VOLONTYORLIK – FUQAROLIK JAMIYATINING AJRALMAS BO‘LAGI

Аннотация

Volontyorlik – fuqarolik jamiyatining ajralmas bo‘lagi sifatida qaraladigan ijtimoiy hodisa bo‘lib, bugungi globallashuv jarayonida davlat va jamiyat o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytiruvchi eng muhim omillardan biriga aylanmoqda. Ushbu maqolada volontyorlik faoliyatining mazmun-mohiyati, u orqali fuqarolik ongining shakllanishi, ijtimoiy mas’uliyat hissining ortishi va jamiyatdagi birdamlik tamoyillarining mustahkamlanishi masalalari keng yoritiladi. Shuningdek, volontyorlikning yoshlar tarbiyasidagi o‘rni, ta’lim muassasalarida uni rivojlantirish imkoniyatlari, O‘zbekistonda bu borada yaratilayotgan tashkiliy-huquqiy asoslar va xalqaro tajribalar asosida takomillashtirish yo‘nalishlari muhokama etiladi. Maqolada ko‘ngillilik harakatlarining jamiyatda ijtimoiy barqarorlik va fuqarolik institutlari rivojiga qo‘shayotgan hissasi nazariy va amaliy jihatdan asoslab berilgan. Kalit so‘zlar: Volontyorlik, fuqarolik jamiyati, ko‘ngilli faoliyat, ijtimoiy mas’uliyat, fuqarolik ong, yoshlar tarbiyasi, ijtimoiy faollik, jamiyat birdamligi, fuqarolik tashabbuslari, hamkorlik madaniyati. Bugungi kunda volontyorlik faoliyati dunyoning deyarli barcha mamlakatlarida fuqarolik jamiyatining muhim instituti sifatida e’tirof etilmoqda. Chunki ko‘ngilli asosda amalga oshiriladigan bu faoliyat nafaqat muhtojlarga yordam berish, balki jamiyatdagi insonlar o‘rtasidagi mehr-oqibat, hamjihatlik va ijtimoiy birdamlik tuyg‘ularini mustahkamlashda muhim vosita hisoblanadi. Volontyorlik – bu ma’lum moddiy manfaat evaziga emas, balki insoniylik, halollik, ezgulik, fidoyilik kabi oliy qadriyatlarga tayanib amalga oshiriladigan faoliyatdir. Ayniqsa, rivojlanayotgan davlatlar, jumladan, O‘zbekiston uchun volontyorlik faoliyatini rivojlantirish jamiyatda fuqarolik ongini shakllantirish, ijtimoiy faollikni kuchaytirish Выпуск журнала №-28 Часть–4_Июнь –2025 226 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT va aholining turli qatlamlarini umumiy ezgu maqsadlarga safarbar qilishda g‘oyat katta ahamiyat kasb etadi. So‘nggi yillarda mamlakatimizda ko‘ngilli yoshlar harakati, ijtimoiy loyihalar, ekologik tashabbuslar, xayriya tadbirlari, yoshlar yetakchiligi kabi ko‘plab ijtimoiy faoliyatlarda volontyorlik kuchli vosita sifatida namoyon bo‘lmoqda. Ayniqsa, pandemiya davrida yuzlab volontyor yoshlar yurtimizda beminnat xizmat qilgani volontyorlikning ijtimoiy hayotdagi zarurligini yaqqol isbotladi. Volontyorlik orqali yoshlar jamoatchilik faoliyatiga jalb qilinadi, ularda tashabbuskorlik, mas’uliyatlilik, hamjihatlik, rahm-shafqat va liderlik kabi fazilatlar shakllanadi. Bu esa fuqarolik jamiyatining negizi bo‘lgan mustaqil fikrlovchi, faol pozitsiyaga ega bo‘lgan fuqaroni tarbiyalashga xizmat qiladi. Shuning uchun volontyorlik faqat ijtimoiy yordam shakli emas, balki fuqarolik jamiyati institutlarining rivojlanishida hal qiluvchi kuchlardan biri sifatida qaralishi lozim. Mamlakatimizda bu borada qonunchilik asoslari yaratilmoqda, “Volontyorlik faoliyati to‘g‘risida”gi qonun loyihasi, yoshlar tashkilotlari, ta’lim muassasalarida ijtimoiy loyihalarning kengayishi bu sohaning istiqbolli rivojlanishidan dalolat beradi. Ana shunday sharoitda volontyorlik faoliyatini ilmiy-nazariy asoslash, uni yoshlar tarbiyasi va jamiyat taraqqiyoti kontekstida chuqur tahlil qilish dolzarb vazifadir. Volontyorlik faoliyati bugungi kunda butun dunyoda fuqarolik jamiyatining muhim elementi sifatida e’tirof etilmoqda. Ko‘ngilli faoliyat jamiyatda ijtimoiy birdamlik, fuqarolik mas’uliyati va o‘zaro yordamlashuv tamoyillarini mustahkamlashga xizmat qiladi. Bu faoliyat odatda ijtimoiy, madaniy, ekologik, ta’limiy, sog‘liqni saqlash, xayriya va boshqa jamoatchilik sohalarini qamrab olib, fuqarolarning o‘z ixtiyori bilan va beminnat asosda faoliyat yuritishiga asoslanadi. Volontyorlik nafaqat yordam shakli, balki fuqarolarning ijtimoiy hayotda bevosita ishtirokini ta’minlovchi mexanizm bo‘lib xizmat qiladi. U orqali insonlarda mehr- oqibat, vatanparvarlik, tashabbuskorlik va mas’uliyatlilik kabi ijtimoiy fazilatlar shakllanadi. Fuqarolik jamiyati deganda jamiyatdagi turli ijtimoiy qatlamlar va guruhlarning davlatdan mustaqil faoliyat yuritish tizimi tushuniladi. Bunda jamoat Выпуск журнала №-28 Часть–4_Июнь –2025 227 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT birlashmalari, notijorat tashkilotlar, mahalliy hamjamiyatlar, ommaviy axborot vositalari bilan bir qatorda volontyorlik faoliyati ham muhim rol o‘ynaydi. Zero, volontyorlik faqat yordam ko‘rsatish vositasi emas, balki fuqarolarning o‘z hayoti va jamiyatdagi o‘rni haqida ongli yondashuv bilan qaror qabul qilishi, jamiyat muammolariga befarq bo‘lmasligi, ijtimoiy hayotda faol ishtirok etishi uchun rag‘batlantiruvchi omildir. Bu esa fuqarolik jamiyatining eng muhim ko‘rsatkichlaridan biridir. Ayniqsa, yoshlar orasida volontyorlik harakatlarini keng yoyish orqali ularda ijtimoiy faollik, tashabbuskorlik, ijtimoiy adolatga intilish va ijtimoiy mas’uliyat hissi kuchayadi. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda volontyorlik harakati rivojlanish