O’ZBEKISTON SHAROITIDA VINO ISHLAB CHIQARISHGA MOS UZUM NAVLARI VA VINO ISHLAB CHIQARUVCHI KORXONALAR FAOLIYATINING TAHLILI

Аннотация

Mazkur maqolada O‘zbekiston sharoitida vino ishlab chiqarish uchun mos bo‘lgan uzum navlari, vino ishlab chiqaruvchi korxonalar soni va ularning 2024-yildagi ishlab chiqarish hajmi ilmiy tahlil qilinadi. Hududlar kesimida korxonalar soni va ularning faoliyat yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan, vino ishlab chiqarish hajmining o‘sish dinamikasi grafik va jadvallar asosida yoritilgan. Kalit so‘zlar: Uzum navlari, vino ishlab chiqarish, vino zavodlari, O‘zbekiston agroiqtisodiyoti, 2024 yil statistikasi. Аннотatsiя: В данной статье проведён научный анализ сортов винограда, пригодных для виноделия в условиях Узбекистана, а также количества винодельческих предприятий и объёма их производства на 2024 год. Рассмотрена деятельность предприятий по регионам, представлены таблицы и графики роста объёмов производства вина. Ключевые слова: Сорта винограда, производство вина, винодельческие предприятия, агроэкономика Узбекистана, статистика 2024 года. Annotation: This article presents a scientific analysis of grape varieties suitable for winemaking in Uzbekistan, as well as the number of wineries and their production volume for the year 2024. The activities of enterprises are reviewed by region, and the growth dynamics of wine production are illustrated using tables and graphs. Keywords: Grape varieties, wine production, winemaking enterprises, Uzbekistan agro-economy, 2024 statistics. Выпуск журнала №-28 Часть–3_Июнь –2025 153 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT O‘zbekiston uzumchilik va vinochilikda boy tarixiy merosga ega davlatlardan biridir. Arxeologik va tarixiy manbalarga ko‘ra, Markaziy Osiyoda, xususan, O‘zbekiston hududida uzum yetishtirish va vino tayyorlash qadim zamonlardan beri mavjud bo‘lgan. Mamlakatning turli agroiqlim zonalari – tog‘oldi, vodiy, cho‘l va yarim cho‘l mintaqalari – turli xil uzum navlarini yetishtirishga qulay sharoit yaratadi. Bu esa nafaqat yangi uzum iste’moli, balki uni qayta ishlash orqali vino mahsulotlarini ishlab chiqarish imkonini ham beradi. Bugungi kunda O‘zbekistonda vinochilik sohasi nafaqat ichki bozorni ta’minlash, balki eksport salohiyatini oshirishda ham muhim o‘rin egallamoqda. Xususan, vino ishlab chiqarish uchun xomashyo bo‘lgan texnik uzum navlarini tanlash va ulardan samarali foydalanish sanoat rivojida muhim bosqich sanaladi. Vino ishlab chiqarish jarayoni uzum navining sifatiga, shakar va kislotalilik miqdoriga, hududning agroklimatik sharoitiga bevosita bog‘liqdir. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda vino sanoatini rivojlantirish bo‘yicha davlat dasturlari amalga oshirilmoqda. Texnik uzum plantatsiyalarini ko‘paytirish, yangi texnologiyalarni joriy etish va mahalliy vino brendlarini xalqaro bozorlarga chiqarish borasida muhim qadamlar tashlanmoqda. Ushbu maqolada aynan O‘zbekiston sharoitida vino ishlab chiqarish uchun mos bo‘lgan uzum navlari, vino ishlab chiqaruvchi korxonalar soni va ularning 2024- yildagi ishlab chiqarish hajmi ilmiy asosda tahlil qilinadi. Jadval va grafiklar asosida sohaning bugungi holati va rivojlanish istiqbollari yoritiladi. Vino mahsulotlarining sifati, ta’mi va kimyoviy tarkibi asosan ishlatiladigan uzum naviga bog‘liq. Vino tayyorlashda texnik navlar deb ataluvchi maxsus uzum turlari qo‘llaniladi. Bu navlar tarkibida shakar, organik kislotalar, fenolik birikmalar va aromatik moddalarning optimal nisbati mavjud bo‘ladi. O‘zbekistonda vino ishlab chiqarish uchun mahalliy hamda xorijiy kelib chiqishga ega uzum navlaridan keng foydalaniladi. Texnik uzum navlari ikki asosiy guruhga bo‘linadi: oq vino uchun va qizil vino uchun navlar. Oq vinolar asosan engil, mevali va kislotali bo‘lsa, qizil vinolar Выпуск журнала №-28 Часть–3_Июнь –2025 154 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT taninli, chuqur rangli va murakkab ta’mga ega bo‘ladi. Bunday farqlar uzum navlarining fenolik tarkibi, po‘stloq qalinligi va fermentatsiya uslubiga bog‘liqdir. O‘zbekistonning tog‘oldi hududlari, ayniqsa Parkent, Samarqand, Farg‘ona va Buxoro viloyatlari, uzum yetishtirish uchun eng qulay agroiqlim sharoitlariga ega. Bu hududlarda o‘sadigan uzum navlari vinochilik sanoati uchun asosiy xomashyo manbai hisoblanadi. So‘nggi yillarda mahalliy navlar bilan bir qatorda xorijiy navlar – xususan, Rkatsiteli, Chardonnay, Saperavi, Pinot Noir kabi navlarning adaptatsiyasi ham muvaffaqiyatli amalga oshirilmoqda. Bu esa O‘zbekiston vino mahsulotlarining sifati va xilma-xilligini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Quyidagi jadvalda O‘zbekistonda vino ishlab chiqarishda keng qo‘llaniladigan texnik uzum navlari, ularning kelib chiqishi, vino turi va yetishtiriladigan hududlari ko‘rsatilgan: 1-jadval № Uzum navi Kelib Vino turi Yetishtiriladigan chiqishi hududlar 1 Rkatsiteli Gruziya Oq vino Parkent, Samarqand 2 Bayan-Shirey Ozarbayjon Oq vino Farg‘ona, Buxoro 3 Saperavi Gruziya Qizil vino Parkent, Toshkent vil. Выпуск журнала №-28 Часть–3_Июнь –2025 155 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT 4 Pinot Noir Fransiya Qizil vino Parkent, Samarqand 5 Chardonnay Fransiya Oq vino Farg‘ona, Jizzax 6 So