Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ZAHIRIDDIN MUHAMMAD BOBUR DEVONLARI VA ULARDAGI ADABIY JANRLAR
ULARDAGI ADABIY JANRLAR · Akbarova Maftunaxon Iqboljon qizi
Современное образование и развитие · 2025
Аннотация
Ushbu maqolada Zahiriddin Muhammad Boburning adabiy merosi, xususan, uning devonlari va ularda qo‘llangan adabiy janrlar tahlil qilinadi. Bobur she’riyatining badiiy xususiyatlari, janr jihatlari hamda o‘zbek va fors-tojik adabiyotiga qo‘shgan hissasi yoritiladi. Shuningdek, g‘azal, ruboiy, tuyuq kabi janrlar misolida Bobur ijodining badiiy yuksakligi va tarixiy ahamiyati o‘rganiladi. Tadqiqot davomida Bobur devonining poetik tuzilishi, uslubiy yondashuvlari hamda shoirning ichki kechinmalari badiiy tasvir vositalari orqali ochib beriladi. Kalit so‘zlar:Zahiriddin Muhammad Bobur, devon, adabiy janrlar, g‘azal, ruboiy, tuyuq, she’riyat, o‘zbek adabiyoti, fors-tojik adabiyoti, badiiy meros. Zahiriddin Muhammad Bobur nafaqat yirik davlat arbobi va sarkarda, balki buyuk shoir va adib sifatida ham jahon madaniyati tarixida chuqur iz qoldirgan shaxsdir. Uning adabiy merosi, xususan, she’riy devonlari turkiy va forsiy tillarda bitilgan bo‘lib, o‘z davrining eng yetuk poetik namunalaridan sanaladi. Bobur o‘z she’rlarida o‘ziga xos uslub, chuqur ma’no va badiiy ifodaviylikni mujassam etgan. U ijodida g‘azal, ruboiy, tuyuq kabi an’anaviy janrlarga murojaat qilgan holda ularni yangi ruhda talqin etgan. Boburning adabiy merosini o‘rganish orqali nafaqat shoir sifatidagi qirralarini, balki o‘z davrining ijtimoiy-ma’naviy hayotini ham anglash mumkin. Ushbu maqolada Bobur devonlaridagi adabiy janrlar va ularning poetik xususiyatlari tahlil qilinadi. Zahiriddin Muhammad Bobur o‘z davrining yirik shoirlaridan biri bo‘lib, adabiyotga g‘oyat boy va sermazmun devonlarni meros qilib qoldirgan. U ijodida turkiy (eski o‘zbek) va forsiy tillardan foydalanib, ikki tilda ham yuksak badiiy Выпуск журнала №-28 Часть–5_Июнь –2025 332 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT asarlar yaratgan. Bobur devoni o‘z davrining eng mukammal adabiy namunalaridan biri bo‘lib, unda ko‘plab adabiy janrlar mujassam. Bobur devonida eng ko‘p uchraydigan janrlardan biri bu g‘azaldir. G‘azallari orqali shoir muhabbat, sadoqat, hayot, kechinmalar, ayriliq va visol kabi mavzularni chuqur falsafiy va lirikk ruhda ifodalagan. Uning g‘azallari yuqori badiiy did, nozik tasvir va sodda xalqchil tilda yozilgani bilan ajralib turadi. Bobur ijodida ruboiy janri ham muhim o‘rin egallaydi. Ruboiylarida u qisqa va lo‘nda shaklda hayotiy falsafalarni, shaxsiy kuzatishlarini, ijtimoiy fikrlarini bayon etgan. Bu janr orqali shoir o‘zining zukko aql-idrokini va chuqur tafakkurini namoyon qilgan. Yana bir e’tiborga loyiq janr bu – tuyuqdir. Tuyuq – to‘rt misradan iborat, qat’iy qofiya tartibiga ega bo‘lgan an’anaviy janr bo‘lib, Bobur bu shakl orqali ham o‘z fikrlarini sermazmun tarzda ifodalagan. Tuyuqlarida u ko‘pincha hikmatli fikrlar, xalqona donolik va hayotiy mulohazalarga urg‘u bergan. Boburning forsiy tilda yozilgan asarlari ham badiiy jihatdan yuksak baholanadi. Uning forscha g‘azallari Sharq poetikasining eng nozik mezonlariga asoslangan bo‘lib, bu asarlar Boburning ikki tilli ijodkor sifatidagi salohiyatini ko‘rsatadi. Bobur she’riyatida marsiya, qit’a, mustazod kabi janrlar ham uchraydi. Har bir janrda shoir o‘zining ichki kechinmalari, tarixiy voqealarga munosabati yoki falsafiy qarashlarini ifodalashga harakat qilgan. Boburning adabiy merosida shoir sifatidagi nozik didi, hayotni chuqur idrok etishi, xalqona ruhda yozish qobiliyati hamda turkiy adabiyotga bo‘lgan sadoqati yaqqol namoyon bo‘ladi. U o‘z devonida o‘zbek she’riyatining rivojiga ulkan hissa qo‘shgan va keyingi avlod shoirlari uchun mustahkam zamin yaratgan. Bobur she’riyati nafaqat adabiy janrlar xilma-xilligi bilan, balki badiiy ifoda vositalarining boyligi, poetik obrazlarning teranligi bilan ham ajralib turadi. U o‘z g‘azallarida tashbeh, isti’ora, tazod, mubolag‘a kabi badiiy san’at vositalaridan mohirlik bilan foydalangan. Masalan, ko‘z va dil obrazlari orqali sevgining qudrati, Выпуск журнала №-28 Часть–5_Июнь –2025 333 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT zohiriy va botiniy go‘zallik kabi mavzular talqin qilinadi. Bu esa Bobur she’rlarini o‘quvchida kuchli hissiy ta’sir uyg‘otadigan badiiy asarlarga aylantirgan. Bobur shoir sifatida nafaqat lirika bilan cheklanib qolmagan, balki ijtimoiy mavzularga ham murojaat qilgan. U ba’zan zamonasining illatlarini, nodonlikni, adolatsizlikni tanqid qilgan. Bu jihatdan uning she’riyati faqatgina go‘zallikni madh etuvchi emas, balki teran fikr va hayotiy haqiqatlarni yorituvchi adabiy manba bo‘lib xizmat qiladi. Bobur devonidagi she’rlar orqali shoirning shaxsiy kechinmalari, hayoti va ichki olami ochiladi. Ayniqsa, muhojirlikdagi hayoti, Vatanga bo‘lgan sog‘inch, yor va yurt dardini badiiy tasvirlashda u o‘ziga xos samimiylik bilan ajralib turadi. Bu holat uning she’riyatini faqat tarixiy emas, balki zamonaviy o‘quvchi uchun ham dolzarb va ta’sirchan qiladi. Boburning adabiy uslubi, ayniqsa, Alisher Navoiy an’analariga sodiqligi bilan e’tiborga loyiq. U Navoiy ijodini chuqur o‘rgangan va uni davom ettirgan shoirlardan biri hisoblanadi. Ammo Bobur o‘zining ichki ol
Доказательный фрагмент
«Ushbu maqolada Zahiriddin Muhammad Boburning adabiy merosi, xususan, uning devonlari va ularda qo‘llangan adabiy janrlar tahlil qilinadi.»
Образец извлечения
Демо-превьюUshbu maqolada Zahiriddin Muhammad Boburning adabiy merosi, xususan, uning devonlari va ularda qo‘llangan adabiy janrlar tahlil qilinadi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Просмотров
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- devon, g‘azal, adabiy janrlar, she’riyat, o‘zbek adabiyoti, Zahiriddin Muhammad Bobur, ruboiy, tuyuq, badiiy meros., fors-tojik adabiyoti
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025