К содержанию
РецензированоUZ2025

ICHIMLIK SUVLARINI ORGANOLEPTIK VA KIMYOVIY TEKSHIRISH USULLARI

TEKSHIRISH USULLARI · Najmiddinova Gulshanoy Abdupattayevna

Современное образование и развитие · 32–54 · 2025

Аннотация

Ushbu maqolada ichimlik suvining sifatini baholashda qo‘llaniladigan organoleptik va kimyoviy tekshirish usullari tahlil qilinadi. Suvning tashqi ko‘rinishi, rangi, hidi va ta’mi orqali organoleptik, tarkibidagi modda va elementlar miqdorini aniqlash orqali esa kimyoviy tahlil amalga oshiriladi. Tadqiqotda ichimlik suvlari sifatini nazorat qilish bo‘yicha xalqaro va mahalliy me’yorlar, laboratoriya usullari hamda zamonaviy uskunalardan foydalanish holati o‘rganiladi. Maqola suv xavfsizligini ta’minlashda bu usullarning o‘rni va ahamiyatini ochib beradi. Kalit so‘zlar: Ichimlik suvi, organoleptik tahlil, kimyoviy tahlil, sifat nazorati, laboratoriya usullari, suv xavfsizligi, sog‘liqni saqlash. Ichimlik suvi inson salomatligi va hayoti uchun muhim omillardan biridir. Suv sifatining pastligi turli kasalliklarning kelib chiqishiga sabab bo‘lishi mumkin. Shu sababli ichimlik suvining sifatini doimiy nazorat qilish va tekshirish zamonaviy sanitariya-gigiyena tizimining ajralmas qismi hisoblanadi. Suvning ifloslanishini aniqlash uchun turli metodlar mavjud bo‘lib, ulardan eng ko‘p tarqalgani — organoleptik va kimyoviy tahlil usullaridir. Ushbu maqolada mazkur usullarning mohiyati, afzalliklari va amaliy qo‘llanilishi haqida fikr yuritiladi. Ichimlik suvlarini organoleptik va kimyoviy tekshirish usullari suv sifatini baholashning muhim qismlari bo‘lib, uning ichish uchun xavfsiz va sifatli ekanligini aniqlashga xizmat qiladi. Quyida ushbu usullarning qisqacha tavsifi keltiriladi: Organoleptik tekshirish usullari Выпуск журнала №-28 Часть–6_Июнь –2025 309 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Organoleptik tekshirish suvning sezgi a'zolari (ko‘rish, hidlash, tatib ko‘rish) yordamida baholanadigan xususiyatlarini o‘rganadi. Bu usul oddiy, ammo suv sifati haqida dastlabki ma'lumot beradi. Asosiy ko‘rsatkichlar: - Rang: Suvning shaffofligi va rangi vizual ravishda tekshiriladi. Toza ichimlik suvi odatda rangsiz va shaffof bo‘lishi kerak. Rang o‘lchovi platina-kobalt shkalasi yordamida amalga oshiriladi. - Hid: Suvning hidi xona haroratida (20°C) va isitilganda (60°C) baholanadi. Toza suvda yoqimsiz hid bo‘lmasligi kerak. Hid 0-4 ballik shkala bo‘yicha o‘lchanadi (0 – hid yo‘q, 4 – juda kuchli hid). - Ta'm: Suvning ta'mi (masalan, sho‘r, achchiq, metallik) sinovdan o‘tkaziladi. Ichimlik suvi neytral ta'mga ega bo‘lishi kerak. - Bulanish: Suvdagi zarrachalar yoki bulutlilik darajasi turbidimetr yordamida o‘lchanadi yoki ko‘z bilan baholanadi. Organoleptik tekshirish odatda maxsus jihozlarsiz amalga oshiriladi, lekin natijalar sub'ektiv bo‘lishi mumkin, shuning uchun u kimyoviy tahlil bilan birgalikda qo‘llaniladi. Kimyoviy tekshirish usullari Kimyoviy tahlil suvning kimyoviy tarkibini aniqlash uchun maxsus laboratoriya usullari va asboblardan foydalanadi. Bu usullar suvda zararli moddalar, tuzlar va boshqa kimyoviy birikmalar mavjudligini aniqlaydi. Asosiy tekshirish yo‘nalishlari: - pH darajasi: Suvning kislotalilik yoki ishqoriylik darajasi pH-metr yordamida o‘lchanadi. Ichimlik suvi uchun optimal pH 6.5–8.5 oralig‘ida bo‘ladi. - Umumiy qattiqlik: Suvdagi kalsiy va magniy tuzlarining miqdori titrlash usuli yoki spektrofotometriya yordamida aniqlanadi. Qattiqlik suvning ta'mi va foydalanishga yaroqliligiga ta'sir qiladi. - Kimyoviy moddalar: Quyidagi moddalar tekshiriladi: - Nitratlar va nitritlar: Yuqori konsentratsiyasi salomatlik uchun xavfli. Spektrofotometriya yoki ion xromatografiyasi yordamida aniqlanadi. - Xloridlar va sulfatlar: Titrlash yoki gravimetrik usullar bilan o‘lchanadi. Выпуск журнала №-28 Часть–6_Июнь –2025 310 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT - Og‘ir metallar (qurghoshin, kadmiy, simob va b26 boshqa): Atom- absorbsion spektroskopiya yoki induktiv bog‘langan plazma spektrometriyasi yordamida aniqlanadi. - Ftoridlar va ammiak: Kolorimetrik yoki elektrokimyoviy usullar bilan tekshiriladi. - Organik moddalar: Pestitsidlar, fenollar va boshqa organik ifloslantiruvchilar gaz xromatografiyasi yoki massa spektrometriyasi yordamida aniqlanadi. - Umumiy mineralizatsiya: Suvdagi erigan tuzlarning umumiy miqdori konduktometriya yordamida o‘lchanadi. Qadoqlangan ichimlik suvlari uchun qo‘shimcha tekshirishlar Qadoqlangan ichimlik suvlari uchun qadoqlash materiali va saqlash sharoitlarining ta'siri ham tekshiriladi. Masalan, plastmassa idishlardan moddalar o‘tishi (masalan, ftalatlar) kimyoviy tahlil orqali aniqlanadi. Standartlar va me'yorlar O‘zbekistonda ichimlik suvi sifati O‘z DSt 950:2011 va xalqaro standartlar (masalan, JSST yo‘riqnomalariga) muvofiq tekshiriladi. Organoleptik va kimyoviy ko‘rsatkichlarning me'yorlardan chetga chiqishi suvning ichish uchun yaroqsizligini ko‘rsatadi. Amaliy jarayon - Namuna olish: Suv namunasi toza, sterillangan idishlarda olinadi. - Laboratoriya tahlili: Yuqorida keltirilgan usullar maxsus jihozlar (spektrofotometr, xromatograf, pH-metr va boshqalar) yordamida amalga oshiriladi. - Natijalarni baholash: Olingan natijalar me'yoriy hujjatlarga muvofiqligi tekshiriladi. Natijalarda

Доказательный фрагмент

«Ushbu maqolada ichimlik suvining sifatini baholashda qo‘llaniladigan organoleptik va kimyoviy tekshirish usullari tahlil qilinadi.»

Образец извлечения

Демо-превью

Ushbu maqolada ichimlik suvining sifatini baholashda qo‘llaniladigan organoleptik va kimyoviy tekshirish usullari tahlil qilinadi. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
suv xavfsizligi, kimyoviy tahlil, organoleptik tahlil, sog‘liqni saqlash., sifat nazorati, laboratoriya usullari, Ichimlik suvi
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники