MUQOBIL ENERGIYA MANBALARI TARAQQIYOTIMIZ GAROVIDIR

Аннотация

Ushbu maqolada muqobil energiya manbalarini yutuq va kamchilik tomonlari, hozirda ularni qo’llanilishi hamda kelajakdagi davlatni rivojlanishi uchun qo’shadigan hissasi bayon etiladi . Kalit soʻzlar: Muqobil energiya, energetik zahira, potensial energiya, kinetik energiya, qayta tiklanuvchi manba. Yurtimizda elektr energiyasiga bo’lgan ehtiyoj har doimgidan ham yuqoriligi yaqqol namoyon bo’lmoqda. Elektr energiyasiga bo’lgan talabni aksariyat qismi an`anaviy elektr stansiyalarga to’gri kelmoqda. Mazkur elektr obyektlar elektr energiyani ishlab chiqarish uchun bevosita yoqilg’i manbasini yoqish hisobiga oladi. Bu esa nafaqat mamlakatimiz uchun zarar balki, qo’shni mintaqalarga ham o’z ta`sirini o’tkazadi. Shuning uchun qayta tiklanadigan energiya zahiralariga e`tiborni kuchaytirish zarur. Chunki, bu turdagi energetik zahira bir tomondan qayta tiklanish xususiyati bo’lsa ikkinchi tomondan atrof muhitni chiqindi chiqarmaydi. Mana shu e`tibordan muqobil energiya zahiralaridan foydalanish muhimdir. Energiya (yunoncha— harakat, faoliyat ) — har qanday koʻrinishdagi materiya, xususan, jism yoki jismlar tizimini tashkil etuvchi zarralar harakatining hamda bu zarralarning oʻzaro va boshqa zarralar bilan taʼsirlarining miqdoriy oʻlchovi. Xalqaro birliklar tizimida energiya xuddi ish kabi joulda; atom fizikasi, yadro fizikasi va elementar zarralar fizikasida esa elektronvolt on oʻlchanadi. Energiya yoʻqdan bor boʻlmaydi va mavjud energiya yoʻqolmaydi, faqat u bir turdan ikkinchi turga oʻtadi qarang (Energiyaning saqlanish va aylanish qonuni). Fizika materiya oʻzaro bogʻlangan modda va maydon shaklida oʻrganiladi. Выпуск журнала №-28 Часть–7_Июнь –2025 88 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Materiyaning harakatlariga mos holda energiya shartli ravishda mexanik, ichki, elektromagnit, kimyoviy va boshqalar turlarga ajratib tekshiriladi. Masalan, kimyoviy energiya elektronlarning kinetik energiyasi hamda elektronlarning bir-biri va atom yadrolari bilan oʻzaro taʼsirlari natijasida vujudga kelgan energiyalar yigʻindisiga teng. So'nggi bir necha yil ichida odamlarning global iqlimga ta'siri haqida jamoatchilik xabardorligi oshdi. Inson faoliyati natijasida chiqadigan issiqxona chiqindilarining qariyb yarmi karbonat angidrid (COXNUMX) hisoblanadi. ). 2 Ushbu masala bo'yicha milliy va xalqaro miqyosda ko'plab tadqiqotlar olib borildi va olib borilmoqda. Chunki kommunal operatsiyalar CO ni chiqarishga katta hissa qo'shadi atmosferaga, CO ni nazorat qilish uchun har qanday qoidalar relizlar 2 energiya ishlab chiqarish sanoatiga jiddiy ta'sir ko'rsatish potentsialiga ega. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iqlim o'zgarishi bo'yicha doiraviy konventsiyasi, AQShning Iqlim o'zgarishi bo'yicha harakat rejasi va 1992 yildagi Energetika siyosati to'g'risidagi qonun energetika sanoati uchun kelajakdagi qonunchilikka qanday munosabatda bo'lishi mumkinligini tushunish uchun kuchli harakatlantiruvchi kuchlarni yaratdi. Hozirgi vaqtda olib borilayotgan tadqiqot yo'nalishlarining ba'zi misollari: emissiyalarni modellashtirish, iqlim o'zgarishi oqibatlarini aniqlash, iqlim o'zgarishini boshqarish rejalari bilan bog'liq xarajatlarni aniqlash, issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirish orqali odamlar qanday foyda olishlari va iqlim o'zgarishini bashorat qilish. . Iqlim o'zgarishidan tashvishlanishning asosiy sababi ekologik tizimlarga mumkin bo'lgan salbiy ta'sirlardir. Boshqarilmaydigan tizimlar eng sezgir va global miqyosda sezilarli ta'sir ko'rsatish ehtimoli eng yuqori ekanligiga ishoniladi. “Issiqlik elektr stansiyalari” aksiyadorlik jamiyati O‘zbekiston Respublikasidagi elektr va issiqlik energiyasining eng yirik ishlab chiqaruvchisi va yetkazib beruvchisi hisoblanadi hamda iqtisodiyot tarmoqlari va aholining elektr energiyasiga bo‘lgan ehtiyojini to‘liq ta’minlab kelmoqda. Bugungi kunda Выпуск журнала №-28 Часть–7_Июнь –2025 89 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT O‘zbekistonda ishlab chiqarilayotgan elektr energiyasining 85 foizidan ortig‘i “Issiqlik elektr stansiyalari” hissasiga to‘g‘ri kelmoqda. Tabiatni muhofaza etish faoliyati iqtisodiyotni boshqarishda muhim o‘rin egallaydi hamda korxonalar ishlab-chiqarish, iqtisodiy mexanizmining ajralmas tarkibiy qismi sifatida namoyon bo‘ladi. Ekologik nazorat tizimini tashkil etish har bir sanoat korxonasi oldida hal qilinishi lozim bo‘lgan eng muhim masalalar qatoriga kiradi. “Issiqlik elektr stansiyalari” aksiyadorlik jamiyatining tabiatni muhofaza etish faoliyati o‘z korxonalarining atrof-muhitga salbiy ta’sirini kamaytirish va oldini olish, issiqxona gazlarini chiqarishni qisqartirishga qaratilgan. 1-rasm. Yoqilg’i yonishidan hosil bo’layotgan zaharli moddalar. Soha mutaxassislarning fikriga ko’ra, qayta tiklanmaydigan energiya manbalarining elektr energiya ishlab chiqarish ulushini qisqartirib,yashil energiya hisoblangan qayta tiklanadigan manbalar hissasini oshishi zarur deb takidlamoqdalar. Mazkur yo’nalishni qo’llab quvvatlagan holda yurtimizda bir qancha islohotlar amalga oshmoqda. Prez