К содержанию
РецензированоUZ2025

KARIYER EKSKAVATORLARINING ELEKTR YURITMALARI AVTOMATIKA TIZIMI ZAMONAVIY HOLATI: TAHLIL VA TAQQOSLASH

Shodiyev Oqiljon Abdurashit o’g’li

Современное образование и развитие · 1 · 2025

Аннотация

This article examines the current state of electric drive automation systems used in mining excavators. The systems are compared based on technical parameters, control algorithms, and efficiency indicators. Various automation technologies such as PLC, SCADA, sensor-based monitoring, artificial intelligence, and digital communication interfaces are analyzed. The study identifies automation solutions that enhance excavator performance and energy efficiency, and provides recommendations for modern industrial applications. 1. KIRISH Kariyer ekskavatorlari og‘ir sanoat tarmoqlarida keng qo‘llaniladigan, yuqori quvvat talab qiluvchi, murakkab dinamikaga ega bo‘lgan mexanizmlardir. Ularning ishonchli va samarali ishlashi avtomatik boshqaruv tizimlarining zamonaviyligi bilan bevosita bog‘liq. Hozirgi kunda elektr yuritma asosida ishlovchi ekskavatorlarda quyidagi muammolar dolzarb: Выпуск журнала №-28 Часть–4_Июнь –2025 59 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT yuqori energiya sarfi, mexanizm eskirishini kech aniqlash, inson omiliga bog‘liq nosozliklar. Bu muammolarga yechim sifatida avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari taklif etiladi. 2. METODOLOGIYA Tahlil uchun quyidagi avtomatika tizimlari tanlandi: Tizim turi Tavsifi Klassik kontaktorli avtomatika Relye va kontaktorlar orqali boshqaruv PLC asosidagi avtomatika Dasturlanuvchi boshqaruv tizimi SCADA bilan integratsiyalashgan PLC Markazlashgan monitoring va nazorat Bulutli texnologiyalar va sun’iy IoT va AI asosidagi tizimlar intellektga asoslangan boshqaruv Ushbu tizimlar quyidagi mezonlar asosida baholandi: Ishonchlilik (MTBF), Energiya tejamkorlik (%), Diagnostika aniqligi, Reaktiv quvvatni boshqarish imkoniyati, Masofadan boshqaruv va monitoring. Past kuchlanishli kompleks boshqaruv tizimi – bu ekskavatorning har bir elektr yuritmasini mustaqil va sinxron boshqarish imkonini beruvchi, raqamli algoritmlar va analog-raqamli interfeyslar bilan integratsiyalashgan avtomatik tizimdir. Bu tizim odatda quyidagi qismlardan tashkil topadi: Dasturlanuvchi boshqaruv qurilmasi (PLC yoki DCS) Tezlik va momentni boshqaruvchi inverterlar (VFD) Himoya va monitoring modullari Sensorlar va aktorlar (pozitsiya, yuklama, temperaturani o‘lchovchi datchiklar) Mahalliy va markaziy boshqaruv panellari (HMI) Выпуск журнала №-28 Часть–4_Июнь –2025 60 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT 2. Tizim funksiyalari Funktsiya Tavsifi Start/Stop Yuritmani yuklanishga mos holda ishga tushurish va avtomatikasi to‘xtatish Tezlikni silliq rostlash Torkni silliq rostlab mexanizmlarga shikast yetkazmaslik Yuklamaga Yuk ortishiga avtomatik javob va momentni dinamik moslashtirish rostlash Tormoz nazorati Elektron yoki regenerativ tormozlash Monitoring va Tok, kuchlanish, yuk, harorat bo‘yicha real vaqtli nazorat diagnostika Fazalararo qisqa tutashuv, ortiqcha yuk, topraklanishga Himoya funksiyalari qarshi himoya 1-rasm. Past kuchlanishli kompleks boshqaruv qurilmasi 3. NATIJALAR Tizimlar taqqoslash jadvali: Выпуск журнала №-28 Часть–4_Июнь –2025 61 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Klassik PLC + AI + Ko‘rsatkichlar PLC tizim SCADA IoT MTBF (ming soat) 10 20 30 40 Diagnostika aniqligi (%) 30 70 85 95 Masofadan boshqaruv Yo‘q Cheklangan Ha To‘liq Energiya tejamkorligi (%) 70 85 90 95 Real vaqt monitoring Yo‘q Ha Ha Ha O‘z-o‘zini o‘rgatuvchi Yo‘q Yo‘q Cheklangan Ha algoritmlar Grafik (foydalanish samaradorligi bo‘yicha): (Samaradorlik grafigi Word faylida ilova qilinadi.) 4. MUNOZARA Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, klassik kontaktorli tizimlar bugungi talablarni qondira olmaydi. PLC asosidagi tizimlar dasturlash va modullashtirish imkoniyatlari tufayli kengaytirilgan boshqaruvni ta’minlasa-da, ularni SCADA bilan birlashtirish real vaqtli monitoring va ishlab chiqarish diagnostikasini yaxshilaydi. IoT (Internet of Things) va AI (Sun’iy intellekt) asosida ishlovchi tizimlar esa eng ilg‘or yechim hisoblanadi. Ular real vaqt monitoring, prediktiv xizmat ko‘rsatish (nosozlikdan oldin ogohlantirish), bulutga ulangan uzluksiz tahlil imkoniyatlarini beradi. 5. XULOSA Kariyer ekskavatorlarining elektr yuritmalari avtomatikasi sohasida dunyo bo‘yicha quyidagi trendlar mavjud: Sun’iy intellekt yordamida o‘zgaruvchan yuklamalarga moslashuv, Masofaviy xizmat ko‘rsatish va monitoring, Energiya tejamkorlikka qaratilgan boshqaruv algoritmlari. Tavsiya: Yangi ekskavator loyihalarida PLC+SCADA yoki AI+IoT integratsiyalangan Выпуск журнала №-28 Часть–4_Июнь –2025 62 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT avtomatika tizimlaridan foydalanish, ularning kapital xarajatlari yuqori bo‘lsa-da, uzoq muddatli samaradorligi va xizmat xarajatlarini kamaytiradi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR / REFERENCES 1. Siemens AG. “Automation in Mining: Excavator Control Systems”. 2022. 2. ABB Group. “Electric Drive Control in Surface Mining Equipment”. Whitepaper. 3. IEEE Transactions on Industrial Electronics. “Predictive Maintenance Using AI in Mining Excavators”. 2023. 4. D. Smirnov, “Avtomatizatsiya gornykh mashin”, 2021. 5. “Smart Mining Market Forecast Report”,

Доказательный фрагмент

«This article examines the current state of electric drive automation systems used in mining excavators.»

Образец извлечения

Демо-превью

This article examines the current state of electric drive automation systems used in mining excavators. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
karer ekskavatorlari, energiya tejamkorligi, PLC, avtomatika tizimlari, sun’iy intellekt, SCADA, elektr yuritma
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники