ЎЗБЕКИСТОНДА ГЕМАТОЛОГИЯ ЙЎНАЛИШИНИ РИВОЖЛАНИШИДА ХОРИЖ ТАЖРИБАЛАРИНИ ҚЎЛЛАНИШИ

Аннотация

Ушбу мақола Ўзбекистонда гематология йўналишини ривожлантиришда хорижий тажрибаларни қўллашнинг аҳамиятини таҳлил қилади. Унда қон касалликларини диагностика қилиш, даволаш ва уларнинг олдини олишда замонавий халқаро стандартлар ва инновацион ёндашувлар кўриб чиқилган. Мақолада суяк илиги трансплантацияси, молекуляр-генетик диагностика, нишонли терапия каби илғор усулларнинг Ўзбекистон шароитида жорий этилишининг истиқболлари ва мавжуд муаммолар муҳокама қилинган. Шунингдек, халқаро ҳамкорлик, мутахассисларнинг малакасини ошириш ва тиббий таълимни такомиллаштириш орқали гематологик хизмат сифатини ошириш бўйича тавсиялар берилган. Калит сўзлар: Гематология, Ўзбекистон, хориж тажрибаси, суяк илиги трансплантацияси, молекуляр-генетик диагностика, нишонли терапия, тиббий таълим, халқаро ҳамкорлик. Annatation: This article analyzes the significance of applying international experiences in the development of hematology in Uzbekistan. It examines modern international standards and innovative approaches in the diagnosis, treatment, and prevention of blood diseases. The article discusses the prospects and existing challenges of implementing advanced methods such as bone marrow transplantation, molecular-genetic diagnostics, and targeted therapy in Uzbekistan. Furthermore, Выпуск журнала №-28 Часть–3_Июнь –2025 265 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT recommendations are provided for enhancing the quality of hematological services through international cooperation, professional development of specialists, and improvement of medical education. Keywords: Hematology, Uzbekistan, international experience, bone marrow transplantation, molecular-genetic diagnostics, targeted therapy, medical education, international cooperation. КИРИШ Гематология, яъни қон ва қон яратиш аъзолари касалликларини ўрганувчи тиббиёт соҳаси, бугунги кунда жаҳон соғлиқни сақлаш тизимида муҳим ўрин тутади [1]. Қон касалликлари, хусусан, лейкозлар, лимфомалар, анемиялар ва қон ивиш бузилишлари кенг тарқалган бўлиб, уларнинг диагностикаси ва даволашда юқори малака ва замонавий технологиялар талаб этилади [2]. Ўзбекистонда ҳам гематологик касалликларнинг тарқалиши аҳоли саломатлиги учун жиддий муаммолардан бири бўлиб қолмоқда [3]. Сўнгги йилларда Ўзбекистонда соғлиқни сақлаш тизимини ислоҳ қилиш бўйича кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Жумладан, тиббий хизмат сифатини ошириш, замонавий технологияларни жорий этиш ва халқаро стандартларга мослашишга алоҳида эътибор қаратилмоқда [4]. Бу жараёнда гематология йўналишини ривожлантириш, айниқса, хорижий давлатларнинг илғор тажрибаларини ўрганиш ва жорий этиш муҳим аҳамиятга эга. Ривожланган мамлакатларда гематологик касалликларни даволашда эришилган ютуқлар, хусусан, суяк илиги трансплантацияси, молекуляр-генетик диагностика усуллари, нишонли терапия ва иммунотерапиянинг кенг қўлланилиши Ўзбекистон учун ўрнак бўла олади [5]. Ушбу мақоланинг мақсади Ўзбекистонда гематология йўналишини ривожлантиришда хорижий тажрибаларни қўллашнинг асосий йўналишларини таҳлил қилиш, мавжуд имкониятлар ва тўсиқларни аниқлаш ҳамда соҳани янада такомиллаштириш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат. АДАБИЁТЛАР ТАХЛИЛИ Выпуск журнала №-28 Часть–3_Июнь –2025 266 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Гематология соҳасининг ривожланиши ва хорижий тажрибаларнинг қўлланилиши борасида кўплаб илмий ишлар мавжуд. Бугунги кунда гематологик касалликларни даволашда глобал миқёсда эришилган ютуқлар ҳақида қуйида келтирилган адабиётлар таҳлили кенг маълумот беради. 1. Суяк илиги трансплантацияси (СИТ). СИТ гематологик касалликларни, айниқса, ўткир лейкоз ва миелома каби хавфли қон касалликларини даволашда инқилобий усул ҳисобланади. Copelan (2006) ўз ишида суяк илиги трансплантациясининг ривожланиш тарихини, турларини (аутологик, аллоген), кўрсатмалари ва асоратларини батафсил ёритган [6]. Appelbaum et al. (2017) эса СИТнинг хавфли қон касалликларидаги самарадорлиги ва беморларнинг узоқ муддатли яшаб қолиш кўрсаткичларини яхшилашдаги аҳамиятини таъкидлаган [7]. Европа ва АҚШда СИТ марказларининг кенг тармоғи мавжуд бўлиб, уларнинг фаолияти юқори технологик база ва малакали мутахассисларга асосланган. 2. Молекуляр-генетик диагностика. Гематологик касалликларнинг патогенезини тушунишда ва аниқ ташхис қўйишда молекуляр-генетик текширувларнинг роли ортиб бормоқда. Swerdlow et al. (2017) Жаҳон Соғлиқни Сақлаш Ташкилоти (ЖССТ) таснифига кўра, гематолимфоид ўсмаларнинг диагностикасида генетик ўзгаришларни аниқлашнинг аҳамиятини кўрсатган [8]. Grimwade et al. (2010) ўткир миелоид лейкознинг молекуляр-генетик хусусиятларини ўрганиб, бу маълумотларнинг даволаш стратегиясини танлашдаги муҳимлигини таъкидлаган [9]. Бундай диагностика усуллари касалликнинг аниқ турини аниқлаш ва индивидуаллаштирилган терапияни белгилаш имконини беради. 3. Нишонли терапия ва иммунотерапия. Сўнгги ўн йилликда гематологияда нишонли терапия (targeted therapy) ва иммунотерапия (immunotherapy) катта ютуқларга эришди. Druker et al. (2001) сурункали миелоид лейкозни давол