The concept of inclusive development

Аннотация

Today's economic growth rates do not reflect the real standard of living of the population and do not stimulate measures to combat inequality between the population of developed and developing countries. Theories of the concept of inclusive growth seek to solve this problem. Keywords: inclusive growth, inclusive development, economic inequality. Кириш ХХИ асрда. Иқтисодий дунёда кўплаб ўзгаришлар рўй берди, аммо қашшоқлик ва тенгсизлик йўқолмади. Ривожланиш йўлидаги ўзгариш генератив бўлиб чиқди, бу ўсишнинг тақсимот оқибатлари мафкурасини қайта кўриб чиқишга, унинг ихтирочиси С.Кузнетс томонидан ЯИМнинг интеллектуал пойдеворига киритилган «келишув ва перколяция» формуласига ҳақиқатидан шубҳа билан қарашга мажбур қилди. Тенгсизликнинг мисли кўрилмаган ўсиши (нео)либерал халқаро тартибни бузиш билан таҳдид қилиб, камбағалликни қисқартиришдаги ютуқларни йўққа чиқармоқда. Ғарб таҳлилчиларининг таъкидлашича, ривожланаётган иқтисодиётларнинг муваффақият омиллари ахборотлашмаган платформада ўсиб бормоқда, инновациялар пайдо бўлишининг «нобозор шароитларини баҳолашга», «ўсишнинг портловчи стратегияларини» яратиш усулларини ўрганишга ва эксклюзив интеграция схемаларини [1] йўқ қилиш усулларини излашга бизни мажбур қилади. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Тадқиқот ўз тузилишига кўра адабиётлар таҳлили ва шарҳ шаклида келтирилган. Шунинг учун таҳлил ва натижалар қисмида мавзуга оид барча фикрлар ва назариялар таҳлил қилинган. Тадқиқот методологияси Тадқиқотни амалга ошириш жараёнида, инклюзив ривожланишнинг концепциясини юзага келиш сабаблари, ҳамда унга эришиш йўналишларига нисбатан олимлар ҳамда экспертларнинг имлий қарашлари қиёсий таҳлил қилинди. Инклюзив ривожланиш глобал даражада ривожланишнинг асосий ўлчови бўлиши лозимлиги ва ҳозирги метрикаларнинг муаммолари ва салбий оқибатлари турли фактлар орқали ёритилди. 3/2020 (№ 00047) http://iqtisodiyot.tsue.uz 172 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2020 yil Таҳлил ва натижалар «Қашшоқ давлатлардаги тараққиёт Европа ва АҚШдаги вазиятдан кескин фарқ қилади. Бу эрда ўрта синф ўнлаб йиллар давомида ўсиб, гуллаб-яшнаганидан кейин молиявий инқироз натижасида тез пасаймоқда»; «Камбағал мамлакатларнинг трансмиллий корпорациялари дунёнинг баъзи йирик компанияларини сиқиб чиқарди ёки сотиб олди» — бу янги воқеликнинг далиллари бўлиб, унда ҳокимиятни қайта тақсимлаш шароити тараққиёт етакчилари ривожланаётган иқтисодларнинг «ҳужумини қайтаришга қодир эмас» лиги [2] туфайли юзага келган. Баъзи танқидчилар, “Хитойнинг «авторитар ўсиш машинаси» Ғарбни енгиши мумкинми?” деган савол қўйишди. 2005 — 2030 йилларда ўрта синф ўсиш прогнози: Агар тенденциялар давом этса, паст ва ўртача даромадли мамлакатларда ўрта синф 2005 йилдаги 5%дан 2030 йилда 25%гача ўсади. Фақатгина Хитой ўрта синфи бир миллиардга ўсади. 2000 Шарқий Европа ва Марказий Осиё 1600 Хитой ) .n 1200 Шарқий Осиё (Хитойдан ташқари) lm ( in o Лотин Америкаси s ilo 800 h A Ўрта Шарқ ва Шимолий Африка 400 Жанубий Осиё Суб Саҳара Африкаси 0 2005 2030 1-расм. Ривожланаётган мамлакатларда ўрта синф ўсиш тенденцияси. Манба: Жаҳон банки маълумотлари [3] Ушбу вазиятда глобал регуляторлар даромадларни тақсимлаш ва баҳолашнинг халқаро тузилмаси ҳолатини муҳокама қилишни бошладилар, альтернатив дунё (ривожланган ва ривожланаётган), бойлик ва қашшоқлик ўртасидаги муносабатларни инвентаризация қилишга, бўлиниш чизиғининг иккала томонидаги омон қолиш манбаларини ўлчашга чақирдилар. Буни хусусий-давлат ҳамкорлигига ёйишди. Институционал ривожланиш йўлидан бориш нияти инклюзив ўсиш ва ривожланиш концепциясини акс эттиради (The Imnclusive Growth and Development). Унинг постулатлари кўп жиҳатдан ривожланаётган давлатлар тажрибасига, камбағалликнинг кўп қиррали табиатига, даромадларнинг ноанъанавий манбаларига таянишга асосланган. Ушбу боғланишлар таҳлилнинг назарий қисмининг асосий мезонларини белгилаб берди, улар ўзгариш омиллари гуруҳи сифатида шакллантирилган: дунёнинг ривожланган ва ривожланаётган иқтисодиётлари ўртасидаги чегаранинг 3/2020 (№ 00047) http://iqtisodiyot.tsue.uz 173 “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. № 3, may-iyun, 2020 yil тўсиқ функциялари, ривожланаётган мамлакатларда тез ўсиши ва камбағалликнинг пасайиши, хусусий капиталнинг глобал ўсиши ва миллий капиталнинг камайиши (тенгсизлик манбаси). Ажратилган назарий муносабатлар инклюзив ривожланиш объектларини эмпирик аниқлаш учун ишлатилади. Тенгсизликнинг камайиши ижтимоий ажратишни бартараф этишни назарда тутганлиги сабабли, концепциянинг баъзи қоидалари маълум бир маконда миграция ҳолатини баҳолаш учун қўлланилади. Халқаро муҳожир учун қўшилиш ҳуқуқини амалга оширувчи механизм таклиф этилади. Инклюзив ривожланиш: аниқлаш муаммоси Инклюзив ривожланиш контсепцияси, Чикаго профессори Р.Коз томонидан ишлаб чиқилган ижтимоий инновацияларни классик бўлмаган иқтисодиёт воситалари билан бирлаштирадиган институционал ривожланиш сиёсати гипотезасининг асосидир [4]. Инклюзив ривожланиш контсепцияси Шимо