VOHA RAQSLARINING RIVOJLANISH BOSQICHLARI VA KELAJAKDAGI TARAQQIYOT YO‘NALISHLARI

Аннотация

The unique dances of Uzbek oases have a centuries-old history and are a vivid expression of the people's traditions, culture, social life and lifestyle. These dances are not only a cultural expression, but also a means of realizing national identity and uniting society. The development process of oasis dances is divided into several main stages, and each stage has its own trends. Выпуск журнала №-29 Часть–1_Июль –2025 186 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Key words: culture, tradition, society, ceremony, ritual dances, national, festivals, trend, commercial, traditional, fun, experiments. 1. DASTLABKI BOSQICHLAR: MAROSIMLAR VA IBODATLAR 2. MUSTAQILLIK DAVRI: MILLIY AN'ANALAR VA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR 3. TENDENSIYALAR VA KELAJAKDA RIVOJLANISH YO‘NALISHLARI 1.1 DASTLABKI BOSQICHLAR: MAROSIMLAR VA IBODATLAR Voha raqslarining ilk rivojlanish bosqichlari asosan diniy marosimlar va ibodatlar bilan bog‘liq edi. Bu davrda raqs insonning tabiat bilan yaqinligini, tabiat kuchlariga bo‘lgan ishonchini va ularga hurmatini ifoda etuvchi vosita sifatida shakllandi. Raqslar ko‘pincha hosildorlik, yangi yil marosimlari, diniy ibodatlar va boshqa xalq urf-odatlariga bag‘ishlangan tadbirlarda ijro etilgan. 1.1. Ritual raqslari va diniy timsollar Qadimgi o‘zbek vohalari aholisi uchun tabiat, hosil va turmushni davom ettirish muhim ahamiyat kasb etardi. Bu esa ularning madaniy an’analarida, xususan, raqslarida o‘z aksini topgan. Ushbu davr raqslari ko‘proq jamoaviy xarakterda bo‘lib, turli xudolarni, tabiat kuchlarini, mahsuldorlikni chaqirish maqsadida ijro etilgan. Raqsning harakati ko‘pincha aniq bir marosimga bag‘ishlangan bo‘lib, qishloq xo‘jalik ishlariga bog‘liq bo‘lgan. Masalan, bahorda o‘tkaziladigan yangi yil marosimlarida ijro etilgan raqslar hosil mo‘l bo‘lishini, tabiatning uyg‘onishini nishonlagan. Harakatlar simvolik bo‘lib, ularning maqsadi xudolardan rizolik olish, ularning inoyatiga erishish edi. 1.2. Tabiat va hayvonlar bilan bog‘liq raqslar Dastlabki raqslar faqat insonlarning xatti-harakatlarini ifodalash bilan cheklanmagan, balki tabiat va hayvonlar hayoti ham raqs motivlari sifatida foydalanilgan. Qadimgi vohalar aholisining hayoti to‘g‘ridan-to‘g‘ri chorvachilik va dehqonchilik bilan bog‘liq bo‘lgan. Shuning uchun tabiat va hayvonlar bilan bog‘liq raqslar ham keng tarqalgan. Masalan, ba’zi raqslar hayvonlarni taqlid qiluvchi Выпуск журнала №-29 Часть–1_Июль –2025 187 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT harakatlarga ega bo‘lib, ular hosildorlik, farovonlik va mo‘l-ko‘llikni ramziy tarzda tasvirlagan. 1.3. Jamoaviylik va birlashuv Ushbu davrda raqsning asosiy vazifasi jamoani birlashtirish va umumiy maqsadga xizmat qilish edi. Raqslar jamoaviy bo‘lib, ularda hamma qatnashgan. Harakatlarning sodda, aniq va tartibli bo‘lishi raqsning asosiy xususiyatlaridan biri edi. Bu harakatlar orqali jamoaning o‘zaro bog‘liqligi va umumiy maqsadga erishish istagi namoyon bo‘lgan. Raqs nafaqat jismoniy mashg‘ulot, balki ruhiy birlashish va ijtimoiy birgalikni ta’minlash vositasi bo‘lgan. Dastlabki bosqichlar raqslarining asosiy xususiyati shundaki, ular sodda va tabiatga yaqin bo‘lib, ko‘proq diniy va ritual xarakterga ega edi. Keyinchalik bu raqslar ijtimoiy hayotning boshqa sohalariga tarqalib, murakkablashgan va nafis san’at darajasiga ko‘tarilgan. 2.1 MUSTAQILLIK DAVRI: MILLIY AN'ANALAR VA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR O‘zbekiston mustaqillikka erishgandan keyin, milliy madaniyatning tiklanishi va o‘ziga xosligini qayta anglash jarayonlari avj oldi. Voha raqslari ham bu jarayondan chetda qolmadi. Mustaqillik davri raqs san’ati milliy an’analarni saqlagan holda, yangi zamonaviy yondashuvlar bilan boyidi. Bu davrda milliy o‘zlikni anglash, o‘zbek madaniyatining qadriyatlari va san’ati yana bir bor diqqat markaziga tushdi. 2.2 Milliy merosga qaytish O‘zbekistonning mustaqillikdan keyingi madaniy siyosati milliy qadriyatlarni, xususan, raqs san’atini saqlab qolish va rivojlantirishga qaratilgan edi. Milliy bayramlar, to‘ylar va boshqa tadbirlarda o‘zbek vohalariga xos raqslar keng tarqaldi. Har bir viloyat va hudud o‘zining an’anaviy raqslarini qayta tiklab, xalqning milliy iftixorini oshirishga katta hissa qo‘shdi. Xususan, "Lazgi" kabi raqslar yana sahnaga qaytdi va bu san’at asarlari milliy va xalqaro maydonda e’tirof etila boshladi. Buxoro va Farg‘ona vodiysi raqslari o‘ziga xosligini saqlagan holda, milliy madaniyatning ajralmas qismi Выпуск журнала №-29 Часть–1_Июль –2025 188 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT sifatida rivojlandi. Xalq ijodi va an’analariga asoslangan raqslar qayta jonlantirildi va turli festivallar, madaniy tadbirlar va teleko‘rsatuvlar orqali keng ommaga taqdim etildi. 2.3 Zamonaviy yondashuvlar va eksperimentlar Milliy an’analarni saqlagan holda, o‘zbek raqs san’ati zamonaviy yo‘nalishlar bilan uyg‘unlashib rivojlanib bormoqda. Mustaqillik yillarida raqs san’ati yangi texnologiyalar, zamonaviy musiqiy yo‘nalishlar va xalqaro tendensiyalar bilan boyidi. Hozirgi davrda ko‘plab raqqoslar va raqs guruhlari milli