod konstruktivizm (bilimni o‘quvchining shaxsiy tajribasi orqali shakllantirish) va dramatik o‘yin texnologiyalariga asoslanadi. Unda sonlar real hayotdagi jonli personajlarga aylantiriladi, ya’ni sonlarning har biri o‘z xarakteri, vazifasi, hatto “tili” bilan jonlantiriladi. Bu orqali sonlar mavzusi o‘quvchi xotirasiga hissiy, tasviriy va nutqiy darajada kuchliroq singadi. Metod g‘oyasi: Sonlar – bu tirik personajlar, ularning o‘z rollari va vazifalari bor. Har bir son turi (miqdor, tartib, jamlovchi va h.k.) sahna yoki ssenariy asosida jonlanadi. 1. Tayyorgarlik bosqichi. O‘qituvchi har bir son turiga oid maxsus "xarakter" kartalarini tayyorlaydi: Masalan, miqdor son (Besh): “Men Beshman. Mening vazifam – nechta narsa borligini aytish.” Tartib son (Uchinchi): “Men – Uchinchi. Men kim qachon kelishini ko‘rsataman.” Jamlovchi son (Ikkov): “Men – Ikkovman. Men ikki kishini bitta guruhga jamlayman.” Taxminiy son (Yuzga yaqin): “Men – Yuzga yaqinman. Men aniq emasman, faqat taxmin qilaman.” 2. Dramatizatsiya. O‘quvchilar kichik guruhlarga bo‘linadi. Har bir guruh bir turdagi son rolini o‘ynaydi. Ular berilgan matn asosida yoki o‘qituvchining savollariga o‘z rollari orqali javob berishadi. Masalan, o‘qituvchi: “Agar bir sinfda necha kishi borligini ko‘rsatish kerak bo‘lsa, kim gapiradi?” “Besh” chiqadi: “Bu mening vazifam! Beshta o‘quvchi bor!” Выпуск журнала №-27 Часть–3_Июнь –2025 61 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT 3. "Sonlar sarguzashti" mini-sahna. O‘quvchilar o‘zlari sonlar haqida kichik sahna yozadi: biron bir muammo (masalan, bayramga nechta odam keladi, ularni qanday navbat bilan kirgizamiz) va har xil sonlar o‘z vazifasi bilan muammoni hal qiladi. Bu jarayonda o‘quvchi sonlarning leksik ma’nosini, grammatik funksiyasini, turlarini hamda gapdagi o‘rnini chuqurroq anglaydi. Ushbu metodning ustunliklari: Ustunliklar Tavsifi Kreativlik Sonlar haqida kutilmagan yondashuv orqali qiziqish ortadi Xotirada uzoq vaqt saqlanadi Per