XORAZM YIGITLAR RAQSI HAQIDA MULOHAZA

Аннотация

This article discusses the dance of Khwarezm youths. Youthful dances are characterized by vigor and masculinity, often performed by men to demonstrate strength, agility and coordination. Also mentioned is the "Clown Lazgi," performed by his Khorezm dancers. Выпуск журнала №-18 Часть–3_ Январь –2025 270 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Keywords: dance schools, traditions, dexterity, fighting character, "Lazgi," "Masharaboz lazgi" Muhtaram Yurtboshimizining 2020-yil 4-fevraldagi “Milliy raqs san’atini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 4584-sonli qarorida “Ko‘p asrlik boy va betakror madaniyatimizning ajralmas qismi bo‘lgan milliy raqs san’atining xalqimiz ma’naviyati, badiiy-estetik qarashlarini yuksaltirish, yosh avlodni milliy qadriyat va an’analarimizga hurmat, Vatanga muhabbat va sadoqat ruhida tarbiyalash borasidagi o‘rni va ahamiyati tobora ortib bormoqda. Bu esa ushbu san’atni bugungi kunda jamiyatimiz hayotining barcha sohalarida ro‘y berayotgan tub o‘zgarishlarga mos holda rivojlantirish, milliy raqsning turli yo‘nalish va namunalarini, mamlakatimizning turli mintaqalarida shakllangan mumtoz raqs maktablarini qayta tiklash va kelajak avlodlarga bezavol yetkazish hamda bu boradagi ta’lim-tarbiya, targ‘ibot ishlarini kuchaytirishni taqozo etmoqda” [1] - deb ta’kidlangan. Mazkur qaror ijrosini sifatli va tizimli ta’minlash, ko‘p asrlik nomoddiy madaniy merosimizni asrab-avaylash, mumtoz raqs maktablarini qayta tiklash va rivojlantirishga qaratilgan bir qator ishlar amalga oshirlmoqda. Jumladan, Xorazm viloyatida O‘zbekiston davlat xoreografiya akademiyasi Urganch filialining tashkil etilganligi, ko‘plab raqqos va raqqosalarning ta’lim olib bu sirli san’at turining sir-sinoatlarini qunt bilan o‘rganib kelayotganligi, yurtimizda qolaversa, butun dunyo miqiyosida tashkil etilayotgan turli xil bayram va tadbirlarda o‘zbek raqs san’atini namoyish etib kelayotganligi fikrimizning isbotidir. Bizga ma’lumki, yurtimizda Farg‘ona, Qorqaqalpoq, Buxoro, Xorazm va Surxon raqs maktablari o‘z yo‘nalishi, ijro uslubi, harakatlari, liboslari va turlari bilan bir-biridan farqlangan holda xalqimizning qadimiy milliy urf-odat va qadriyatlarimizni tarannum etib kelmoqda. Bu raqs maktablari ichida o‘zining qadiymiyligi va jo‘shqin, o‘ynoqiligi bilan ajralib turadigani Xorazm raqs maktabidir. Xorazm raqs maktabi an’anaviy o‘zbek raqs shakllarini, xususan, Xorazm xalqining xalq raqslarini saqlash va targ‘ib qilish bilan mashhur. Xorazm raqs maktabi mintaqaning madaniy merosini raqs orqali o‘rgatishga qaratilgan bo‘lib, ko‘pincha klassik va xalq uslublarini ta’kidlaydi. Выпуск журнала №-18 Часть–3_ Январь –2025 271 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Xorazmning raqs an’analari tarixga boy bo‘lib, uning o‘ziga xos chiqishlari mintaqa folklorini va tarixini aks ettiruvchi turli xil harakatlarni o‘z ichiga oladi. Ushbu raqslar odatda nafis, jo‘shqin harakatlar, murakkab oyoq harakatlari va ifodali imo-ishoralar bilan ajralib turadi. Bu o‘zgachalik Xorazm yigitlar raqsidan ham yaqqol namoyon bo‘ladi. Xorazm yigitlar raqsi – an’anaviy xalq raqsidir. Ushbu raqs o‘zining baquvvat va erkaklarga xos harakatlar bilan ajralib turadi, ko‘pincha erkaklar tomonidan kuch, epchillik va muvofiqlashtirishni namoyish etish uchun ijro etiladi. Bu Xorazm xalqining madaniy merosining muhim qismi bo‘lib, uning tarixi, urf- odatlari va mahalliy g‘ururini ifodalaydi. Xorazm yigitlar raqsi — o‘zbek xalqining boy madaniy merosidan biri bo‘lib, u asrlar davomida shakllanib, o‘ziga xos tarzda rivojlangan. Bu raqs Xorazm mintaqasining boy tarixiy, madaniy va musiqiy an’analarini aks ettiradi. U nafaqat san’at turi, balki xalqning xarakteri, tarixi va dunyoqarashini ifodalovchi vosita sifatida ham qadrlanadi. Xorazm yigitlar raqsi mintaqadagi qadimgi madaniy qatlamlardan ildiz olgan. Xorazm vohasida yashagan xalqlarning diniy marosimlari va urf-odatlari raqs orqali ifoda etilgan. Ushbu hududda qadimda zardushtiylik, keyinchalik islom dini tarqalgan va bu e’tiqodlar raqsning mazmunida va uslubida aks etgan. Raqslardagi jangovar xarakter: Xorazm yigitlarining kuch-qudratini, jangovar tayyorgarligini va epchilligini namoyon etuvchi harakatlarni o‘z ichiga oladi. Bu raqsning ildizlari qadimgi jangovar o‘yinlar va urf-odatlarga borib taqaladi. Raqsda qo‘l harakatlari, sakrashlar va turli murakkab qadamlar jangovar ruhni ifoda etadi. Musiqa va milliy cholg‘u asboblari: Ushbu raqs an’anaviy Xorazm musiqasi bilan uyg‘unlashgan bo‘lib, asosan doira, surnay va nog‘ora kabi cholg‘u asboblari hamrohligida ijro etiladi. Musiqaning tezkor va jo‘shqin ritmi yigitlarning kuchli energiyasini ifodalaydi. Milliy liboslar: Raqs ijro etilishida yigitlar Xorazmga xos milliy liboslarni kiyishadi. Liboslar ko‘pincha rang-barang, bezakli va epchillikni ta’minlashga mos ravishda tikilgan bo‘ladi. Raqsda yigitlarning kuchli, qat’iyatli va dadil harakatlari Выпуск журнала №-18 Часть–3_ Январь –2025 272 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT asosiy o‘rinni egallaydi, raqsning r