К содержанию
РецензированоUZ2025

XXI ASRDA ANTIBAKTERIAL TERAPIYAGA YONDASHUV

XAYDAROVA SURAYYO TURABEKOVNA

Современное образование и развитие · 2025

Аннотация

Antibacterial drugs are chemical agents used to treat bacterial infections by exhibiting bactericidal or bacteriostatic effects. This article examines drug classes, mechanisms of action, clinical uses, side effects, antibiotic resistance issues, and prospects for novel antibacterial therapies. Kalit so‘zlar:Antibakterial dorilar, bakterisid, bakteriostatik, antibiotik qarshilik, yangi antibakterial terapiyalar. Keywords:Antibacterial drugs, bactericidal, bacteriostatic, antibiotic resistance, novel antibacterial therapies. I. Kirish. Antibakterial dorilar — tibbiyotda bakterial infektsiyalarni samarali davolashda qo‘llaniluvchi asosiy vosita bo‘lib, ularning kashf etilishi penitsillin bilan boshlangan. Bugungi kunda dorilarning turlari kengayganiga qaramay, ortiqcha va noo‘rin ishlatilish antibiotik qarshilik muammosini yomonlashtirmoqda. Shu bois bu mavzu ilmiy tibbiyotda hal qilinishi kerak bo‘lgan dolzarb masaladir. II. Asosiy qism 1. Dorilarning sinfi va ta’sir mexanizmlari Antibakterial dorilar ularning ta’sir mexanizmi bo‘yicha quyidagi asosiy guruhlarga taqsimlanadi: a) Hujayra devorini sintezini to‘xtatadiganlar Выпуск журнала №-28 Часть–6_Июнь –2025 339 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Beta-laktamlar (penitsillin, sefalosporin, karbapenem), glikopeptidlar (vancomycin) hujayra devorining peptidoglikan sintezini bloklaydi. b) Membran funksiyasini buzuvchilar Polimiksinlar (colistin) gram-manfiy bakterial membranani buzadi. c) Oqsil sintezini inhibe qiluvchilar Aminoglikozidlar, makrolidlar, tetrasiklinlar, oksazolidinonlar ribosomalarning 30S yoki 50S subunitamariga ta’sir qiladi. d) Nuklein kislotasi sintezini inhibe qiluvchilar Quinolonlar DNK giraza, rifamisinlar RNK polimeraza, nitroimidazol va nitrofurantoin DNKni to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘q qiladi . e) Antimetabolitlar Sulfonamidlar, trimetoprim folat sintezini bloklaydi . f) Boshqa mexanizmlar Daptomitsin (membran disrupt), pleuromutilin, streptograminlar, linezolid va boshqalar po‘stloq jonli yondashuvlar bilan bakteriyaga ta’sir ko‘. 2. Bakterisid va bakteriostatik ta’sir farqlari Bakterisid dorilar bakteriyalarni o‘ldiradi (beta-laktamlar, aminoglikozidlar, daptomitsin, quinolonlar) . Bakteriostatik dorilar bakteriyalarning ko‘payishini to‘xtatadi (makrolidlar, tetrasiklinlar, sulfonamidlar) . 3. Klinik qo‘llanilishi Antibakterial vositalar bilan davolash quyidagi infektsiyalarni o‘z ichiga oladi: Respirator infeksiyalar (pnevmoniya, bronxit, sinusit) Sidik yo‘llari infektsiyalari (tsistit, pielonefrit) Terining infektsiyalari (sellulit, impetigo) Ichak infektsiyalari (enteritis, dizenteriya) Invasiv infektsiyalar (sepsis, meningit) Davolashda dori tanlanishi infektsiya turi, mikroorganizmlar sezgirligi va bemor holatiga bog‘liq bo‘ladi. Выпуск журнала №-28 Часть–6_Июнь –2025 340 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT 4. Yon ta’sirlar va nafsiy lar Azalgi dorilarning noto‘g‘ri ishlatilishi quyidagi muammolarga sabab bo‘ladi: Allergik reaksiyalar (masalan, penitsillin), Buxta shikastlanishi (aminoglikozidlar), Jigar faoliyatining buzilishi (makrolidlar), Mikrobiom buzilishi, Clostridioides difficile infeksiyasi, Trombositopeniya, nerv sistemasi ta’siri. 5. Antibiotik qarshilik va uning mexanizmlari Bakteriyalar dori ta'siridan himoyalanish uchun quyidagi strategiyalarni ishlatadi: Beta-laktamazalar orqali dori inaktivatsiyasi, xususan ESBL va MBL turlari who.int. Targ‘ib maqsadlar o‘zgarishi (PBP, DNK giraza mutatsiyalari), Efflux-pump ko‘tarilishi, hujayra membranasi o‘tkazuvchanligi pasayishi, biofilm hosil bo‘lishi . 6. Yangi terapiya yondashuvlari va istiqbollar a) Antibakterial peptidlar (AMPs) Nature-dan olingan peptidlar singari mammuthusin AI yordamida topilmoqda va superbug'lar bilan kurashadi wsj.com. b) Yangi sinflar: odilorhabdin, zoliflodacin, ETX0462, nilofabicin, fabimycin Yangi mexanizmlarga ega bu dorilar klinik sinov bosqichida . c) Beta-laktamaza inhibitörlari: avibactam, ETX0462 kabi qo‘shimchalari orqali rezistent shakllarga qarshi dorilarni mustahkamlash davom etmoqda . d) Bakteriofaglar va biologik terapiya Fagterapiya superbug holatlarda istiqbolli yondashuv bo‘lib, ayrim mintaqalarda (Gruziya, Rossiya) qo‘llanilmoqda . Выпуск журнала №-28 Часть–6_Июнь –2025 341 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT e) Yangi sinf droglari klinik tadqiqotda: zosurabalpin (Roche) gram- manfiy rezistent bakteriyalarga qarshi eng birinchi yangi sinf dori hisoblanadi . FDA tomonidan gepotidasin (Blujepa) kabi gepotidacin UTIs da tasdiqlangan yangi antibiotik ham mavjud ncbi.nlm.nih.gov+7verywellhealth.com+7theguardian.com+7. WHO ma'lumotiga ko‘ra, 2023 yilgacha faqat 12 ta haqiqiy innovatsion antibakterial dori sinovdan o‘tgan, va faqat 4 ta u critical BPPL patogenlariga qarshi faol . III. Xulosa 1. Antibakterial dorilar bakteriyal ta’sir mexanizmlariga ko‘ra ko‘plab sinflarga bo‘linadi va ular bakterisid yoki bakteriostatik ta’sir qiladi. 2. Qarshilik antibiotiklarga nisbatan global muammo bo‘lib, beta- laktamazalar, efflux-pumplar va biofilm orqali kuc

Доказательный фрагмент

«Antibacterial drugs are chemical agents used to treat bacterial infections by exhibiting bactericidal or bacteriostatic effects.»

Образец извлечения

Демо-превью

Antibacterial drugs are chemical agents used to treat bacterial infections by exhibiting bactericidal or bacteriostatic effects. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Просмотров
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
Antibacterial drugs, bactericidal, bacteriostatic, antibiotic, Antibakterial dorilar, antibiotik qarshilik, bakterisid, yangi antibakterial terapiyalar, bakteriostatik
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники