TIKUVCHILIK — KASB EMAS, SAN’AT

Аннотация

Mazkur maqolada tikuvchilik sohasi tarixi, zamonaviy o‘rni, kasbiy xususiyatlari hamda ijtimoiy ahamiyati yoritilgan. Tikuvchilik — oddiy kasb emas, balki ijodiy yondashuvni talab qiladigan san’at ekanligi asoslab berilgan. Shuningdek, maqolada tikuvchilikning ayollar bandligidagi o‘rni va milliy madaniyatni asrashdagi roli haqida so‘z yuritilgan. Kalit so‘zlar:Tikuvchilik,Milliy libos, Dizayn, Atelye, Ayollar bandligi, Moda, Mahorat, Hunarmandchilik, Qo‘l mehnati. Tikuvchilik qadimdan insoniyat bilan birga rivojlanib kelgan hunarmandchilik turlaridan biridir. Dastlab inson o‘zining tanasini himoya qilish uchun kiyim yaratgan bo‘lsa, keyinchalik bu zarurat san’atga aylandi. Bugungi kunda tikuvchilik nafaqat kiyim tikish, balki go‘zallik, estetik did va shaxsiy ifodaning muhim vositasiga aylangan. Tikuvchilikning zamonaviy o‘rni Zamonaviy dunyoda tikuvchilik keng sohalarni qamrab oladi: kundalik kiyimlar, milliy liboslar, harbiy va maxsus kiyimlar, moda kolleksiyalari, to‘y liboslari va hatto texnik tekstillar (masalan, avtomobil yoki tibbiyot uchun mo‘ljallangan matolar). Har bir tikuvchi faqat igna va ip bilan emas, balki did, tasavvur, sabr-toqat va aniqlik bilan ham ishlaydi. Kasb sifatida tikuvchilik Tikuvchilik ko‘p yillik tajriba va o‘rganishni talab qiladigan amaliy kasbdir. Bu sohada: o‘lchov olish,mato tanlash,andaza chizish,tikish texnikasini bilish, mashina va qo‘l mehnatini uyg‘unlashtirish juda muhim. Выпуск журнала №-28 Часть–6_Июнь –2025 72 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Yaxshi tikuvchi har doim mijozning tana tuzilmasi, istagi va modadagi tendensiyalarni hisobga olgan holda individual yondashuvni qo‘llaydi. Tikuvchilikda ijod va dizayn Bugungi tikuvchilar oddiy hunarmand emas – ular dizayner, modelyer, rassom va amaliyotchidir. Ayniqsa, milliy liboslarda nafosat, ranglar uyg‘unligi, naqsh va bezaklar tikuvchilik orqali jonlanadi. Shu bois tikuvchilik — nafaqat kasb, balki san’at darajasiga ko‘tarilgan mahoratdir. Tikuvchilikning ijtimoiy ahamiyati Tikuvchilik ayollarni ish bilan ta’minlovchi muhim sohalardan biridir. Ustaxonalar, xususiy atelyelar va yirik fabrikalar o‘n minglab insonlarga daromad manbai bo‘lib xizmat qilmoqda. Bundan tashqari, qo‘l mehnatiga asoslangan tikuvchilik milliy merosni saqlash va avloddan-avlodga yetkazishda ham muhim rol o‘ynaydi. . Tikuvchilik — qadimiy va zamonaviy hunar Tikuvchilik insoniyatning eng qadimiy amaliy faoliyatlaridan biridir. Dastlab inson o‘zini sovuqdan, quyoshdan himoya qilish uchun hayvon terisidan kiyim yaratgan bo‘lsa, vaqt o‘tishi bilan bu ehtiyoj san’atga aylandi. Tikuvchilik tarixidan: Misrliklar yirik paxta va zig‘ir matolarni tikishgan. Xitoy ipak ishlab chiqarish va tikuvchilikda buyuk taraqqiyotga erishgan. O‘rta asrlarda saroylar kiyimlarini professional tikuvchilar tikkan. O‘rta Osiyoda, xususan O‘zbekistonda atlas, adras, zarduziy liboslar ko‘p asrlik tajriba mahsulidir. 2. Tikuvchilik texnologiyalari Asosiy bosqichlar:Mijozdan o‘lcham olish ,Andaza (lekalo) chizish,Mato tanlash (tarkibi: paxta, ipak, polyester va b.) Kelib chiqish (kroyka) — matoni andaza bo‘yicha kesish Mashina yoki qo‘l bilan tikish Yakuniy ishlov (parchani tozalash, dazmollash, bezak berish) Asbob-uskunalar: Tikuv mashinasi (oddiy va sanoat) Выпуск журнала №-28 Часть–6_Июнь –2025 73 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Overlok (chetlash mashinasi) Dazmol, metro, ip, igna, qaychi, andaza qog‘ozi 3. Tikuvchilik yo‘nalishlari Tikuvchilik keng sohalarni qamrab oladi: Yo‘nalish Tavsif Maishiy kiyimlar Kundalik va uy kiyimlari Moda dizayni Trendli kiyimlar, podium uchun liboslar Milliy liboslar An’anaviy atlas, adras, zardo‘z kiyimlar To‘y liboslari Maxsus o‘zgacha ko‘rinishga ega, qo‘lda bezatilgan kiyimlar Sanoat tikuvchiligi Ish kiyimlari, forma, harbiy kiyimlar Interyer tikuvchiligi Pardalar, yostiq jildlari, mebel matolari va b. 4. Kasb sifatida tikuvchilik: Talab va imkoniyatlar Tikuvchilikni o‘rganish mumkin: Kasb-hunar maktablari (kollejlar) Tikuvchilik kurslari (1–6 oyli dasturlar) Amaliy ustaxonalar (usta shogird asosida) Ish imkoniyatlari: Shaxsiy atelye ochish Moda uylari yoki dizayn kompaniyalarida ishlash Tikuv fabrikalarida mutaxassislik Tikuv mashinalari sotish yoki ta’mirlash Internet orqali buyurtma asosida kiyim tikish (Instagram, Telegram orqali) 5. Tikuvchilik va zamonaviy texnologiyalar 3D dizayn dasturlari (CLO 3D, TUKAtech): kiyimni virtual yaratish imkonini beradi. Avtomatlashtirilgan tikuv mashinalari: industrial sohada katta tezlik va aniqlikni ta’minlaydi. Tikuvchilarga mo‘ljallangan onlayn platformalar (Pinterest, Instagram): ilhom manbai va mijoz topish vositasi sifatida ishlatiladi. Выпуск журнала №-28 Часть–6_Июнь –2025 74 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT 6. Tikuvchilikning ayollar uchun ijtimoiy ahamiyati Ayollarni kasbga o‘rgatish, mustaqil daromad manbai yaratish. Uyda ishlab chiqarish imkoniyati – oilaviy sharoitda ham pul topish mumkin. Qo‘shma loyihalar va xalqaro grantlarda ishtirok etish imkoniyati (masalan, UNDP ayollarni qo‘lla