AVTOBUS MARSHRUTLARIDAGI YO’LOVCHILAR OQIMLARINI O’RGANISH.

Аннотация

В статье рассматриваются вопросы описания потребностей городского населения в транспорте, системного анализа условий перевозки пассажиров и разработки рациональной системы организации движения автобусов по маршрутам. Annotation. The article discusses the description of urban residents' transport needs, a systematic analysis of passenger transportation conditions, and the development of a rational system for organizing bus movement along routes. Tayanch so‘zlar: Transport tarmog‘i, yo’lovchilar oqimi, tashish hajmi, yo’lovchi tashish, yo’l harakati, yo’lovchilar almashinuvi, avtobus marshruti. Ключевые слова: Транспортная сеть, пассажиропоток, объём перевозок, перевозка пассажиров, дорожное движение, пассажирообмен, автобусный маршрут. Keywords: Transport network, passenger flow, volume of transportation, passenger transportation, road traffic, passenger exchange, bus route. Kirish qismi. Shaharlar ishlab chiqarish zonalari, yashash tumanlari, ijtimoiy va madaniy muassasalar tarmog‘i, maishiy xizmat ko‘rsatish korxonalari, transport, muhandislik infratuzilmasi va energetikani o‘z ichiga olgan ratsional va kompleks tashkil topgan tuzilma bo‘lishi kerak. Bular odamlarning mehnat, turmush va dam olishlari uchun eng yaxshi shart- sharoitlarni ta'minlaydi. Transport tarmog‘i esa shaharning hududiy rejalashtirish asosini tashkil qiladi. Shaharlar uzluksiz rivojlanadi: aholi soni va shahar hududi kattalashadi. Kichik shaharlarda aholining transport bilan ta’minlanishi nisbatan oson bo‘lsada, yirik shaharlarda bu ancha murakkablashadi. 154 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference Katta shaharlarda nafaqat aholining o‘sishi bilan harakatlar soni ortadi, balki har bir yo‘lovchining safar masofasi ham uzoqlashadi. Shuningdek, aholining transportdagi harakatchanligi — ya’ni bir shaharlik tomonidan yil davomida amalga oshiriladigan o‘rtacha safarlar soni ham ortadi. Shunday qilib, shahar kengaygani sari yo‘lovchi transportining ish hajmi ham oshadi va transport tizimlariga qo‘yiladigan talablar ham o‘sadi: ularning imkoniyati, harakat tezligi va muntazamligi tobora muhim bo‘lib boradi. Asosiy qismi. Shahar aholisining transportga bo’lgan ehtiyojlarini tavsiflash, yo’lovchilarni tashish sharoitlarini tizimli tahlil qilish, yo’nalishlarda avtobuslar harakatini tashkil etishning oqilona tizimini ishlab chiqish va joriy etish uchun quyidagi ma’lumotlarga ega bo’lish kerak: - yo’lovchilar oqimi – ma’lum bir vaqtning o’zida bir yo’nalishda haqiqatda sayohat qilgan yo’lovchilar soni. Yo’lovchi oqimlari har bir vaqt oralig’ida (soat, sutka) harakat yo’nalishlari bo’yicha shahar transport tarmog’ining yukini tavsiflaydi; - yo’lovchilar almashinuvi – yo’nalish bo’ylab to’xtash punktlarida yo’lovchilarni almashtirish (kelayotgan va ketayotgan yo’lovchilar soni); korrespondensiyasi; - yo’lovchi qatnovlarining yozishmalari - tashilgan yo’lovchilarning qatnovlarini ularning jo’nash va belgilangan joyga yetib kelishning boshlang’ich va yakuniy nuqtalari o’rtasida taqsimlash. Safarlarning muvofiqligi yo’lovchilar oqimining shakllanish nuqtalarini, qatnovlarning asosiy yo’nalishlarini vaqtida va yo’lovchilarning ommaviy chiqish nuqtalarini belgilashga imkon beradi; -tashish hajmi – avtobuslarda alohida yo’nalishlar bo’yicha va umuman shahar bo’ylab maʼlum vaqt (kun, oy, yil) tashilgan (tashilishi rejalashtirilgan) yo’lovchilarning umumiy soni; - yo’lovchi qatnovining masofasi - avtobusga dastlabki kirish (o‘tirish) punkti va ushbu yo’nalish bo’yicha yo’lovchining avtobusdan oxirgi chiqish nuqtasi orasidagi masofa; - yo’lovchi tashish - ikki yo’nalishdagi avtobuslarda yoki ikki yoki undan ortiq turdagi shahar yo’lovchi transportida o’z manziliga ketayotgan yo’lovchilar ulushini belgilaydi. Avtobuslar harakatini oqilona tashkil etish masalalarini hal qilishda transportni boshqarish xizmati va avtotransport korxonalarining ekspluatatsiya bo’limlari zarur davriy ma’lumotlarga ega bo’lishi kerak. Tizimli tahlil qilingan ma’lumotlar tashish jarayonini tashkil etishni asoslash, harakat tarkibidan samarali foydalanish va yo’lovchilarga yuqori darajada xizmat ko’rsatishni 155 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference ta’minlashning dastlabki asosi hisoblanadi. Transport ehtiyojlari to’g’risida ma’lumot olish uchun yo’lovchilar oqimini o’rganishning turli usullari qo’llaniladi, ularni bir qator xususiyatlarga ko’ra tasniflash mumkin. O’rganilgan davrning davomiyligiga qarab, so’rovlar tizimli va bir martalik bo’linadi. Tizimli tekshiruvlar har kuni ekspluatatsiya xizmatining chiziqli ishchilari tomonidan butun harakat davri davomida amalga oshiriladi. Bir martalik so’rovlar - belgilangan maqsadlar bilan belgilanadigan ma’lum bir dastur bo’yicha qisqa muddatli so’rovlar. Transport tarmog’ining qamroviga qarab, doimiy va tanlab olib boriladigan so’rovlar farqlanadi. Uzluksiz tekshiruvlar bir vaqtning o’zida xizmat ko'rsatilayotgan aholi punkti yoki hudud