“RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING TA’LIMDAGI O‘RNI”

Аннотация

Mazkur maqolada raqamli texnologiyalarning zamonaviy ta’lim tizimidagi roli, imkoniyatlari va O‘zbekistonda ularning joriy etilishi jarayonlari atroflicha yoritilgan. Shuningdek, maqolada raqamli vositalarning o‘zbek tilini o‘qitish, o‘rganish va targ‘ib qilishdagi o‘rni, mobil ilovalar, interaktiv platformalar, sun’iy intellekt vositalari yordamida ona tilini kengaytirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Kalit so‘zlar: raqamli texnologiyalar, ta’lim, o‘zbek tili, sun’iy intellekt, onlayn platformalar, masofaviy ta’lim, raqamli savodxonlik, til o‘rganish. XXI asrda insoniyat hayoti raqamli texnologiyalar bilan uzviy bog‘lanib bormoqda. Bu jarayon ayniqsa ta’lim tizimida o‘z aksini topmoqda. An’anaviy darslar endilikda raqamli qurilmalar, internet resurslari va sun’iy intellekt yordamida zamonaviy shaklga ega bo‘lmoqda. Ta’limdagi bu transformatsiya nafaqat texnik vositalarni o‘zlashtirish, balki ta’lim mazmuni va metodikasini qayta ko‘rib chiqishga ham zamin yaratmoqda. Ayniqsa, ona tili – o‘zbek tilini o‘qitish va o‘rganish jarayoniga raqamli vositalarning joriy etilishi o‘zbek tilining jamiyatdagi mavqeyini oshirishda muhim omilga aylanmoqda. Bugungi kunda raqamli ta’lim vositalari turli shakllarda qo‘llanilmoqda. Masalan, Zoom, Google Meet, Microsoft Teams kabi platformalarda masofaviy darslar o‘tilmoqda. Coursera, Talim.uz, Khan Academy singari saytlar orqali fanlar onlayn tarzda o‘rgatilmoqda. Bundan tashqari, mobil ilovalar orqali grammatik mashqlar, testlar va interaktiv topshiriqlarni bajarish orqali o‘zbek tilini o‘rganish imkoniyati kengaymoqda. Hozirda, Duolingo kabi global platformalarda o‘zbek tili mavjud bo‘lmasa-da, o‘zbek dasturchilari tomonidan ishlab chiqilgan “Imlo”, “O‘zbek tilida yozing”, “TilBil”, “SaytImlo.uz” kabi mahalliy ilovalar ham bu borada muhim vazifani bajarmoqda. Raqamli texnologiyalarning o‘zbek tilidagi ta’limga qo‘shgan eng katta hissasi – bu tillararo raqobat muhiti yaratib berishi va tilni zamon bilan hamnafas rivojlantirishga undashidir. Masalan, o‘zbek tilida animatsion darslar, bolalar uchun o‘yinlar, o‘zbek tilidagi sun’iy intellektli yordamchilar (chatbotlar) ishlab chiqilishi tilga qiziqishni orttiradi, uni amalda qo‘llashga rag‘bat uyg‘otadi. Bundan tashqari, YouTube kanallari orqali grammatik mavzularni o‘rgatuvchi videodarslar, Telegram botlari orqali testlar va interaktiv mashg‘ulotlar tashkil qilinmoqda. 140 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference O‘zbekiston hukumati tomonidan raqamli ta’lim infratuzilmasini rivojlantirish borasida bir qator huquqiy va tashkiliy chora-tadbirlar ko‘rilmoqda. Jumladan, “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi asosida maktablar kompyuter texnikasi bilan ta’minlanmoqda, barcha hududlarda internet qamrovi kengaytirilmoqda, ta’limni raqamlashtirish jarayonlari tizimli tarzda olib borilmoqda. Edu.uz, Ziyonet.uz, Talim.uz kabi portallar orqali o‘zbek tilidagi elektron darsliklar, matnlar, testlar va boshqa o‘quv resurslariga erkin kirish imkoniyati yaratilgan. Bularning barchasi o‘zbek tilining ilmiy, akademik, va zamonaviy muhitda faol ishlatilishini kuchaytirmoqda.1 Shuningdek, oliy ta’lim muassasalarida o‘zbek tilida raqamli dars olib boruvchi interaktiv platformalar soni ortmoqda. Masalan, Moodle, Google Classroom, LearningApps.org kabi tizimlar o‘zbek tiliga moslashtirilgan shakllarda o‘qituvchilar tomonidan foydalanilmoqda. Bu esa nafaqat o‘qituvchilar uchun, balki talabalar uchun ham raqamli kompetensiyalarni shakllantirishga xizmat qilmoqda. Biroq, mavjud muammolar ham yo‘q emas. Jumladan, ayrim hududlarda internet tezligining pastligi, texnik vositalarning yetarli emasligi, ba’zi o‘qituvchilarning raqamli savodxonlik darajasining pastligi, o‘zbek tilida zamonaviy ilovalar, platformalar va kontentning yetarlicha ishlab chiqilmaganligi kabi masalalar mavjud. Bundan tashqari, ijtimoiy tarmoqlarda o‘zbek tilida noto‘g‘ri yozish, rasmiy me’yorlardan chekinish holatlari ham ko‘paymoqda. Bu esa raqamli vositalar orqali tilni o‘rgatishda sifatli va adabiy jihatdan to‘g‘ri kontent tayyorlash muhimligini ko‘rsatadi. Shu bois, raqamli ta’lim imkoniyatlarini to‘liq ro‘yobga chiqarish uchun quyidagilar zarur: – o‘zbek tilidagi raqamli platformalarni rivojlantirish, – mobil ilovalarni yaratishda ona tiliga mos va adabiy jihatdan mukammal kontentlar ishlab chiqish, – o‘qituvchilarning raqamli savodxonligini oshirish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish, – ta’lim sohasiga sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy qilishda o‘zbek tili uchun maxsus modullar ishlab chiqish. Xulosa qilib aytganda, raqamli texnologiyalar ta’lim sifatini oshirishda, o‘zbek tilini rivojlantirish va yoshlar ongida uning qadriyat sifatida shakllanishida muhim vositaga aylanmoqda. Bu jarayonda davlat, ta’lim 1 O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4851-sonli qarori. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi. 2020-yil 6-oktabr. 141 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientif